Küresel Kamusal Mal Olarak Barışın Sağlanması ve Korunmasında Birleşmiş Milletlerin Etkinliğine Yönelik Bir Araştırma: Gazze Örneği

Öz

Küresel düzeyde etki alanına sahip olan barışın sağlanması ve korunması görevi uluslarüstü bir kurum olan Birleşmiş Milletler (BM) güvenlik konseyi tarafından sunulmaktadır. Ancak BM’nin kuruluşundan bu yana dünya genelinde yaşanan savaş ve çatışmalar bu kurumun görevini etkin bir şekilde yerine getirip getirmediği konusunda çeşitli tartışmalara yol açmaktadır. Söz konusu tartışmalardan en önemlisi tüm dünya ve BM gözü önünde İsrail’in Gazze’ye yönelik 7 Ekim 2023 tarihinden itibaren sürdürmekte olduğu soy kırımdır. İsrail herhangi bir sivil, çocuk, kadın vs. ayırımı yapmadan hiçbir uluslararası hukuku dikkate almadan ve üstelik BM tarafından kullanımı yasak olan bomba ve ağır silahlar ile Gazze’de soykırım gerçekleştirmektedir. Bu soy kırımı durdurma görevi olan BM Güvenlik konseyi ciddi anlamda yetersiz ve etkisiz kalmıştır. BM’nin sadece kınamak ve çağrı yapmaktan başka bir şey elinden gelmediği bu soykırım uluslararası kurumu dünya milletleri ve devletleri nezdinden ciddi anlamda tartışmaya açmıştır. Çalışmanın amacı BM’nin barışın sağlanması ve korunmasındaki etkinliğine ilişkin algıyı Gazze örneğinden yola çıkarak Türkiye’de ölçmektir. Bu kapsamda İstanbul ilinde 507 bireye anket uygulanarak BM etkinlik düzeyleri ölçülmüştür. Anket sonucu elde edilen veriler SPSS 22 paket programı aracılığıyla analiz edilmiştir. Çalışmanın sonucuna göre BM etkinlik düzeyi düşük çıkmıştır. Katılımcılar BM’nin barışın sağlanması ve korunmasındaki etkinliğini oldukça düşük görmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Küresel Kamusal Mal
• Barış ve Güvenlik
• Gazze

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı. (2025, Ocak 20). Filistin’de ölen basın mensupları. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/filistinde-olen-basin-mensuplari-10-ocak-calisan-gazetecilergununde-ankarada-anildi/3446777
2. Ağırakça, A. (2015). Kaynaklar ışığında İsrâ ve Miraç olayı. Artuklu Akademi (Journal of Artuklu Academia), 1(2), 1–30.
3. Ardıç, S. (2022). BM barış gücü, SÜAMYOD., 5 (1). 39-70.
4. Aral, B. (2010). Enhancing the role of the UN General Assembly in the preservation of international peace and security. Avrasya Etüdleri, 38(2010-2), 7-19.
5. Arsan, H. Ü. (1992). Kamu maliyesi alanında yeni bir inceleme konusu: uluslararası kamusal mallar. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 47(01). https://doi.org/10.1501/SBFder_0000001538
6. Bademci, V. (2011). Kuder-Rıchardson 20, Cronbach’ın Alfası, Hoyt’un varyans analizi, genellenirlik kuramı ve ölçüm güvenirliği üzerine bir çalışma. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 173-193.
7. Barış, A., ve Barlas, E. (2017). Kamu maliyesi teorisinde küresel kamusal mallar. Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(1), 129–152. https://doi.org/10.19129/sbad.316
8. Candemir, A. (2007). Birleşmiş Milletler barışı koruma harekâtlarının hukuki esaslarının değerlendirilmesi Yayınlanmamış Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

