İğnenin Ucunda Kültür Ekonomisi: Nallıhan İğne Oyalarının Folklorik Temsili ve Ticarileşme Süreci

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 3, 1204 - 1218, 31.12.2025

Samet Doykun

Öz

Bu çalışma, Nallıhan iğne oyalarının geleneksel bir el sanatı olmaktan çıkarak kültürel, estetik ve ekonomik açılardan çok katmanlı bir üretim biçimine dönüşümünü incelemektedir. Halkbilimi derleme yöntemiyle yürütülen araştırmada, biri yabancı uyruklu olmak üzere toplam 13 kaynak kişiyle derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, iğne oyalarının tarihsel bağlamı, simgesel anlamları, toplumsal cinsiyet rolleri, kolektif üretim biçimleri ve yaratıcı kültür endüstrileriyle kurduğu ilişkiler analiz edilmiştir. İğne oyalarının geleneksel kullanım alanlarından takı tasarımına ve dijital pazarlara evrilen serüveni, kadın emeğinin ekonomik alanda görünürlük kazanmasına katkı sunmaktadır. Aynı zamanda kültürel sürdürülebilirlik, kimlik inşası ve toplumsal dönüşümle ilişkilendirilmektedir. Nallıhan örneği, yerel üretimin hem estetik hem de ekonomik değer taşıyan bir kültürel mirasa nasıl dönüştüğünü somutlaştırmakta; geleneksel el sanatlarının çağdaş bağlamlarda yeniden üretimini disiplinlerarası bir yaklaşımla ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Nallıhan , iğne oyası , kültür ekonomisi , el sanatları , ticarileşme.

Cultural Economy at the Tip of a Needle: The Folkloric Representation and Commercialization Process of Nallıhan Needle Lace

Öz

This study examines the transformation of Nallıhan needle lace from a traditional handicraft into a multi-dimensional field of cultural, aesthetic, and economic production. Conducted through ethnographic fieldwork using the folklore compilation method, the research is based on in-depth interviews with 13 participants, including one foreign national. The study analyzes the historical background of needle lace, its symbolic meanings, gendered labor dynamics, forms of collective production, and its integration into creative cultural industries. The evolution of needle lace from traditional uses, such as headscarves and dowry items, to contemporary forms like jewelry and digital marketing platforms reflects the increasing visibility of women’s labor in economic life. Furthermore, the practice contributes to cultural sustainability, identity formation, and social transformation. The case of Nallıhan illustrates how local production can be transformed into a cultural heritage asset with both aesthetic and economic value. Ultimately, the study offers an interdisciplinary perspective on how traditional crafts are being reinterpreted and recontextualized within contemporary cultural and economic frameworks.

Anahtar Kelimeler

Nallıhan , needle lace , cultural economy , handicrafts , commercialization.

Etik Beyan

Bu çalışma, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Etik Kurulu’nun 25.03.2021 tarihli ve 06/39 sayılı kararı doğrultusunda etik açıdan uygun bulunmuştur.

Kaynakça

• Atalay, E. (2025). Kültür ekonomisi bağlamında yerel kadın girişimciliği: Nar Hanım Çiftliği örneği. [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı].
• Çevik, D. (2010). İğne oyaları. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Erataş, F., Alptekin, V., & Uysal, D. (2015). Türkiye’de kültür ekonomisinin gelişimine yerel bir bakış. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(2), 25-47.
• Gürçayır Teke, S. (2023). Türk halk bilimi tarihinde el sanatları gelenek, yöntem, anlam. Grafiker Yayınları.
• Karabaşa, S., Kara, Ç. (2022). Oyanın mirası Nallıhan iğne oyasının miras olma serüveni. Folklor/Edebiyat, 28(110), 499-522 https://doi.org/10.22559/folklor.2018
• Karayel, F. S., & Aygün, M. (2013). Kütahya Gediz ilçesi iğne oyaları. Akdeniz Sanat, 6(11).
• Kılıçarslan, H., Etikan, S., & Evecen, A. (2017). Günümüzde el sanatlarına yaklaşım; Ödemiş iğne oyaları örneği. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1), 321-332. https://doi.org/10.17218/hititsosbil.305380
• Köklü, H., Özdemir, M., & Yetim, F. (2010). Gerede iğne oyaları. Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi (20), 83-90.
• Onuk, T. (1988). İğne oyaları: İğne oyaları çeşitleri ve işleme yöntemleri. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Ögel, B. (1978). Türk kültür tarihine giriş 5. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Özbel, K. (1949). El sanatları II: oya ve oya çeşitleri. CHP Halkevleri Bürosu.
• Özcan, F. (1997). Nallıhan yöresinde iğne oyaları. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Özdemir, M. & Çeler, D. (2021). “Aydın ili iğne oyaları”, International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 7(54): 3635-3643.
• Özdemir, N. (2012). Kültür ekonomisi ve yönetimi. Hacettepe Yayınları.
• Özdemir, N. (2018). Geleneksel bilgi ve kültür ekonomisi. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 18(1), 1-28.
• Pratt, A. C. (2009). Cultural economy. International Encylopedia of Human Geography, Volume 2. R.
• Somçağ, H. (2021). Karabük ili Bulak köyü iğne oyacılığı. Turizm Çalışmaları Dergisi, 3(1), 43-54.
• Soysaldı, A. (2020). Gönen iğne oyaları ve oya pazarı. Folklor Akademi Dergisi, 3(4), 159-172.
• Sürür, A. (1984). İzmir-Tire’de beledi dokumaları. Ak Yayınları.
• URL-1.https://bursaolgunlasma.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/16/15/966 823/dosyalar/2016_10/05032951_ neoyaciliigncellenmi.pdf Erişim Tarihi: 12.06.2025
• Yenisoy, S. (2019). Geçmişten günümüze Mudurnu iğne oyaları. Arış Dergisi (15), 88-111. https://doi.org/10.34242/akmbaris.2019.130