EN
TR
Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası
Öz
ABD–İran ilişkileri, 19. yüzyıldaki misyonerlik faaliyetleriyle başlamış; 20. yüzyıl boyunca büyük güç rekabeti, savaşlar ve değişen uluslararası düzenin etkisiyle derinleşmiştir. İkinci Dünya Savaşı sonrasında İran’ın artan jeopolitik önemi, ABD’nin bu ülkedeki konumunu güçlendirmesine yol açmış ve Rıza Şah döneminde temelleri atılan ilişkiler, Muhammed Rıza Şah döneminde yakın bir müttefiklik ilişkisine dönüşmüştür. SSCB’nin bölgedeki etkisini sınırlama hedefi doğrultusunda Washington yönetimi, Şah rejimini uzun süre desteklemiş; petrolün millileştirilmesi süreci ve 1953 darbesi gibi kritik gelişmelere doğrudan müdahil olmuştur. Ancak 1970’lere gelindiğinde, detant ortamı ve petrol kriziyle birlikte Şah’ın izlediği politikalar ABD çıkarlarıyla giderek daha fazla uyuşmazlık göstermeye başlamıştır. Ancak 1979’da gerçekleşen İran Devrimi ve ardından yaşanan Rehine Krizi, ABD–İran ilişkilerinde köklü bir kırılma yaratmıştır. Bu kriz, İran’daki yeni rejimin meşruiyetinin pekişmesinde önemli bir eşik oluştururken, ABD’nin kriz sürecindeki politikası açısından ise, Dışişleri Bakanlığı, Ulusal Güvenlik Konseyi, Beyaz Saray ve istihbarat kurumları arasında Amerikan arşiv belgelerine yansıyan görüş ayrılıklarını ve karar alma süreçlerindeki uyum sorunlarını belirgin hâle getirmiştir. Çalışma, 1979 İran Rehine Krizi sürecinde ABD yönetiminin kriz karşısındaki ilk tepkilerini ve dış politika uygulamalarını, Amerikan arşiv belgeleri temelinde incelemektedir. Çalışmada, krizin ABD’nin bölgesel politikası üzerindeki kısa vadeli etkileri ile Washington’ın Orta Doğu stratejisinde yol açtığı uzun vadeli dönüşüm, tarihsel bir bakış açısıyla ele alınmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Demirkılınç, S. (2017). Psikopolitik boyutuyla İran devrimi. Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi, 9(1), 22–43.
- Kuduoğlu, A, “İran’da Musaddık Dönemi: 1951-1953”, İran Çalışmaları Dergısi, Cilt: 2, Sayı: 2, 37-62.
- Abrahamian, E. (2008). A history of modern Iran. Cambridge University Press.
- Abrahamian, E. (2008). A history of modern Iran. Cambridge University Press.
- Abrahamian, E. (2019). Darbe 1953. Türkiye İş Bankası Yay.
- Barrett, R. C. (2007). The greater Middle East and the Cold War. I.B. Tauris.
- Bill, J. A. (1997). George Ball: Behind the scenes in U.S. foreign policy. Yale University Press.
- Bowden, M. (2006). The guests of the Ayatollah: The hostage crisis. Grove Press.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Türk Dış Politikası, Uluslararası İlişkiler (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
31 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
22 Ocak 2025
Kabul Tarihi
25 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 3
APA
Baslamisli, M. (2025). Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(3), 1499-1529. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1624806
AMA
1.Baslamisli M. Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22(3):1499-1529. doi:10.33437/ksusbd.1624806
Chicago
Baslamisli, Macide. 2025. “Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 (3): 1499-1529. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1624806.
EndNote
Baslamisli M (01 Aralık 2025) Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 3 1499–1529.
IEEE
[1]M. Baslamisli, “Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 3, ss. 1499–1529, Ara. 2025, doi: 10.33437/ksusbd.1624806.
ISNAD
Baslamisli, Macide. “Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/3 (01 Aralık 2025): 1499-1529. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1624806.
JAMA
1.Baslamisli M. Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22:1499–1529.
MLA
Baslamisli, Macide. “Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 3, Aralık 2025, ss. 1499-2, doi:10.33437/ksusbd.1624806.
Vancouver
1.Macide Baslamisli. Amerikan Arşiv Belgelerinde İran Rehine Krizi ve ABD’nin Kriz Sürecindeki Politikası. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Aralık 2025;22(3):1499-52. doi:10.33437/ksusbd.1624806