Osmanlı Devleti’nde Para Vakıfları: Girit Örneği

Yıl 2026, Cilt: 23 Sayı: 1 , 285 - 297 , 30.04.2026

Deniz Kurtboğan

https://izlik.org/JA52GU33YJ

Öz

Osmanlı Devleti’nin sosyal, kültürel ve iktisadi hayatında vakıf müessesesinin çok önemli bir yeri vardır. Sosyal hayat üzerinde derin tesirler bırakmış olan vakıflar Osmanlı Devlet’indeki temel sosyal yardımlaşma ve dayanışma müesseseleridir. Bu amaçla vakıf kurucuları menkul ve gayrimenkullerini kamu yararına ebediyen tesis etmekteydiler. Meşruiyeti dönem dönem gerek Osmanlı uleması arasında gerekse günümüz fıkıh bilginleri arasında tartışılmış olsa da para vakıflarına ekseriyetle ulema tarafından cevaz verilmiştir. Hatta tarihi süreç içerisinde Osmanlı Devleti’nin resmî ideolojisi haline gelerek varlıkları bir anlamda garanti altına alınmıştır. Özellikle XVI. yüzyılda devrin önemli ulemaları olarak bilinen ve şeyhülislamlık görevini ifa eden Ebussuûd Efendi ve Çivizâde arasındaki para vakıfları ile ilgili olarak ciddi meşruiyet tartışmaları yaşanmıştır. Çivizâde’nin etkisiyle kısa bir dönem faaliyetlerine son verilmiş olsa da daha sonra tekrardan meşruiyet kazanmıştır. Hatta para vakıflarının sosyal yaşama olan katkıları dikkate alınarak kurumlar teşvik edilmiş ve bizzat padişahlar, vüzera ve ulema tarafından bu tür vakıflar kurulmuştur. Osmanlılara özgü kabul edilen, vakıf türlerinden biri olan para vakıflarının örnekleri Girit’te bol miktarda görünmektedir. Nihayetinde bu çalışma, 1669’da Kandiye’nin alınmasıyla Osmanlı himayesine giren Girit’in bir Osmanlı şehri hüviyeti kazandıktan sonra burada kurulan para vakıflarını inceleyerek, bu vakıfların kimler tarafından, ne kadar sermaye ile ve hangi amaçla kuruldukları hakkında bilgi vermeyi hedeflemektedir. Ayrıca XVIII. yüzyılda Girit’te kurulan para vakıflarının niteliği incelenerek, paralar ile birlikte hangi gayrimenkullerin vakfedildiği araştırmanın konusu içerisine alınmıştır. Yine kurulan bu vakıfların idari birimlere dağılımı incelenerek kır ve kent merkezli vakıflara değinilmekle birlikte vakıf kurucularının sosyal statüleri ve meslekleri hakkında bilgiler verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti , Girit , Vakıf , Para Vakıfları , Gelir.

Cash Waqfs in the Ottoman Empire: The Case of Crete

https://izlik.org/JA52GU33YJ

Öz

The waqf institution has a very important place in the social, cultural and economic life of the Ottoman Empire. Waqfs, which had a profound impact on social life, were the main institutions of social solidarity and solidarity in the Ottoman State. For this purpose, the founders of the waqf established their movable and immovable properties for the public benefit in perpetuity. Although their legitimacy has been debated from time to time both among Ottoman scholars and contemporary fiqh scholars, the majority of scholars have given permission to cash foundations. In fact, in the historical process, they became the official ideology of the Ottoman Empire and their existence was guaranteed in a sense. Especially in the 16th century, there were serious legitimacy debates between Ebussuûd Efendi and Çivizâde, who were known as the important ulema of the period and who served as sheikhulislams. Although their activities were terminated for a short period of time due to Çivizâde's influence, they regained legitimacy later on. In fact, taking into account the contributions of cash foundations to social life, the institutions were encouraged and such foundations were established by the sultans, vizieras and ulema themselves. Examples of cash foundations, one of the types of foundations considered unique to the Ottomans, are abundant in Crete. Ultimately, this study aims to examine the cash foundations established in Crete after it became an Ottoman city following the capture of Heraklion in 1669 and to provide information about who established these foundations, how much capital they had and for what purpose. In addition, the nature of the cash foundations established in Crete in the eighteenth century is examined and the real estates that were endowed along with the cash are included in the subject of the research. Again, the distribution of these waqfs by administrative units is examined, and information on the social status and occupations of the founders of the waqfs is given, as well as the rural and urban waqfs.

Anahtar Kelimeler

Ottoman State , Crete , Waqf , Cash Waqfs , Revune

Kaynakça

• .......................