0-6 Yaş Grubu Çocuklarda Ev Kazaları Görülme Sıklığı, Etkileyen Faktörler ve Annelerin Ev Kazalarına Yönelik Güvenlik Önlemlerinin Belirlenmesi

Öz

Amaç: Bu çalışmanın amacı, 0–6 yaş grubu çocuklarda ev kazalarının görülme sıklığını, ev kazalarını etkileyen faktörleri ve annelerin ev kazalarına yönelik güvenlik önlemlerini belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tipteki bu araştırma, Nisan–Haziran 2024 tarihleri arasında Aile Sağlığı Merkezlerinde yürütüldü. Araştırmaya, örneklem seçim kriterlerini karşılayan 267 anne ile çocukları dahil edildi. Veriler, “Bilgi Formu” ve “0-6 Yaş Çocuklarda Annenin Ev Kazalarına Yönelik Güvenlik Önlemlerini Tanılama Ölçeği” kullanılarak toplandı. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t-testi, tek yönlü ANOVA ve ki-kare testleri kullanıldı. Bulgular: Çocukların %46,1’inin en az bir kez ev kazası geçirdiği belirlendi. Ev kazaları en sık 25–48 ay yaş grubunda görülürken, en yaygın kaza türü düşme (%52,8) olup bunu yanık (%17,9), kesi (%15,4) ve zehirlenme (%8,1) izledi. Kazaların en sık meydana geldiği yer salon/oturma odası (%39,0) olarak saptandı. Annelerin Ev Kazalarına Yönelik Güvenlik Önlemlerini Tanılama Ölçeği toplam puan ortalaması 175,0±16,2 idi. Üniversite ve üzeri eğitim düzeyine sahip annelerin, çalışan annelerin ve ev kazaları konusunda eğitim alan annelerin ölçek puanları anlamlı düzeyde daha yüksekti (p<0,05). Ev kazası geçirmeyen çocukların annelerinin ölçek puan ortalaması, ev kazası geçiren çocukların annelerine göre anlamlı düzeyde daha yüksekti. Sonuç: Sonuç olarak, okul öncesi dönemde ev kazalarının yaygın bir çocuk sağlığı sorunu olduğunu ve annelerin ev güvenliği uygulamalarının çocukların ev kazası geçirme durumuyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Özellikle düşük eğitim düzeyine sahip, çalışmayan ve ev kazalarına yönelik eğitim almamış annelerin çocukları riskli gruplar arasında değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk
• Ev Kazaları
• Anne
• Güvenlik önlemleri
• Hemşirelik

Home Accidents Among Children Aged 0–6 Years: An Assessment of Frequency, Associated Factors, and Mothers’ Home Safety Practices

Öz

Aim: This study aimed to determine the frequency of home accidents among children aged 0–6 years, identify factors associated with these accidents, and assess mothers’ home safety practices. Materials and Methods: This descriptive study was conducted at Family Health Centers between April and June 2024. A total of 267 mothers and their children who met eligibility criteria were included. Data were collected using “Information Form” and “Scale for Describing Safety Measures Adopted by Mothers of 0-6 Years Old Children to Prevent Home Accidents”. Descriptive statistics, the independent-samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and the chi-square test were used for data analysis. Results: Overall, 46.1% of children had experienced at least one home accident. Home accidents occurred most frequently among children aged 25–48 months, with falls (52.8%) being the most common type, followed by burns (17.9%), cuts (15.4%), and poisoning (8.1%). The living room was the most frequent location for accidents (39.0%). The mean home safety score was 175.0±16.2. Mothers with a university education or higher, employed mothers, and those who had received education on home accident prevention had significantly higher home safety scores(p<0.05). Mothers of children without a history of home accidents also had significantly higher home safety scores than those whose children had experienced home accidents. Conclusion: Home accidents remain a common health problem among preschool children. Maternal education, employment, and home safety education are associated with safer home practices and a lower occurrence of home accidents, highlighting the importance of family-centered preventive interventions.

Anahtar Kelimeler

• Child
• Home accidents
• Mother
• Home safety practices
• Nursing

Destekleyen Kurum

No external or intramural funding was received.

Etik Beyan

Approval for this study was obtained from Burdur Mehmet Akif Ersoy Unıversıty Non-Interventıonal Clınıcal Research Ethıcs Commıttee with the decision dated 06.03.2024 and numbered GO 2024/177.

Teşekkür

The author would like to thank all administrators, mothers, and healthcare professionals who helped the researcher to conduct this study.

