ŞEHİRLER ARASI YOLCU TAŞIMACILIĞINDA DENİZYOLU VE KARAYOLU MODLARININ KARŞILAŞTIRMALI OLARAK İNCELENMESİ

Öz

Günümüzde artan rekabet ortamında, şehirler arası yolcu taşımacılığında farklı taşıma modlarının tercih edilme nedenlerinin hem işletmeler hem de tüketiciler açısından belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmanın amacı, şehirler arası yolcu taşımacılığında denizyolu ve karayolu taşımacılığı modlarının tercih edilme nedenlerini hizmet kalitesi boyutları çerçevesinde incelemektir. Bu kapsamda, şehirler arası yolculuk yapan tüketicilerin tercihlerini etkileyen hizmet kalitesi alt boyutları olan fiziksel özellikler, güven, güvenilirlik, heveslilik ve empati değişkenleri ele alınmıştır. Araştırma kapsamında, Bandırma–İstanbul hattında şehirler arası yolcu taşımacılığı hizmeti sunan feribot ve otobüs işletmeleri karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Yapısal Eşitlik Modeli kullanılarak analiz edilen hipotez testinin sonuçlarına göre denizyolu taşımacılığında yolcu memnuniyetinin fiziksel özellikler, güven ve güvenilirlik değişkenlerinden anlamlı düzeyde etkilendiği; karayolu taşımacılığında ise yolcu memnuniyetinin heveslilik, empati ve fiziksel özellikler tarafından anlamlı biçimde etkilendiği tespit edilmiştir.Elde edilen bulgular, taşıma modlarına göre yolcu memnuniyetini etkileyen hizmet kalitesi boyutlarının farklılaştığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Denizyolu
• Karayolu
• Hizmet Kalitesi
• Yolcu Taşımacılığı

Etik Beyan

Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Etik Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu’nun almış olduğu 30.05.2024 tarih ve 08/02 sayılı kararı ile Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu ilkelerine uygundur.

A COMPARATIVE STUDY OF MARITIME AND ROAD TRANSPORT MODES IN INTERCITY PASSENGER TRANSPORTATION

Öz

In today's increasingly competitive environment, determining the reasons for choosing different modes of transportation in intercity passenger transport is crucial for both businesses and consumers. The aim of this study is to examine the reasons for choosing sea and road transportation modes in intercity passenger transport within the framework of service quality dimensions. In this context, the sub- dimensions of service quality that influence the preferences of consumers traveling between cities tangibles, assurance, reliability, responsiveness and empathy are considered. Within the scope of the research, ferry and bus companies providing intercity passenger transportation services on the Bandırma–Istanbul route were analyzed comparatively. According to the results of the hypothesis test analyzed using Structural Equation Modeling, it was determined that passenger satisfaction in sea transportation is significantly affected by tangibles, assurance, and reliability variables; while in road transportation, passenger satisfaction is significantly determined by responsiveness, empathy, and tangibles. The findings reveal that the service quality dimensions affecting passenger satisfaction differ according to the mode of transport.

Anahtar Kelimeler

• Seaway
• Roadway
• Service Quality
• Passenger Transportation

Kaynakça

1. Allen, J., Muñoz, J. C., & de Dios Ortúzar, J. (2018). Modelling service-specific and global transit satisfaction under travel and user heterogeneity. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 113, 509-528.
2. Al Awadh, M. (2023). Assessing the quality of sustainable airline services utilizing the multicriteria decision-making approach. Sustainability, 15(9), 7044.
3. Ardıç, K. ve Sadaklıoğlu, H. (2009). Şehirlerarası yolcu taşımacılığında hizmet kalitesinin ölçümü: Tokat örneği. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(3), 167-190.
4. Arslanhan, H. ve Tosun, Ö. (2021). Ulaştırma modu seçimi probleminin bütünleşik en iyi-en kötü ve WASPAS yöntemleriyle çözülmesi. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 27(1), 13-23
5. Barabino, B., Deiana, E., & Tilocca, P.(2012). Measuring service quality in urban bus transport: A modified SERVQUAL approach, International Journal of Quality and Service Sciences, 4(3), 238-252.
6. Boubker, O., & Naoui, K. (2022). Factors affecting airline brand love, passengers’ loyalty, and positive word-of-mouth. A case study of Royal Air Maroc. Case Studies on Transport Policy, 10(2), 1388- 1400
7. Chang, C. H., Lin, C. C., Yang, Z., & Kontovas, C. (2024). Evaluating the social acceptance of autonomous ferries: An observation from passengers’ boarding willingness. Transport policy, 159, 83-94.
8. Güzel, K. (2006) Kruvaziyer Turizmin Türkiye’deki Geleceği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Deniz İşletmeciliği Anabilim Dalı, İstanbul.

