Türk-İskandinav Halkları İlişkilerinin Tarihi: Nereden ve Nasıl Başlamalıyız?

Öz

Öz: Bu makale, Geç Antik Çağ ve Erken Orta Çağ’da Türk ve İskandinav halkları arasındaki ilişkilerin tarihsel kökenlerini ele alarak, bu etkileşimlerin Doğu ve Kuzey Avrupa’nın sosyo-kültürel yapısını nasıl şekillendirdiğini incelemektedir. Hunların Gotlarla ilk temasından başlayarak, Türk-İskandinav ilişkilerinin Viking Çağı’nda Hazarlar, Peçenekler ve İdil (Volga) Bulgarları gibi Türk topluluklarıyla genişlediği gösterilmiştir. Hunların liderlik anlayışı, sanatsal motifleri ve savaş teknolojileri, başta Danimarka olmak üzere İskandinavya üzerinde kalıcı izler bırakmıştır. İskandinavya’da bulunan arkeolojik bulgular, genetik izler ve İskandinav sagalarındaki anlatılar, bu ilişkilerin hem kültürel hem de siyasi boyutlarını vurgulamaktadır. Vikingler, ticaret yolları üzerinden Türk halklarıyla yoğun bir ekonomik ve kültürel etkileşim geliştirmiştir. Türk-İskandinav ilişkilerinin başlangıcının “en geç” Hunlar dönemiyle tarihlendirilmesi gerektiğini savunan makale, bu etkileşimlerin bölgesel sınırların ötesine geçerek kültürel ve siyasi dönüşümlere yön verdiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hunlar
• Gotlar
• İskandinavya

The History of Turkish-Scandinavian Relations: Where and How Should We Begin?

Öz

Abstract: This article examines the historical origins of relations between Turkish and Scandinavian peoples during Late Antiquity and the Early Middle Ages, highlighting how these interactions shaped the socio-cultural landscape of Eastern and Northern Europe. Beginning with the Huns’ first contact with the Goths, it demonstrates how Turkish-Scandinavian relations expanded during the Viking Age to include Turkish communities such as the Khazars, Pechenegs, and İdil Bulgars. The leadership practices, artistic motifs, and military technologies introduced by the Huns left lasting impressions on the Goths and Scandinavian societies. Archaeological findings in Scandinavia, genetic traces, and narratives from Scandinavian sagas emphasize the cultural and political dimensions of these interactions. The Vikings established intense economic and cultural exchanges with Turkish peoples through trade routes. Arguing that the origins of Turkish-Scandinavian relations should be dated back to at least the “Hunnic period”, the article highlights the transregional and transformative impact of these connections on cultural and political landscapes.

Anahtar Kelimeler

• The Huns
• The Goths
• Scandinavia

Kaynakça

1. Roodenberg, S.A. (2024, Aralık 11). Ancient DNA Study Reveals the Prehistory of Southeastern Europe. https://www.shh.mpg.de/843656/genomic-history-of-southeastern-europe
2. Üstün, A. (2007) Türk Tarihinin Bir Kaynağı: De Origine Actibusque Getarum, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Balıkesir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
3. Abed, S. (2017) Mapping the World in Medieval and Early Modern Western and Arabic Travel Accounts, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). The University of Utah, Department of World Languages and Cultures.
4. Adam, B. (1959). History of the Archbishops of Hamburg-Bremen. (çev. Haz. Francis J. Tschan). Columbia University Press.
5. Ağarı, M. (2007). Irak ve Belh Coğrafya Ekolleri ve İlk Temsilcileri: İbn Hurdazbih, Ya’kubî ve İstahrî. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 14(34), 169–191.
6. Ahmet b. Fadlan (2022). İbn Fadlan Seyahatnamesi. (çev. Mehmet Şayir). Selenge Yayınları.
7. Ahmetbeyoğlu, A. (2005). Avrupa Hun ve Hazar Devletlerinin İktisadi Gelir Kaynakları, Belleten 69(254), 117–130. https://doi.org/10.37879/belleten.2005.117
8. Ahmetbeyoğlu, A. (1995). Grek Seyyahı Priskos (V Asıra)’a Göre Avrupa Hunları. Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı.

