Gündelikçi Kadınlar Üzerine Sosyolojik Bir Analiz: Muğla Örneği

Öz

Bu çalışmanın konusu teşkil eden gündelikçi kadınlar kendi evleri haricindeki bir başka evin temizliğinden ve bakımından sorumlu kişilerdir. Kadınların bu mesleği seçmelerinde toplumsal cinsiyetin doğrudan veya dolaylı etkisiyle birçok sosyolojik faktörün rol oynamaktadır. Bu çalışmada bunların etkileri ele alınacaktır. Bu çalışmanın temel amacı, gündelikçi kadınların yaşamlarını sosyolojik olarak analiz etmektir. Diğer amacı da gündelikçilerin yaşadıkları sorunları ve bunların gerisinde yatan sosyolojik nedenleri incelemektir. Yarı yapılandırılmış anketlerle katılımcıların yaş, cinsiyet, eğitim, doğum yeri ve diğer sosyolojik değişkenleri analiz edilmiştir. Araştırmanın alanı Muğla ili, örneklemi de Muğla’nın Menteşe ilçesine bağlı Yeniköy ve Şeyh mahalleleridir. Araştırma nitel yöntem ve buna bağlı olarak derinlemesine mülakat tekniği ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada amaçlı ve kartopu örneklem tekniği ile 20 katılımcıya ulaşılmıştır. Kartopu örneklem tekniğinin kullanılmasının nedeni ortak problem yaşamaları ihtimal olan gündelikçi kadınların birbirlerini tanıma ihtimallerin yüksek oluşu, bundan dolayı da o kişilere ulaşılmasının daha kolay olacağının düşünülmesidir. Araştırmada ataerkil zihniyetin ve toplumsal cinsiyetin kadınların yaşamlarını olumsuz yönde etkilediği tespit edilmiştir. Gündelikçi kadınların birçok fiziksel ve psikolojik yaşadıkları sonuçları elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Toplumsal cinsiyet
• Ev işleri
• Gündelikçilik
• Emek
• Feminizm
• Patriarka

A Sociological Analysis Of Domestic Workers:Muğla Examples

Öz

This study focuses on domestic workers who are responsible for cleaning and maintaining a home other than their own. Many sociological factors, directly or indirectly influenced by gender, play a role in women’s choice of this profession. This study examines the effects of these factors. The main objective of this study is to sociologically analyze the lives of domestic workers. Another objective is to examine the problems they face and the underlying sociological reasons for these problems. Semi-structured questionnaires were used to analyze participants’ age, gender, education, birthplace, and other sociological variables. The research area is Muğla province, and the sample consists of the Yeniköy and Şeyh neighborhoods in the Menteşe district of Muğla. The research was conducted using qualitative methods and, consequently, in-depth interview techniques. Twenty participants were reached using purposive and snowball sampling techniques. The reason for using snowball sampling is that domestic workers, who are likely to experience similar problems, are more likely to know each other, making it easier to reach them. The study found that a patriarchal mindset and gender roles negatively impact women’s lives. It revealed numerous physical and psychological consequences for women working as domestic workers.

Anahtar Kelimeler

• Gender
• Housework
• Domestic work
• Labor
• Feminism
• Patriarchy

Kaynakça

1. Akçay O. D. (2009), Gündelikçi Kadınların Folkloru, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Halkbilimi Anabilim dalı Yüksek Lisans Tezi, Ankara
2. Al Mamun, M. A. ve Hoque, M. M. (2022). “The Impact of Paid Employment on Women's Empowerment: A Case Study of Female Garment Workers in Bangladesh”. World Development Sustainability, 1, 100026
3. Armstrong, E. (2020) “Marxist and Socialist Feminisms”, Companion to Feminist Studies. Editor(s): Nancy A. Naples, Wiley Press.
4. Bayhan, V. (2012). “Beden Sosyolojisi ve Toplumsal Cinsiyet”, Toplumsal Cinsiyet, Doğu Batı Düşünce Dergisi, Yıl: 16, Sayı: 63, Ankara: Doğu Batı Yayınları, ss.147-164
5. Bora, A. (2011). Kadınların Sınıfı: Ücretli Ev Emeği ve Kadın Öznelliğinin İnşası, İstanbul: İletişim Yayınları.
6. Bulut, M. (2014) Bir Meslek Olarak Ev Hizmetlerinde Çalışma ve 6552 Sayılı Kanun Öncesi ve Sonrasında Sosyal Güvence Sorunları.
7. Butler J. (2009). “Toplumsal Cinsiyet Düzenlemeleri”, Cogito, Feminizm, Sayı: 58 Bahar
8. Creswell, J.W. (2013). Nitel Araştırma Yöntemleri Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. (Üçüncü Baskıdan Çeviri, Çeviri Editörleri: Mesut Bütün, Selçuk Beşir Demir), Ankara: Siyasal Kitabevi.

