Cumhuriyet Öncesi Ağız Araştırmalarında Ocak Dergisinin Yeri

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 3, 1374 - 1389, 31.12.2025

Abdullah Mert , Fatih Numan Küçükballı , Hidayet Duyar

Öz

Bu makale, Ocak dergisinin Cumhuriyet öncesi dönemdeki ağız araştırmaları arasındaki yerini konu edinmekte ve derginin Türkiye Türkçesi ağız çalışmaları tarihi açısından taşıdığı tarihî öneme dikkat çekmektedir. 1917-1918 yılları arasında Konya Türk Ocağı tarafından yayımlanan ve on dokuz sayıdan oluşan Ocak dergisinde Cumhuriyet öncesi dönem için oldukça kıymetli ağız yazıları yayımlanmıştır. Söz konusu yazıların büyük çoğunluğu “Öz Dil” başlığıyla seri hâlinde Ahmet Nushi ve Ahmet Necati imzasını taşımaktadır. “Öz Dil” yazıları Konya ağızlarının söz varlığını içermektedir. Ağız yazılarının az bir kısmı Besim Atalay tarafından yayımlanmıştır. Besim Atalay, yazılarında Kahramanmaraş ağızlarının ses bilgisi, şekil bilgisi ve söz varlığı özelliklerini incelemiştir. Konya ağızlarından 276 kelime, 163 atasözü vb. kalıp ifade; Kahramanmaraş ağızlarından 42 kelime yayımlanmıştır. Ocak dergisinde yayımlanan kelimelerin önemli bir kısmının sonraki dönemlerde hazırlanan ve ağızların en kapsamlı sözlüğü olma özelliğini koruyan Derleme Sözlüğü'nde hiç yer almaması (Konya için 276 kelimeden 31’i, Kahramanmaraş için 42 kelimeden 5’i) derginin yerel söz varlığını kayda geçirme noktasında öncü bir rol üstlendiğini kanıtlamaktadır. Dergide yayımlanan söz varlığı derlemelerinin, Yeni Lisan hareketi ile başlayan dilde sadeleşme ve Türkçenin zenginliklerini ortaya çıkarma düşüncesinin etkisiyle yapıldığı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ocak dergisi , Cumhuriyet öncesi dönem , Konya ağızları , Kahramanmaraş ağızları.

The Role of Ocak Journal in Pre-republican Dialect Studies

Öz

This article examines the place of the Ocak journal among dialect studies in the pre-Republican period and highlights the historical significance of the journal in the history of Turkish dialect studies. The Ocak journal, published by the Konya Türk Ocağı between 1917 and 1918 and consisting of nineteen issues, published quite valuable dialect writings for the pre-Republican period. The vast majority of these writings appear in a series titled “Öz Dil” (Native Language) under the signatures of Ahmet Nushi and Ahmet Necati. The “Öz Dil” writings contain the lexicon of the Konya dialects. A small portion of the dialect writings were published by Besim Atalay. In his writings, Besim Atalay examined the phonology, morphology, and lexical features of the Kahramanmaraş dialects. 276 words, 163 proverbs, and other idiomatic expressions from the Konya dialects were published, along with 42 words from the Kahramanmaraş dialects. The fact that a significant portion of the words published in the Ocak journal are not included (31 of 276 words for Konya, 5 of 42 words for Kahramanmaraş) in the Derleme Sözlüğü (Compilation Dictionary), which was prepared in later periods and remains the most comprehensive dictionary of dialects, proves that the journal played a pioneering role in recording the local lexicon. It is thought that the vocabulary compilations published in the journal were influenced by the Yeni Lisan (New Language) movement, which sought to simplify the language and reveal the richness of Turkish.

Anahtar Kelimeler

Ocak jurnal , pre-Republican period , Konya dialects

Kaynakça

• .......................