Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni
Öz
Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi Hazine Kitaplığı’nda bulunan (TSM. H. 1344) “Sûrnâme-i Hümâyûn”, Osmanlı tarihindeki en görkemli düğün törenlerinden biri olan III. Murad’ın oğlu Şehzade Mehmed’in sünnet düğününü ayrıntılı bir biçimde betimleyen minyatürlü bir el yazmasıdır. İntizâmî tarafından kaleme alınan ve dönemin önde gelen nakkaşlarından Osman tarafından resimlenen bu eser, toplam 427 minyatür içermesi bakımından dikkat çekicidir. Literatürde bu el yazması üzerine çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmiş olmakla birlikte, minyatürlerin kompozisyon düzenine yönelik kapsamlı bir analiz henüz yapılmamıştır. Bu çalışma, söz konusu eserden seçilmiş 20 minyatür örneği üzerinden kompozisyon düzenlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, minyatürlerin mekân algısı ve figür yerleşimi açısından görsel organizasyonu analiz edilmiş, buna bağlı olarak dönemin kompozisyon anlayışına ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur. Çeşitli esnaf gösterilerinin yer aldığı bu sünnet şenliğinde minyatürler yatay bir düzlemde ikiye ayrılmıştır. Üst kısımda İbrahim Paşa Sarayı, alt kısımda ise At Meydanı betimlenmiştir. Minyatürlerde mekân organizasyonu sabit kalırken, kompozisyon düzeni figürlerin dairesel, karşılıklı ve sıralı dizilimleriyle oluşturulmuştur. Bu figür dizilimleri, sağdan sola doğru bir görsel akış sağlamakta ve sahneler arası geçişlerle hareketlilik kazandırmaktadır. “Sûrnâme-i Hümâyûn” minyatürlerinin, dönemin toplumsal hiyerarşisini, sınıf farklılıklarını ve resmî tören yapısını yansıtacak biçimde düzenlenmiş olması, bu eserleri yalnızca estetik açıdan değil, aynı zamanda tarihî belge niteliği açısından da önemli kılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akbulut Ersoy, S. (2006). Osmanlı minyatür tekniği. İnkansa Matbaacılık.
- And, M. (2014). Osmanlı tasvir sanatları:1 minyatür. Yapı Kredi Yayınları.
- Arslan, M. (2009). Osmanlı saray düğünleri ve şenlikleri 2 / İntizâmi sûrnâmesi. Sarayburnu Kitaplığı.
- Atasoy, N. (1997). 1582 Surname-i hümayun-düğün kitabı. Koç Bank Yayınları.
- Atasoy, N. & Çağman, F. (1974). Turkish miniature painting. publication of the RCD cultural institute. İstanbul.
- Aynur, H. (2009). Surnâme. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 37, 565-567.
- Bülbül, D. (2024). Topkapı sarayı müzesi kütüphanesinde bulunan B. 200 numaralı şehnâme-i sultan murad III (1582-1588) yazmasının minyatürleri, [Yayımlanmamış doktora tezi]. Selçuk Üniversitesi.
- Can, M. (2020). Osmanlı devleti’nde eski bir Türk geleneği: çanak yağması, Millî Folklor, 125, 150-162.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Osmanlı Kültür ve Sanatı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
31 Ağustos 2025
Yayımlanma Tarihi
31 Ağustos 2025
Gönderilme Tarihi
7 Mart 2025
Kabul Tarihi
26 Ağustos 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Cilt: 22 Sayı: 2
APA
Özemir, M., & Eliri, İ. (2025). Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 841-866. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1653404
AMA
1.Özemir M, Eliri İ. Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22(2):841-866. doi:10.33437/ksusbd.1653404
Chicago
Özemir, Mevlüt, ve İsa Eliri. 2025. “Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 (2): 841-66. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1653404.
EndNote
Özemir M, Eliri İ (01 Ağustos 2025) Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 2 841–866.
IEEE
[1]M. Özemir ve İ. Eliri, “Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 2, ss. 841–866, Ağu. 2025, doi: 10.33437/ksusbd.1653404.
ISNAD
Özemir, Mevlüt - Eliri, İsa. “Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/2 (01 Ağustos 2025): 841-866. https://doi.org/10.33437/ksusbd.1653404.
JAMA
1.Özemir M, Eliri İ. Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 2025;22:841–866.
MLA
Özemir, Mevlüt, ve İsa Eliri. “Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy 2, Ağustos 2025, ss. 841-66, doi:10.33437/ksusbd.1653404.
Vancouver
1.Mevlüt Özemir, İsa Eliri. Sûrnâme-i Hümâyûn Minyatürlerinde Kompozisyon Düzeni. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 01 Ağustos 2025;22(2):841-66. doi:10.33437/ksusbd.1653404