Mütercim ve Tercümanlık Lisans Programlarındaki Zorunlu Ders Adlarının TS EN ISO 17100 Kalite Standardı Bağlamında İncelenmesi

Yıl 2025, Cilt: 22 Sayı: 3, 1456 - 1470, 31.12.2025

Serhat Arslan

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki sekiz üniversitenin Almanca Mütercim ve Tercümanlık lisans programlarında yer alan zorunlu dersleri, yazılı çeviri hizmetlerine ilişkin süreç ve yeterlilik tanımlarını içeren TS EN ISO 17100:2015 Çeviri Hizmetleri – Çeviri Hizmetleri İçin Gereklilikler Kalite Standardı çerçevesinde incelemektedir. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda kullanılan veriler, üniversitelerin web sitelerinde yer alan ders planları ve ders bilgi paketlerinden elde edilen zorunlu ders adlarına dayanmaktadır. Seçmeli derslerin açılma durumu öğrenci taleplerine ve dönemsel koşullara bağlı olarak değişkenlik gösterebildiğinden, çalışmanın kapsamı tüm öğrenciler tarafından alınan zorunlu ders adlarıyla sınırlandırılmıştır. Standardın yalnızca yazılı çeviri hizmetlerini kapsaması nedeniyle, sözlü çeviri odaklı dersler de kapsam dışı bırakılmıştır. Çalışma, ISO 17100’ü bir değerlendirme aracı olarak konumlandırmamaktadır. Standart, yazılı çeviri odaklı derslerin müfredattaki dağılımına dayanan bir referans çerçeve işlevi görmektedir. Çalışma çerçevesinde elde edilen bulgular neticesinde, programlarda metin ve çeviri edinci odaklı yaklaşımların ağırlık kazandığı ve bununla birlikte teknoloji ve süreç yönetimi gibi alanların ise programların müfredat yapılarına göre farklılık gösterdiği görülmektedir. Bu araştırmanın amacı akademik kurumları kıyaslamak ya da derecelendirmek değildir. Araştırma, programların müfredat verilerini şeffaf ve tekrarlanabilir bir yöntemle sunarak akademik çeviri eğitimi ile ISO 17100 arasındaki ilişkiyi nesnel bir zeminde ortaya koymayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Çeviri eğitimi , yazılı çeviri , ISO 17100 , doküman analizi , çeviri edinci.

An Analysis of Compulsory Course Titles in Translation and Interpreting Undergraduate Programs within the Framework of the TS EN ISO 17100 Quality Standard

Öz

This study examines the compulsory courses within undergraduate German Translation and Interpreting programs at eight Turkish universities through the framework of TS EN ISO 17100:2015 – Translation Services – Requirements for Translation Services, which delineates the processes and competences related to written translation. The research was conducted using the document analysis method, one of the qualitative research methods. In this context, the data employed are based on compulsory course titles obtained from course plans and course information packages available on the universities’ websites. Since the availability of elective courses may vary depending on student demand and seasonal conditions, the scope of the study is restricted to compulsory course titles required for all students. As the standard covers only written translation services, interpreting-oriented courses were excluded from the scope. This study does not employ ISO 17100 as an evaluation tool. Instead, the standard functions as a reference framework based on the distribution of written translation-oriented courses in the curriculum. As a result of the findings obtained within the framework of the study, it is observed that text- and translation competence-oriented approaches predominate in the programs, whereas domains such as technology and process management exhibit variation depending on the curriculum structures of the programs. The aim of this research is not to compare or rank academic institutions. The research aims to reveal the relationship between academic translation education and ISO 17100 on an objective ground by presenting the curriculum data of the programs with a transparent and replicable method.

Anahtar Kelimeler

Translation Education , Written Translation , ISO 17100 , Document Analysis , Translation Competence.