9. Akıncı, M. (2019). Pax Khazarica, History Studies International Journal of History 11(4), 1123–1135.
10. Androshchuk, F. (2015). Vikingler Doğuda. Viking Dünyası. (ed. Stefan Brink-Neil Price), 653–685, Alfa Tarih Yayınları.
11. Anomim. (2008). Hududü’l- Âlem Mine’l-Meşrik İle’l- Magrib. thk. V. V. Minorsky. (çev. V. Minorsky), Kitabevi.
12. Bjerg, L. vd. (2009). From Goths to Varangians: Communication and Cultural Exchange Between the Baltic and the Black Sea, Aarhus University Press.
13. Cross, S. H. vd. (1953). Russian Primary Chronicle: Laurentian Text. Cambridge, The Medieval Academy of America.
14. Curta, F. (2019). Ethnicity in the Steppe Lands of the Northern Black Sea Region During The Early Byzantine Times, Archeologia Bulgarica XXIII(1), 33–70.
15. Djafarov, T. (2013). Drevnaya Rus i Türki v Literaturnih Pamyatnikah XII-XVII Vekov. Mutarjim.
16. Djakson, T. N. vd. (2010). Drevnaya Rus v Svete Zarubejnıh İstoçnikov: Zapadnoyevropeyçeskiye İstoçniki. C. IV. Rossiyskaya Akademiya Nauk.
17. Djakson, T. N. vd. (2009). Drevnaya Rus v Svete Zarubejnıh İstoçnikov: Vostoçniye İstoçniki. C. III. Rossiyskaya Akademiya Nauk.
18. Duczko, W. (2004). Viking Rus: Studies on the presence of Scandinavians in Eastern Europe. Brill.
19. Golden, P. B. (1982). The Question of the Rus’ Qaganate, Archivum Eurasiae Medii Aevi, 2, 76-97.
20. Görman, M. (1993). Influences from the Huns on Scandinavian Sacrificial Customs During 300-500 AD, Scripta Instituti Donneriani Aboensis 15, 275–298.
21. Gruszczynski, J. (2019). Viking Silver, Hoards and Containers: The Archaeological and Historical Context of Viking-Age Silver Coin Deposits in the Baltic c. 800-1050. Routledge.
22. Haak, W. vd. (2024, 6 Aralık). Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe. https://www.nature.com/articles/nature14317
23. Heather, P. (2008). Goths and Huns, c. 320-425. İçinde A. Cameron ve P. Garnsey (eds.), The Cambridge Ancient History (ss. 487-515). Cambridge University Press.
24. Heck, P. L. (2002). The Construction of Knowledge in Islamic Civilization: Qudāma b. Jaʿfar and his Kitāb al-Kharāj wa-ṣināʿat al-kitāba. Brill.
25. Hedeager, L. (2011). Iron Age Myth and Materiality: An Archaeology of Scandinavia, AD 400-1000. Routledge.
26. Hedeager, L. (2007). Scandinavia and the Huns: An Interdisciplinary Approach to the Migration Era, Norwegian Archaeological Review 40(1), 42–58.
27. Högström, K. O. (2024). The Huns in Scandinavia: A New Approach Centered Around Modern DNA. Reconstructing the Past: Journal of Historical Studies, 2, 32–49.
28. Humbert, B. (2015). La Circulation Des Scandinaves Dans La Rus’ Aux IXe-XIe Siècles. Paris, École pratique des hautes études, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Institut d’Histoire et Civilisation de Byzance, Collège de France.
29. İstahri. (2015). Ülkelerin Yolları, 1. Baskı. (ed. Murat Ağarı). Ayışığı Kitapları.
30. İbn Havkal. (2017). 10. Asırda İslam Coğrafyası. 2. Baskı. (çev. Ramazan Şeşen). Yeditepe Yayınları.
31. İbn Hurdazbih. (2019). Yollar ve Ülkeler Kitabı. 2. Baskı. (çev. Murat Ağarı). Ayışığı Kitapları.
32. Jackson, T. N. The Image of Old Rus in Old Norse Literature (a Place Name Study). Middelalderforum 3(1-2), 29–56.
33. Jackson, T. N. (2019). Eastern Europe in Icelandic Sagas. ARC Humanities Press.
34. Kaçar, T. (2018). Iordanes’i Nasıl Okumalıyız? İçinde Komite, XVII. Türk Tarih Kongresi Kongreye Sunulan Bildiriler: Eski Anadolu Uygarlıkları. (ss. 545-556). I. Cilt. Türk Tarih Kurumu.
35. Karatay, O. (2010). Kral Odin’in Turkland’dan İskandinavya’ya Göçü. İçinde A. Duymaz vd. (Eds.), Halk Kültüründe Göç Uluslararası Sempozyumu Bildirileri (ss. 532-539) Motif Vakfı Yayınları.