9. Çoban, S (2023). “Bakım Rejimleri ve Türkiye’de Bakım Emeği” Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Aralık, 40(2), s:455-465
10. Delphy, C. (2016). “Baş Düşman”. Kadınların Görünmeyen Emeği (Haz: G. Acar-Savran ve N. Tura Demiryontan). 89-114. İstanbul: Yordam Kitap Basım ve Yay.
11. Donovan J. (2001). Feminist Teori, Amerikan Feminizminin Entelektüel Gelenekleri, (Çevirenler: Aksu Bora, Meltem Ağduk Gevrek, Fevziye Sayılan). 2.Baskı. İstanbul: İletişim Yayınları
12. Dökmen, Z. (2010). Toplumsal Cinsiyet Sosyal Psikolojik Açıklamalar, İstanbul: Remzi Kitabevi.
13. Erdoğdu S. ve Toksöz G. (2013). Kadınların Görünmeyen Emeğinin Görünen Yüzü Türkiye’de Ev İşçileri, ILO.
14. Foucault, M. (1982). İktidar ve Bilgi, (Çev. Oruç Aruoba), Tan, 3-4/1982: 84-92
15. Göközkut, B. Yüceşahin M. (2021) “Çalışan Kadınların Ev Emeğine Yönelik Anlatıları Üzerine İçeriksel Bir Analiz”, Kadın Araştırmaları Dergisi, Cilt: 22, Sayı:1, s:83-106
16. Kalaycıoğlu, S. ve Tılıç, H. (2001). Evlerimizdeki Gündelikçi Kadınlar, İstanbul: Su Yayınevi (İkinci Baskı).
17. Kandiyoti, D. (2013), Cariyeler, Bacılar ve Yurttaşlar, İstanbul: Metis Yayınları
18. Karakaya, H. (2018). “Görünmez Emek ve Ev Kadınları”, Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi Cilt:2 Sayı:1 2018.
19. Konikow, A.F. (1945). “Women Workers Suffer Double Exploitation”, The Militant, Vol. IX No. 22, 2 June.
20. Massey, D. (1994). Space, Place, and Gender, Polity Press, Blackwell Publishers.
21. McDowell, L. (1999). Gender, Identity and Place Understanding Feminist Geographies, Blackwell Publishers Ltd.
22. Millett, K. (1987). Cinsel Politika, (Çev: Seçkin Selvi), Ankara: Payel Yayınları
23. Oakley, A. (2018). The Sociology of Housework, Policy Press
24. Özyeğin G. (2005). Başkalarının Kiri (Kapıcılar, Gündelikçiler ve Kadınlık Halleri). 1.Baskı. İstanbul: İletişim Yayınları
25. Savran, G.A. (2009). Beden Emek Tarihi, İstanbul: Kanat Yayınları
26. Savran, G.A. ve Demiryontan, N.T. (2016). Kadının Görünmeyen Emeği. İstanbul: Yordam Kitap.
27. Segal, E. (2003). “Cultural constructions of gender”, Encylopedia of sex and gender men and women in the world’s cultures, (Edited by Carol R.Ember, Melvin Ember), I: Topics and Cultures A–K, Kluwer Academic/Plenum Publishers.
28. Suğur, S. (2008) “Ev Hizmetlerinde Kadın İşgücü İstihdamı ve Yoksulluk İlişkisi: Gündelikçi ve Bakıcı Kadınlar Üzerine Bir Araştırma, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 3 Eylül 2009, s. 93-116.
29. Şahinoğlu, T. ve Ağırkaya, M.B. (2021). “Kadın İstihdamını Etkileyen Unsurlar ve Bu Unsurların Demografik Özelliklerle İlişkisi: Erzurum ili örneği." İktisadi İdari ve Siyasal Araştırmalar Dergisi Cilt: 6 Sayı: 16
30. Tire, O. (2017), Türkiye’de Ev İşçilerinin Dünü ve Bugünü. Munzur Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5 (9), 34– 43.
31. Tire, O. (2017). “Toplumsal Cinsiyet Rolleri Açısından Türkiye’de Kadın Yoksulluğu”, Mavi Atlas, 5(1): 97-112.
32. Tire, O. (2017). Cinsiyet Rollerinin Toplumsal İşlevlerinin, Kadının Konumu Üzerine Etkileri (Gündelikçi Kadınlar Örneğinde), Yayınlanmamış Doktora Tezi, Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas
33. Tire, O. (2020). "Kültür ve Toplumsal Cinsiyet". (Ed. Erkan Dikici ve Orhan Bingöl), Kültür ve Sosyoloji, ss. 75- 95), Eğitim Yayınevi, Konya.
34. Tiritoğlu E. H. (2022) Türkiye’de Ev Hizmetlerinde Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği, Cilt:2 (Prof. Dr. M. Fatih UŞAN'a Dekanlıkta 10. Yıl Anısına Teşekkür Armağanı Sayı), 1545-1586. https://doi.org/10.33432/ybuhukuk.1104451
35. Tong, P.R. (2006), Feminist Düşünce, (Çev: Zafer Cirhinlioğlu), İstanbul: Gündoğan Yayınları.
36. Walby, S. (2016). Patriarka Kuramı, (İngilizceden çeviren Hülya Osmanağaoğlu), Ankara: Dipnot Yayınları
37. Wollstonecraft M. (2012), Kadın Haklarının Gerekçelendirilmesi, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
38. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Ankara: Seçkin
39. Yıldırımalp, S. (2014). “Türkiye'de Ev Hizmetinde Çalışanların Sorunları”. Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4 (1), 45-59.
40. İnternet Kaynakları:
41. Ataerkil Pazarlık, Deniz Kandiyoti, (https://feministbellek.org/ataerkil-pazarlik/, Erişim tarihi: 07.01.2026)
42. The Militant: https://www.marxists.org/history/etol/newspape/atc/2762.html, (Erişim tarihi: 09.01.2026)