Mezâkî’nin Gözünden Bir Dolu Câmda Hayatı Seyretmek: “Sonra” Redifli Gazelin Şerhi

XVII. yüzyıl Osmanlı Devleti’nin siyasi, askerî, iktisadi ve sosyal alanlarda yükselişinin durduğu asırdır. Devletteki bu olumsuz gidişatın aksine klasik Türk şiiri yeni edebî üsluplarla daha da zenginleşerek gelişimini sürdürmüştür. Edebî alandaki ilerleme bu yüzyılda tabii olarak şair ve edip sayısını da artırmıştır. Klasik Türk edebiyatının bu parlak devrinde şairlik kudretleriyle devrin sanatkârları içinde öne çıkan şairler olmuştur. Bunlardan klasik vadide şiirler yazan Nef’î ve Şeyhülislam Yahyâ, sebk-i Hindî şairleri Nâ’ilî-i Kadîm ve Neşâtî, hikemî üslubuyla Nâbî ve mahallî şiirleriyle Bosnalı Alaeddin Sâbit’i saymak mümkündür. Fehîm-i Kadîm ve şair arkadaşı Bosnalı Süleyman Mezâkî de asrın diğer önemli şairlerindendir. Süleyman Mezâkî, şiir anlayışı olarak gazelde Bâkî ve kasidede Nef’î çizgisinde bir şairdir. Mezâkî, sade bir dille daha çok rindane ve âşıkane gazeller yazmıştır. Şairin tasavvufi şiirlerinden Mevleviliğe yakın olduğu anlaşılmaktadır. Mezâkî, bir şair olarak asrında etkili olan edebî üsluplardan etkilenmiştir. Şairin makaleye konu olan “Sunar bir câm-ı memlû” ifadesi veya “sonra” redifiyle maruf olan gazelinde daha çok hikemî üslup hâkimdir. Bu yek-âvâz gazelde şair, feleğin bin boş kadehten sonra sunduğu bir dolu kadehte hayatı seyretmektedir. Bu seyirde şair, feleğin hayata tesirinin yanı sıra sosyal hayatta karşılaşılan şahne, zahit, geda ve ehl-i dil tiplerini söz konusu etmektedir. Şair gazelinde hem âşıklık kabiliyeti hem de şairlik kudretiyle övünmektedir. Makale, Mezâkî’nin anılan hususiyetleriyle meşhur olan bu nazire gazelinin şerhini konu almaktadır. Şairin bu gazelinin şerhi hem şairi tanımak hem de klasik Türk şiirini anlamak açısından oldukça kıymetlidir.