Kaynakça

• Akalın, R. (2016). Akademik çeviri eğitimi açısından çeviri edinci kavramı ve içerimleri. Diyalog, (2), 56-65.
• Akdağ, A. I. (2019). Translation knowledge and translation decisions of translator trainees. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 14, 480-493. https://doi.org/10.29000/rumelide.541087
• Arslan, S. (2023). “Mesleğimiz Yayıncılık” projesi ve TS EN ISO 17100:2015 örnekleri çerçevesinde çeviri sürecindeki revizyon faaliyetlerine yönelik bir değerlendirme. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Uluslararası Filoloji ve Çeviribilim Dergisi, 5(1), 34-55. https://doi.org/10.55036/ufced.1302535
• Babatürk, L. (2023). Çeviri eğitiminde kullanılan yöntemlerin değerlendirilmesi. Journal of Turkic Civilization Studies, 4(1), 47-54.
• Berk, Ö. (2005). Kuramlar ışığında açıklamalı çeviribilim terimcesi. Multilingual Yayınları.
• Ece, A. (2007). Erek-odaklı kuram, Skopos kuramı ve bağıntı kuramı bağlamında çeviri eğitimi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 26(26), 49-58.
• Eruz, S. (2003). Çeviriden çeviribilime: Yüzyılımız penceresinden çeviribilimsel gelişmelere bir bakış. Multilingual Yayınları.
• Eruz-Esen, S. (2008). Akademik çeviri eğitimi: Çeviri amaçlı metin çözümlemesi. Multilingual Yayınları.
• Freihoff, R. (1999). Curriculare Modelle. In M. Snell-Hornby, H. G. Hönig, P. Kußmaul and P. A. Schmitt (Eds.), Handbuch Translation (2., verb. Aufl., ss. 26-31). Stauffenburg Verlag.
• Hönig, H. G. (1995). Konstruktives Übersetzen. Stauffenburg.
• International Organization for Standardization. (2017). ISO 18587:2017, Translation services — Post-editing of machine translation output — Requirements [Çeviri hizmetleri — Makine çevirisi çıktısının sonradan düzeltilmesi — Gereklilikler]. ISO.
• International Organization for Standardization. (2024). ISO 11669:2024, Translation projects — General guidance [Yazılı çeviri projeleri — Genel kılavuz]. ISO
• İnce, Ü. ve Bengi-Öner, I. (2009). Kızılcık karpuz olur mu hiç? İlahi çevirmen! Diye Yayınları.
• Kelly, D. (2005). A handbook for translator trainers: A guide to reflective practice. St. Jerome Publishing.
• Koller, W. (2020). Einführung in die Übersetzungswissenschaft (9. Aufl.). UTB GmbH.
• Kussmaul, P. (1995). Training the translator. John Benjamins.
• Kußmaul, P. (2000). Kreatives Übersetzen. Stauffenburg.
• Kußmaul, P. (2010). Verstehen und Übersetzen (4. Aufl.). Narr Francke Attempto.
• Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
• Parlak, B. (2014). Türkiye’de çeviri eğitimi: Sorunlar ve beklentiler. Litera: Journal of Language, Literature and Culture Studies, 15(15), 48-57.
• Reiß, K. and Vermeer, H. J. (1984). Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Niemeyer. Risku, H. (1998). Translatorische Kompetenz: Kognitive Grundlagen des Übersetzens als Expertentätigkeit. Stauffenburg.
• Siever, H. (2015). Übersetzungswissenschaft: Eine Einführung. Narr Francke Attempto.
• Tanış Polat, N. (2021). Akademik çeviri eğitimi ve çeviri bilgisi alt edinci. Alman Dili ve Edebiyatı Dergisi – Studien zur deutschen Sprache und Literatur, 46, 143-168. https://doi.org/10.26650/sdsl2021- 965635
• Tosun, M., Akin, A. and Simsek, F. (2015). Courses on specialized field in undergraduate programs of translation & interpretation departments in Turkey: The importance of courses on specialized field in the specialization process of translator candidates, Procedia-Social and Behavioral Sciences, 192, 4- 10. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.06.001
• Türk Standardları Enstitüsü. (2008). TS 13341:2008, İş yerleri — Çeviri (tercüme) büroları — Genel kurallar [Workplaces — Translation offices —General rules]. Türk Standardları Enstitüsü.
• Türk Standardları Enstitüsü. (2015). TS EN ISO 17100:2015, Çeviri hizmetleri — Çeviri hizmetleri için gereklilikler [Translation services — Requirements for translation services]. Türk Standardları Enstitüsü.
• Yang, Z. and Li, D. (2021). Translation competence revisited: Toward a pedagogical model of translation competence. In R. Muñoz Martín, S. Sun, & D. Li (Eds.), Advances in cognitive translation studies (ss. 109-138). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-16-2070-6_6
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. YÖK Atlas. (2025, 21 Haziran). Lisans atlası: Almanca mütercim ve tercümanlık. Yükseköğretim Program Atlası. https://yokatlas.yok.gov.tr/lisans-bolum.php?b=120033
• Yücel, F. (2007). Etkili bir çeviri eğitimi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 144-155.
• Yüksel Bağdatlı, H. (2022). Mütercim-tercümanlık bölümlerindeki akademik çeviri eğitimi ve çeviri sektörünün beklentileri: Hacettepe ve Sakarya Üniversiteleri örneğinde. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 283-297. https://doi.org/10.29106/fesa.1118029