Northrop Frye’ın Mit Sistematiği Işığında “Kış İle Yazın Atışması”nın Arketipsel Tahlili

Öz

“Kış ile Yazın Atışması” şiirini merkezine alan bu çalışma, Dîvânu Lugâti’t-Türk’te yer alan söz konusu metni Northrop Frye’ın mit sistematiği çerçevesinde incelemektedir. Araştırmanın amacı, 11. yüzyıla ait bu münazara metnindeki mevsim imgelerinin, hayvan sembollerinin ve bedensel göstergelerin Frye'ın mevsimsel mit dörtlüsüyle kurduğu ilişkileri ortaya koymaktır. Bu doğrultuda araştırmanın temel sorunsalı, şiirdeki mevsim karşıtlığının Frye’ın yaz/romans ve kış/ironi-hiciv mitoslarıyla yapısal bir uyum gösterip göstermediğidir. Çalışmada nitel bir yaklaşım benimsenmiş; metin, arketipsel unsurlar açısından taranarak elde edilen bulgular Frye’ın mit sistematiği ve Jung’un kolektif bilinçdışı kuramı bağlamında yorumlanmıştır. Bulgular, şiirde yaza atfedilen kuş ötüşü, üreme ve bereket imgelerinin Frye’ın romans mitosuyla; kışa ilişkin kar, soğuk ve bedensel ıstırap imgelerinin ise ironi-hiciv mitosuyla belirgin bir örtüşme içinde olduğunu ortaya koymaktadır. Şiirin münazara formu, bu iki mitosun döngüsel ilişkisini yapısal düzeyde dramatize eden bir anlatı stratejisi olarak işlev görmektedir. Hiçbir tarafın kesin zafer kazanamaması, mevsimsel döngünün sürekliliğini yansıtan arketipsel bir yapıya karşılık gelmektedir. Çalışmada, Batı edebiyatı temelli bir kuram olan Frye’ın mit sistematiğinin, erken dönem Türk şiirinde de geçerliliğini koruyabildiği görülmüş; bu durum arketipsel sembollerin evrensel niteliğine ilişkin önemli bir kanıt sunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Arketipsel Eleştiri
• Dîvânu Lugâti’t-Türk
• Mevsimsel Mitler
• Kolektif Bilinçdışı
• Döngüsellik

An Archetypal Analysis of “The Debate Between Winter and Summer” in the Light of Northrop Frye’s Mythic System

Öz

This study examines the poem “The Debate of Winter and Summer” from Divanu Lugati’t-Türk within the framework of Northrop Frye’s mythic system. It aims to reveal how the seasonal imagery, animal symbols, and bodily representations in this 11th-century debate text correspond to Frye’s seasonal mythoi. The central research problem is whether the opposition between winter and summer demonstrates a structural alignment with the mythoi of summer/romance and winter/irony-satire. Adopting a qualitative approach, the text is analyzed through archetypal elements, and the findings are interpreted in relation to Frye’s model and Jung’s concept of the collective unconscious. The results show that imagery associated with summer, such as birdsong, reproduction, and fertility, corresponds to the romance mythos, while winter imagery, such as snow, cold, and bodily suffering, aligns with irony and satire. The poem’s debate form functions as a structural device that dramatizes the cyclical relationship between these mythoi. The absence of a definitive victory reflects an archetypal structure based on continuity rather than resolution. The study demonstrates that Frye’s model remains applicable beyond its Western origins, offering evidence for the universality of archetypal symbolism.

Anahtar Kelimeler

• Archetypal Criticism
• Divanu Lugati’t-Türk
• Seasonal Myths
• Collective Unconscious
• Cyclicality

Kaynakça

1. Bodkin, M. (1963). Archetypal patterns in poetry: Psychological studies of imagination. Oxford University Press.
2. Campbell, J. (2017). Kahramanın sonsuz yolculuğu (Sabri Gürses, Çev.). İthaki Yayınları.
3. Eliade, M. (1994). Ebedi dönüş mitosu (Ümit Altuğ, Çev.). İmge Kitabevi.
4. Emre, İ. (2006). Edebiyat ve psikoloji. Anı Yayıncılık.
5. Ercilasun, A. B. (2020). Dîvânu Lugâti’t-Türk’teki şiirler ve atasözleri. Bilge Kültür Sanat.
6. Frazer, J. G. (2004). Altın Dal: Dinin ve folklorun kökenleri. (Mehmet H. Doğan Çev.). Payel Yayınevi.
7. Frye, N. (2015). Eleştirinin anatomisi (Hande Koçak, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
8. Günay, T. (1983). “Türk Halk Şiirinde İlk ‘Deyişme’ (Müşaare) Örnekleri”, Şükrü Elçin Armağanı. Hacenepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayını.

9. Jung, C. G. (2006). Analitik psikoloji (Ender Gürol, Çev.). Payel Yayınevi.
10. Korucu, A. A. (2006). Rider Haggard’ın romanlarına arketipsel bir yaklaşım: She, Ayesha: The return of She, Wisdom’s daughter ve She and Allan, (Yayımlanmamış doktora tezi). Atatürk Üniversitesi.
11. Moran, B. (1988). Edebiyat kuramları ve eleştiri. Cem Yayınevi.
12. Serrican Kabalcı, E. (2021). Northrop Frye’ın mit sistematiğine göre Eylül romanının incelemesi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 11(2), 621-633.
13. Tutucu, M. (2019). Northrop Frye’nin mit teorisi ışığında dört farklı şiirdeki arketipsel sembollerin aydınlatılması, Uluslararası Mitoloji Sempozyumu Bildiri Kitabı. Ardahan Üniversitesi, 645-653.