9. Kök, G. T. ve Deveci, D. A. (2019). “Freight transport mode choice with sated preference method: A systematic literature review. Mersin University Journal of Maritime Faculty, 1(1), 17-29.
10. Kum, N., ve Çetin, O. (2021). Demiryolu ve karayolu yolcu taşımacılığında hizmet kalitesinin karşılaştırılması. Yönetim Bilimleri Dergisi, 20(43), 217-233.
11. Lieophairot, R., Rojniruttikul, N., & Chaveesuk, S. (2025). Factors influencing rail service passenger loyalty among older Thai adults. Sustainability, 17(18), 8240.
12. Li, Z. C., Ma, Z., Nguyen-Phuoc, D. Q., & Fu, X. (2025). Influential factors and passenger satisfaction towards integrated urban-rural bus services: A case study of Chibi, China. Transport Policy, 103769.
13. Liu, S., (2012) “The impact of forced use on customer adoption of self-service techno logies”, Computers in Human Behavior, 28(4), s. 1194-1201.
14. Memiş, C. (2016). Algılanan hizmet kalitesi ile marka bağlılığı ilişkisi şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan otobüs firmaları üzerine bir araştırma. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 453-484.
15. Nalçakan, M. (2009). Ekonomik Gelişmelerin Demiryolu Taşımacılık Sektörüne Etkileri. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 4(1), 31-45.
16. Nguyen-Phuoc, D. Q., Tran, A. T. P., Van Nguyen, T., Le, P. T., & Su, D. N. (2021). Investigating the complexity of perceived service quality and perceived safety and security in building loyalty among bus passengers in Vietnam–A PLS-SEM approach. Transport Policy, 101, 162-173.
17. Nonthapot, S., & Nasoontorn, A. (2020). The effect of the service quality on passengers’ satisfaction. Management Science Letters, 10(15), 3717-3722.
18. Özispa, N. (2025). Service quality gap models: trends and industry adaptations. Journal of Service Theory and Practice, 1-17.
19. Özdemir, Ö., O. (2019). Uluslararası Ticarette Türkiye-Çin İlişkileri ve Taşımacılık. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uluslararası Ticaret ve Lojistik Anabilim Dalı, İstanbul.
20. Rezaei, J., Kothadiya, O., Tavasszy, L., & Kroesen, M. (2018). Quality assessment of airline baggage handling systems using SERVQUAL and BWM. Tourism Management, 66, 85-93
21. Pantouvakis, A., Chlomoudis, C., ve Dimas, A. (2008). Testing the SERVQUAL Scale in the Passenger Port Industry: A Confirmatory Study, Maritime Policy & Management, 35(5), 449-467.
22. Parasuraman A., Zeithaml V. A. & Berry, L. L. (1988). Servqual: A Multiple-Item Scale For Measuring Consumer Perceptions of Service Quality, Journal of Retailing, 64(1), 12-40.
23. Park, J. J., & Park, J. W. (2016). Investigating the effects of service recovery quality elements on passengers' behavioral intention. Journal of Air Transport Management, 53, 235-241.
24. Park, K., Farb, A., & Chen, S. (2021). First-/last-mile experience matters: The influence of the built environment on satisfaction and loyalty among public transit riders. Transport policy, 112, 32-42.
25. Sheu, C., Lee, L. & Niehoff, B. (2006). “A voluntary logistics security program and international supply Chain Partnership”. Supply Chain Management: An International Journal, 11(4), 363-374.
26. Shiwakoti, N., Jiang, H., & Nguyen, A. D. (2022). Passengers’ perception of safety and its relationship with demographics, service quality, satisfaction and loyalty in airlines sector – A case study of Vietnam to Australia route
27. Usluer, S. (2016). Kısa ve Orta Mesafeli Hatlarda Kapıdan Kapıya Yolcu Taşımacılığında Ulaştırma Şekillerinin İncelenmesi, En Etkin Ulaştırma Şekli İçin Bir Karar Destek Modeli Önerilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Eskişehir Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
28. Yıldız, O. ve Erdil, S. (2013). Türkiye havayolu yolcu taşımacılığı sektöründe hizmet kalitesinin karşılaştırmalı ölçümlenmesi. Öneri Dergisi, 10(39), 89-100
29. Yüksel, M., ve Önaçan, M. B. K. (2018). Algılanan hizmet kalitesinin müşteri memnuniyetine etkisi: Türkiye’de deniz yolcu taşımacılığında bir uygulama. Beykoz Akademi Dergisi, 6(2), 20-38.
30. Wilfred, V., Prasad, M. R., & Kumar, J. S. (2024). Study of service quality, price sensitivity, and passenger satisfaction in India’s airline sector. Innovative Marketing, 20(3), 182.
31. Zhang, C., Liu, Y., Lu, W., & Xiao, G. (2019). Evaluating passenger satisfaction index based on PLS-SEM model: Evidence from Chinese public transport service. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 120, 149-164.