Kaynakça

1. Akça, S. Ö., Çankaya, T., & Aydın, Z. (2017). 0-6 yaş grubu çocuğu olan annelerin ev kazalarına yönelik güvenlik önlemlerini tanılama düzeyleri ve annelere verilen ev kazalarına yönelik eğitimin etkisi. Çağdaş Tıp Dergisi, 7(1), 50-57.
2. Bou-Karroum, L., El-Jardali, F., Jabbour, M., Harb, A., Fadlallah, R., Hemadi, N., & Al-Hajj, S. (2022). Preventing unintentional injuries in school-aged children: a systematic review. Pediatrics, 149(Supplement 6). https://doi.org/10.1542/peds.2021-053852
3. Bryant, L., Morrongiello, B. A., & Cox, A. (2023). Parents’ home-safety practices to prevent injuries during infancy: From sitting to walking independently. Journal of Child and Family Studies, 32(4), 1102-1112. https://doi.org/10.1007/s10826-022-02320-2
4. Celep, G., & Yardımcı, F. (2021). Annelerin evde gerçekleşen istenmeyen yaralanmaların önlenmesine ilişkin aldıkları güvenlik önlemleri. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 30(2), 96-106. https://doi.org/10.17942/sted.793063
5. Çetintaş, İ., Akgün Kostak, M., & Cumur, E. (2022). The safety measures against home accidents of mothers of 0-6 age group children and related factors. Journal of Education and Research in Nursing (Online), 19(4), 429-436.
6. Çınar, N.D. (1999) 0-6 yaş çocuklarda annenin ev kazalarına yönelik güvenlik önlemlerini tanılama ölçeğinin geliştirilmesi ve çocuklardaki kazaları önlemede annelere verilen eğitimin etkisi. [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi] YÖK Ulusal Tez Merkezi.
7. Çınar N.D., & Görak, G. (2003). 0-6 yaş çocuklarda annenin ev kazalarına yönelik güvenlik önlemlerini tanılama ölçeğinin geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çocuk Forumu, 6: 22-7.
8. Evgin, D., & Çalışkan Işık, Z. (2018) Çocuklarda görülen ev kazaları ve annelerin kazalardan korunmaya yönelik uygulamaları. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11:59. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2675

9. Hill, T., Coupland, C., Kendrick, D., Jones, M., Akbari, A., Rodgers, S., ... & Orton, E. (2022). Impact of the national home safety equipment scheme ‘Safe At Home’on hospital admissions for unintentional injury in children under 5: a controlled interrupted time series analysis. J Epidemiol Community Health, 76(1), 53-59. https://doi.org/10.1136/jech-2021-216613
10. Jones, M., Hill, T., Coupland, C., Kendrick, D., Akbari, A., Rodgers, S., ... & Orton, E. (2023). Cost-effectiveness of England’s national ‘Safe At Home’scheme for reducing hospital admissions for unintentional injury in children aged under 5. Injury Prevention, 29(2), 158-165. https://doi.org/10.1136/ip-2022-044698
11. Jullien, S. (2021). Prevention of unintentional injuries in children under five years. BMC pediatrics, 21(Suppl 1), 311. https://doi.org/10.1186/s12887-021-02517-2
12. Kendrick, D., Ablewhite, J., Achana, F., Benford, P., Clacy, R., Coffey, F., ... & Zou, K. (2017). Keeping Children Safe: a multicentre programme of research to increase the evidence base for preventing unintentional injuries in the home in the under-fives. Programme grants for applied research, 5(14), 1-834. https://doi.org/10.3310/pgfar05140
13. Kendrick, D., Mulvaney, C. A., Ye, L., Stevens, T., Mytton, J. A., & Stewart‐Brown, S. (2013). Parenting interventions for the prevention of unintentional injuries in childhood. Cochrane database of systematic reviews, (3). https://doi.org/10.1002/14651858.CD006020.pub3
14. Lemeshow, S., Hosmer, D. W., Jr., Klar, J., & Lwanga, S. K. (2000). Sağlık araştırmalarında örneklem büyüklüğünün yeterliliği (S. O. Kayaalp, Çev.). Hacettepe Taş Kitabevi.
15. Nouhjah, S., Kalhori, S. R. N., & Saki, A. (2017). Risk factors of non-fatal unintentional home injuries among children under 5 years old; a population-based study. Emergency, 5(1), e6.
16. Söngüt, S., & Altay, N. (2025). Frequency of accidents/injuries requiring first aid practice and related risk factors among parents of children aged 0-6 years. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi, 27(1), 69-86. https://doi.org/10.69487/hemarge.1571416
17. Törüner, E. K., & Büyükgönenç, L. (2017). Çocuk sağlığı: Temel hemşirelik yaklaşımları. Nobel Tıp Kitabevleri. Ulukol, B. (2012). Ev kazaları/yaralanmaları. In M. Karaböcüoğlu, L. Yılmaz, & M. Duman (Eds.), Çocuk acil tıp (1. baskı, Cilt 2, ss. 2335–2341). Tıp Kitabevi.
18. Yorulmaz, D., & Hisar, F. (2020). Kırsal bölgede 0-6 yaş çocuğu olan annelerin ev kazalarına yönelik aldıkları güvenlik önlemleri. Sağlık ve Toplum, 20(3), 103-109.