Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi Koleksiyonunda Yer Alan Geleneksel Ahşap Tarım ve Dokuma Aletlerinin Etnografik Analizi

Yıl 2026, Cilt: 23 Sayı: 1 , 367 - 380 , 30.04.2026

Mustafa Yıldırım

https://izlik.org/JA98NB79NK

Öz

Tarihsel süreç içerisinde Yukarı Mezopotamya’da konumlanan Mardin, buğday ve arpa gibi tahılların üretildiği başlıca merkezlerden biri olmuştur. Bölgenin verimli toprakları ve elverişli iklim koşulları, tarımsal üretimin artışına zemin hazırlamış ve bunun sonucunda çeşitli tarım aletlerinin geliştirilmesine olanak tanımıştır. Tarımsal üretimdeki gelişmeler doğrultusunda ekim, hasat ve harman süreçlerinde kullanılan aletler zamanla biçimsel ve işlevsel değişime uğramıştır. Ahşap ve metal gibi malzemelerle üretilen döven (cercer), yaba, el değirmeni, öğütme taşı, tokmak, hububat silosu gibi araçlar, geleneksel tarım yöntemlerinin ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Bölgedeki hayvancılık faaliyetleri de tarımla eş zamanlı bir gelişim göstermiş, özellikle küçükbaş hayvancılıktan elde edilen yün, dokuma sanatında önemli bir hammadde olarak değerlendirilmiştir. Yünün işlenmesine yönelik kullanılan çıkrık, kirmen (iğ) ve yün tarağı gibi aletler, el dokuması halı, kilim ve geleneksel giysi üretimini kolaylaştıran temel araçlar arasında yer almıştır. Ancak sanayileşmenin ve modern tarım tekniklerinin yaygınlaşmasıyla birlikte, bu geleneksel tarım ve dokuma araçlarının kullanımında belirgin bir azalma meydana gelmiştir. Bu çalışmada incelenen etnografik eserler arasında döven (cercer), yaba, el değirmeni, havan-eli, hububat silosu, öğütme taşı, çıkrık, kirmen (iğ) ve yün tarağı bulunmaktadır. Söz konusu eserler, halk yaşamına dair somut veriler sunan etnografik objeler olarak değerlendirilmektedir. Günümüzde sanayileşmenin etkisiyle işlevselliğini büyük ölçüde yitiren bu geleneksel aletler, Mardin’in kültürel kimliğinin bir parçası olarak Sakıp Sabancı Mardin Kent Müzesi Dilek Sabancı Sanat Galerisi'nde sergilenmekte ve böylece kültürel mirasın korunmasına katkı sağlanmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, müze koleksiyonunda yer alan etnografik eserlerin malzeme özelliklerini, yapım tekniklerini ve süsleme unsurlarını detaylı bir şekilde inceleyerek belgelemektir. Bu sayede, geleneksel üretim kültürüne ışık tutularak maddi kültür varlıklarının gelecek nesillere aktarılması ve kültürel farkındalığın artırılması hedeflenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ahşap , Tarım , Dokuma , Etnografik , Müze

An Ethnographic Analysis of Traditional Wooden Agricultural and Weaving Tools in the Sakıp Sabancı Mardin City Museum Collection

https://izlik.org/JA98NB79NK

Öz

Throughout historical progression, Mardin, situated in Upper Mesopotamia, has emerged as one of the principal centers for the cultivation of cereals such as wheat and barley. The region's fertile soils and favorable climatic conditions have provided a foundation for the expansion of agricultural production, thereby facilitating the development of various agricultural implements. With the advancement of agricultural practices, the tools employed in sowing, harvesting, and threshing processes have undergone significant morphological and functional transformations over time. Implements such as the threshing sled (cercer), pitchfork, hand mill, grinding stone, and grain silo, crafted from materials including wood and metal, have become indispensable components of traditional agricultural practices. Concurrently, livestock activities in the region have evolved in tandem with agriculture, with wool derived from small ruminants, in particular, serving as a crucial raw material in the textile arts. Tools such as the spinning wheel, spindle (iğ), and wool comb, utilized in the processing of wool, have been instrumental in the production of handwoven carpets, kilims, and traditional garments. However, with the advent of industrialization and the proliferation of modern agricultural techniques, the utilization of these traditional agricultural and textile tools has experienced a marked decline. Among the ethnographic artifacts examined in this study are the threshing sled (cercer), pitchfork, hand mill, mortar and pestle, grain silo, grinding stone, spinning wheel, spindle (iğ), and wool comb. These artifacts are recognized as ethnographic objects that offer concrete insights into the quotidian life of the local populace. Presently, these traditional tools, which have largely lost their functionality due to industrialization, are exhibited as integral elements of Mardin's cultural identity at the Sakıp Sabancı Mardin City Museum Dilek Sabancı Art Gallery, thereby contributing to the preservation of cultural heritage. The primary objective of this study is to meticulously document the material characteristics, construction techniques, and ornamental features of the ethnographic artifacts within the museum collection. By doing so, it aims to illuminate traditional production culture, ensure the transmission of tangible cultural assets to future generations, and enhance cultural awareness.

Anahtar Kelimeler

Wood , Agriculture , Textile , Ethnographic , Museum

Kaynakça

• ...........................