9. Çalık Topuz, Z. ve Arafat, M. (2023). Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarının Filistin İsrail barış sürecine etkisi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 78(2), 357-380.
10. Demiralp, O. (2024). Filistin sorunu ve uluslararası yargı. Uluslararası Suçlar ve Tarih / International Crimes and History, 25, 17-26.
11. Erdem, M., Şenyüz, D., ve Tatlıoğlu, İ. (2021). Kamu maliyesi (17. baskı). Bursa: Ekin Yayınevi. Erul, B. (2024). Kudüs ve Aksa (5. baskı). Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
12. George, D. ve Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. 14.0 update. 7th ed., USA-Boston: Allyn & Bacon.
13. George, D. ve Mallery, M. (2010). SPSS for windows step by step: a simple guide and reference. 17.0 update (10a ed.) Boston: Pearson, 1-158.
14. Göker, Z. (2009). Küresel kamusal bir mal: Finansal istikrar. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, 17, 7-22.
15. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., Anderson, R. E. ve Tatham, R. L. (2013). Multivariate data analysis: Pearson Education Limited, 1-287.
16. Kanbak, A. (2018). Küresel kamu malı: Barış ve güvenlik. Journal of Current Debates in Social Sciences, 1(1), 77-88.
17. Karaca, C. (2021). Kamu maliyesi. Bursa: Ekin Yayınevi.
18. Kaul, I., Conceição, P., Goulven, K. L. ve Mendoza. R. U. (2003). Providing global public goods: managing globalization, New York: Oxford University Press
19. Kirmanoğlu, H., Yılmaz, B. E., ve Susam, N. (2006). Maliye Teorisi'nin çıkmazı: Küresel kamusal mallar (kalkınma yardımları içinde küresel kamusal malların finansmanı). Maliye Dergisi, 150, 25-52.
20. Mutlu, A. (2006). Küresel kamusal mallar bağlamında sağlık hizmetleri ve çevre kirlenmesi: Üretim, finansman ve yönetim sorunları. Maliye Dergisi, 150, 1-20.
21. Özbayin, M. C. (2020). Birleşmiş Milletler’in barışı koruma misyonu: Sudan örneği, Yayınlanmamış Yüksek lisans tezi. Uludağ Üniversitesi.
22. Özmen, A. (1999). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. İçinde A. Bir (ed.) Örnekleme (ss. 25- 50). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, No:1081.
23. Pehlivan, O., vr Öz, E. (2022). Uluslararası maliye ve vergilendirme (2. baskı). Ekin Yayınevi.
24. Saunders, M., Lewis, P. ve Thornhill, A. (2000). Research methods for business students. Second Edition. Prentice Hall, 1-245.
25. Sökmen Gürçam, Ö., ve Iğdır Akaras, A. (2021). Uluslararası bir sorun olarak mülteci meselesinin küresel kamusal mallar bağlamında incelenmesi. In E. Öz, U. Sandalcı, & İ. Sandalcı (Eds.), Küresel mali sorunlar ve muhtemel çözümler (303-325). İstanbul: Legal Yayıncılık.
26. Susam, N. (2008). Kamu maliyesinde sınır ötesi bir kavram: Küresel kamusal mallar. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 12(1-2), 277-303.
27. Tabachnıck, B.G. ve Fıdell, L.S. (2013). Using multivariate statistics (sixth ed.) Boston: Pearson.
28. Tekin, A. ve Vural, İ.Y. (2004). Global kamusal malların finansman aracı olarak global vergi önerileri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (12). 323-337.
29. TİHEK. (2024). Filistin’de insan hakları ihlalleri ve Gazze soykırımı raporu. Girişim Matbaacılık. Ankara
30. Tosunoğlu, Ş. (2018). Uluslararası Kamu Malı Örnekleri, İçinde: Uluslararası Kamu Maliyesi, Edit. Fazıl Tekin ve Mehmet Oğuz Arslan, T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 3961, Açık öğretim Fakültesi Yayını No: 2745, Eskişehir.
31. Yılmaz, B. E. ve Yaraşır, S. (2011). Bir küresel kamusal mal olarak sağlık ve finansmanında resmi kalkınma yardımlarının rolü. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 55, 1-20.
32. Yılmaz, A. N. ve Alagöz, V. (2023). Birleşmiş Milletler’in Filistin politikası. Journal of Economics and Political Sciences, 3(2), 113-124.
33. Yücenur, G. N., Demirel, N. Ç., Ceylan, C. ve Demirel, T. (2011). Hizmet değerinin müşterilerin davranışsal niyetleri üzerindeki etkisinin yapısal eşitlik modeli ile ölçülmesi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 12 (1), 156-168.