6 Şubat Depremleri Sonrasında Adıyaman’da Toplumsal Cinsiyet Temelli Sorunların Analizi: Nitel Bir Araştırma

Öz

Bu çalışma, 6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremlerden yoğun şekilde etkilenen Adıyaman ilinde, kadınların depremin ardından karşılaştığı toplumsal cinsiyet temelli sorunları incelemeyi amaçlamaktadır. Bu araştırmada, kadınların afet sonrası yaşam deneyimleri; toplumsal, psikolojik ve ekonomik etkileri toplumsal cinsiyet eşitsizliği bağlamında incelenmiştir. Şehrin büyükşehir statüsünde olmaması, Güneydoğu Anadolu bölgesinin ortasında yer alması, ilin ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan kapalı bir yapıya sahip olmasına yol açmış; bu durum, Adıyaman’ı akademik anlamda araştırmayı cazip kılmış ve çalışmanın özgünlüğünü arttırmıştır. Araştırma, 5 Şubat-5 Mart 2025 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Nitel araştırma yöntemlerinin kullanıldığı çalışmada, enformel çadır ve formel konteyner geçici yaşam alanlarında yaşayan toplam 25 kadın ile odak grup görüşmeleri, bireysel derinlemesine görüşmeler ve saha gözlemleri gerçekleştirilmiştir. Betimleyici fenomenolojik yaklaşım benimsenen çalışmada görüşmeler yapılandırılmış bir form aracılığıyla yürütülmüş, veriler tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular kadınların deprem sonrası güvenlik sorunları, mahremiyet eksiklikleri, hijyen ve sağlık koşullarının yetersizliği, sosyal izolasyon, ekonomik baskılar, artan ev içi sorumluluklar gibi çok yönlü sorunlarla karşılaştığını göstermektedir. Kadınların hem kamusal alanda hem özel alanda çeşitli müdahale ve baskılarla karşı karşıya kaldığı toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin derinleştiği gözlemlenmiştir. Araştırma bulguları, afet süreçlerinin planlanmasında toplumsal cinsiyet eşitliği merkeze alınarak dezavantajlı gruplara yönelik kapsayıcı politikaların geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• 6 Şubat
• deprem
• Adıyaman
• toplumsal cinsiyet

Analysis of Gender-Based Problems in Adıyaman Following the February 6 Earthquakes: A Qualitative Study

Öz

This study aims to examine the gender-based problems experienced by women in Adıyaman,one of the provinces severely affected by the earthquakes centered in Kahramanmaraş on February 6,2023.The research analyses women's post-disaster life experiences in the context of gender inequality,with a focus on the social, psychological and economic impacts of the disaster.The fact that Adıyaman does not hold metropolitan status and is located in the center of the Southeastern Anatolia Region has contributed to its socially,economically,culturally closed structure.This feature has made Adıyaman distinctive and academically appealing site for research.The study was conducted between February 5 and March 5,2025.Using qualitative research methods,data were collected from 25women residing in informal tent settlements,formal container-based temporary shelters,through focus group discussions,in-depth individual interviews and field observations.A descriptive phenomenological approach was adopted and the data were evaluated using thematic analysis.The findings reveal that women faced multiple post-disaster challenges such as safety concerns,lack of privacy,inadequate hygiene and health conditions,social isolation,economic pressures and increased domestic responsibilities.It was observed that gender-based inequalities were exacerbated,women were subjected to various forms of control and pressure both in the public and private spheres.The study underscores the importance of placing gender equality at the center of disaster planning processes,developing inclusive policies targeting vulnerable groups.

Anahtar Kelimeler

• February 6
• earthquake
• Adıyaman
• gender

Kaynakça

1. AFAD. (2020). Açıklamalı afet yönetimi terimleri sözlüğü. T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu
2. Akbal, E., & Taşbaş, S. (2024). 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremin psiko-sosyal etkileri: Kadınlar üzerine bir değerlendirme. Toplum ve Sosyal Hizmet, 35(1), 45–62.
3. Alkan, G., & Tandoğan, O. (2023). Afet sonrası kadınların ruh sağlığına yönelik hemşirelik yaklaşımları. Hemşirelik Araştırma Dergisi, 25(3), 211–229.
4. Beşpınar, F. U., & Beşpınar, Z. (2023). 6 Şubat depremlerinin ardından toplumsal cinsiyet ve kadın hakları perspektifinden bir değerlendirme. Ankara Barosu Dergisi, 81(Deprem Özel Sayısı-I Kamu Hukuku), 470–491.
5. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3rd ed.). Sage Publications.
6. Çetin Aydın, G., & Aytaç, S. (2023). Depremin Dezavantajlı Gruplardan Biri Olan Depremzede Kadınlar Üzerindeki Psiko-Sosyal Etkisi: Nitel Bir Araştırma. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 10(3), 2195-2218. https://doi.org/10.30798/makuiibf.1281904
7. Dedeoğlu, S. (2000). Toplumsal cinsiyet rolleri açısından Türkiye’de aile ve kadın emeği. Toplum ve Bilim, 86(3), 139–170.
8. Dedeoğlu, S. (2009). Eşitlik mi ayrımcılık mı? Türkiye’de sosyal devlet, cinsiyet eşitliği politikaları ve kadın istihdamı. Çalışma ve Toplum, 2(21), 41–54.