36. Kilger, C. (2007). Kaupang from Afar: Aspects of the Interpretation of Dirham Finds in Northern and Eastern Europe between the Late 8th and Early 10th Centuries. İçinde D. Skre vd. (Eds.), Means of Exchange: Dealing with Silver in the Viking Age (ss. 199–253). Aarhus University Press.
37. Kleyn, L. S. (2009). Spor o Varyagah: İstoriya Protivostoyaniye i Argumentı Storon. Yevraziya.
38. Kozan, M. (2014). Gotların Anayurdu ve Kökeni, Tarih Araştırmaları Dergisi, 33(55), 71–90.
39. Kozan, M. (2016). Alman Milliyetçiliğinin Tarihsel Kökenleri, İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 99–110.
40. Kozan, M. (2014). Ostrogotlar ve Büyük Theodericus Dönemi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi.
41. Kurat, A. N. (2016). Peçenek Tarihi. (thk. Yayına Hazırlayan Ahsen Batur). Türk Tarih Kurumu.
42. Lunde, P. and Stone, C. (2012). Ibn Fadlan and the Land of Darkness: Arab Travellers in the Far North. Penguin Classics.
43. Mägi, M. (2018). In Austrvegr: The Role of the Eastern Baltic in Viking Age Communication Across the Baltic Sea. Brill.
44. Margaryan, A. vd. (2020) Population Genomics of the Viking World. Nature, 585, 390-396.
45. Melnikova, E. A. (2016). Rhosia and the Rus in Constantine VII Porphyrogennetos’ De administrando imperio, İçinde F. Androshchuk (Eds.). Byzantium and the Viking World (315–337). Uppsala Universitet.
46. Mitropolit İlarion. (2011). Slovo o zakone i blagodati. (çev. V. Ya. Deryagin). İnstitut Russkoy Tsivilatsii.
47. Näsman, U. (2008). Scandinavia and the Huns: A Source-critical Approach to an Old Question, Fornvännen 103(2), 111-118.
48. Noonan, T. S. (1992). Rus’, Pechenegs and Polovtsy: Economic Interaction Along the Steppe Frontier in the Pre-Mongol Era, Russian History 19(194), 301–326.
49. Novoseltsev, A. P. vd. (1965). Drevnerusskoye Gosudarstvo i Yego Mejdunarodnoye Znaçeniye. Nauka.
50. Pohl, W. (2018). The Avars: A Steppe Empire in Europe, 567-822. Cornell University Press.
51. Pohl, W. (2018). Narratives of Origin and Migration in Early Medieval Europe, The Medieval History Journal 21(2), 192–221.
52. Pritsak, O. (1977). The Origin of Rus’, The Russian Review 36(3), 249–273.
53. Vısotskiy, S. A. (1966). Drevnerusskiye Nadpisi Sofii Kievskoy: Vıpusk I. Naukova Dumka.
54. Sawyer, P. (1997). The Age of the Vikings and Before. İçinde P. Sawyer (Ed.). The Oxford Illustrated History of the Vikings (ss. 1–19). Oxford University Press.
55. Shepard, J. (2015). Viking Rus ve Bizans. İçinde S. Brink ve N. Price (Eds.), Viking Dünyası (ss. 626–653). Alfa Tarih Yayınları.
56. Sverdlov, M. B. (2017). Latinoyazıçnıye İstoçniki po İstorii Drevey Rusi IX-XIII v.: Pravda Russkaya İstoriya Teksta. Olega Abışko.
57. Şakirov, Z. G. ve Huzin, F. S. (2019). İdil (Volga) Bulgarları ve Göçebe Dünya, (çev. Selim Karagöz). Mütefekkir 6(11), 239–254.
58. Şeşen, R. (2001). İslam Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri. Türk Tarih Kurumu.
59. Tolkien, C. (1953). The Battle of the Goths and the Huns, Saga-Book, 14, 141–163.
60. Treadgold, W. (1989). Three Byzantine Provinces and the First Byzantine Contacts with the Rus, Harvard Ukrainian Studies 12(13), 132–144.
61. Ulusan, A. (2016). Geçmiş Yılların Hikâyesi (Povest Vremennıh Let) Adlı Kroniğin Tahlili ve Tenkitli Tercümesi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Üniversitesi.
62. Vasiliev, A. A. (1936). The Goths in the Crimea. The Medieval Academy of America.
63. Zakharii, R. (2002). The Historiography of Normanist and Anti-Normanist Theories in the Origin of Rus’, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). The University of Oslo, Centre for Viking and Medieval Studies, The Faculty of Arts.
64. Zeren, B. (2021). Hunların Doğu Avrupa’ya Gelişleri ve Got Toplulukları ile Münasebetleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Kırklareli Üniversitesi.