9. Demirci, S., & Avcu, R. (2021). Kadınların afet sonrası deneyimleri: İzmir depremi örneği. Afet ve Risk Dergisi, 4(2), 95–110.
10. Demirgöz Bal, M. (2016). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğine genel bakış. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 1(1), 15–28.
11. Dündar, H. Ç. (2023). 6 Şubat Kahramanmaraş depremlerinin iş dünyasına etkileri. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 2(4), 4.
12. Erikli, S. (2020). Çalışma yaşamında toplumsal cinsiyet ayrımcılığının görünümü. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), 39–60.
13. Erkal, T., & Değerliyurt, M. (2009). Türkiye’de afet yönetimi. Doğu Coğrafya Dergisi, 14(22), 147–164.
14. Gündüz Zeybekoğlu, F. (2025). Afet Yönetiminde Toplumsal Cinsiyet Rolünün Afet Risk Algısına Etkisinin Belirlenmesi. Fiscaoeconomia, 9(Toplumsal Cinsiyet Özel Sayısı), 38-51. https://doi.org/10.25295/fsecon.1671581
15. Gündüz, F. (2022). Afetlerde kadın ve toplumsal cinsiyet perspektifi ile çıkarılması gereken dersler (Haiti ve Japonya depremi örneği). IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, (12), 440–461.
16. İşçi, C. (2008). Deprem nedir ve nasıl korunuruz? Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 3(9), 959.
17. İştar Işıklı, E. (2024). Kadın afetzedelere yönelik sosyal koruma tedbirlerinin incelenmesi: 6 şubat depremleri örneği. Memleket Siyaset Yönetim, 19(43), 491-516. https://doi.org/10.56524/msydergi.1462697
18. Kolay Çepni, Ş., & Yavuz, Z. N. (2025). Afetlerde kadın sağlığı, toplumsal cinsiyet ve sosyal hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 36(2), 321–346. https://doi.org/10.33417/tsh.1519749
19. Nalbantoğlu, İ., Çalışkan, A. Ş., Akdağ, S., Toklucu, A. T. (2024). Kahramanmaraş depremi sonrasında depremzedelerin algıladıkları sosyal destek ve umutsuzluk düzeylerinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 8(1), 63-77. https://doi.org/10.55109/tushad.1478451
20. Okay, N., & İlkkaracan, İ. (2018). Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Afet Risk Yönetimi. Resilience, 2(1), 1-12. https://doi.org/10.32569/resilience.431075
21. Özaydın, Y., & Görgün Baran, A. (2024). 2011 yılı Van Depremi’nde geçici barınma alanlarında kalan kadınların gündelik yaşamda karşılaştıkları zorluklar. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 41(2), 578-596. https://doi.org/10.32600/huefd.1483741
22. Özcan, H., & Uzun, S. (2023). Aile içi şiddetin kadın sağlığı üzerindeki etkileri. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 7(1), 25-37. https://doi.org/10.46237/amusbfd.1057070
23. Özdemir, M. (2024). Deprem sonrası formel destek mekanizmalarının işleyişi: Psikososyal destek hizmetleri üzerine nitel bir çalışma. (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya. https://hdl.handle.net/20.500.12395/54161
24. Toğrul, E. (2024). Afet sonrası yeniden yapılanmada kadın deneyimleri: 2023 Kahramanmaraş merkezli deprem örnekleri. Idealkent, 16(46), 2232–2268. https://doi.org/10.31198/idealkent.1431429
25. Toker, A. (2022). Sosyal bilimlerde nitel veri analizi için bir kılavuz. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2022(51, Özel Sayı 1), Ö319–Ö345.
26. Toksöz, G. (1994). Kadın çalışanlar ve sendikal katılım. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 49(3), 453–454.
27. Toksöz, G. (2007). İşgücü piyasasının toplumsal cinsiyet perspektifinden analizi ve bölgeler arası dengesizlikler. Çalışma ve Toplum, 4(15), 57–79.
28. UN Women. (2023). Depremin ardından kadınlar ve kız çocukları: Türkiye’deki depremlerin etkisi – Deprem sonrası adalete erişimin önündeki engeller: Kadınların hukuki önceliklerine dair saha araştırması tespitleri. Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women). https://eca.unwomen.org
29. UNFPA. (2025). Türkiye depremleri – 2 yıl sonra: Durum raporu. Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) Türkiye Temsilciliği. https://turkey.unfpa.org
30. Yağar, F., & Dökme, S. (2018). Niteliksel araştırmaların planlanması: Araştırma soruları, örneklem seçimi, geçerlik ve güvenirlik. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 3(3), 1–9.
31. Yakıt Ak, E., & Aslan, E. (2024). Deprem ve Kadın Üreme Sağlığı. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 10(1), 43-51.
32. Yakıt Ak, E., & Uyurdağ, N. (2024). Afetin toplumsal cinsiyet boyutu: Türkiye'nin Diyarbakır şehrinde depremi yaşayan kadınlarla ilgili bir örnek olay incelemesi. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 7(1), 142–160. https://doi.org/10.33708/ktc.1390146