Özel Öğrenme Güçlüğü Olan Çocukların Psikolojik Sağlamlık Düzeyleri Ve Okula Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Öz

ÖÖG olan bireylerin akademik alanda yaşadıkları güçlükler okul başarısını ve motivasyonunu etkilediği gibi bireyin psikolojik sağlamlığını da büyük ölçüde etkilemektedir. Bu araştırmanın temel amacı, özel öğrenme güçlüğü olan çocukların psikolojik sağlamlık ve okula yönelik tutumlarını belirlemek ve ÖÖG olan çocuklarda psikolojik sağlamlığın okula yönelik tutumu nasıl etkilediğini incelemektedir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Çalışma grubunu Kayseri ilinde ilkokul, ortaokul ve lise kademesinde öğrenimine devam eden 392 ÖÖG tanılı öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (ÇGPSÖ-28) ve Okul Tutum Değerlendirme Ölçeği ile toplanmıştır. Toplanan veriler korelasyon analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), t-testi ve doğrusal regresyon analizi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda özel öğrenme güçlüğüne sahip çocukların psikolojik sağlamlık düzeyleri ve okula yönelik tutum düzeyleri çeşitli demografik değişkenler açısından incelenmiştir. Erkek katılımcıların psikolojik sağlamlık düzeyi kızlara göre daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Bireylerin anne ve babalarının aynı evi paylaşması, psikolojik sağlamlıkları üzerinde olumlu bir etkiye sahiptir. Katılımcıların okul tutum değerlendirme puanları erkeklerde kızlara oranla daha yüksektir. ÖÖG olan bireylerin psikolojik sağlamlık düzeyi, okul tutum değerlendirme düzeyleri üzerinde pozitif yönde ve anlamlı bir etkiye sahiptir. Psikolojik sağlamlık düzeyi okul tutum değerlendirme düzeyini anlamlı bir biçimde yordamaktadır. Çalışmadan elde edilen sonuçlar, ÖÖG olan çocukların psikolojik sağlamlıkları düşük olduğu belirlenmiştir. Bu sonuca göre, psikolojik sağlamlığın geliştirilmesine yönelik erken müdahale çalışmalarının planlanıp, uygulamaya konulmasının ÖÖG olan bireylerin psikolojik sağlamlığının güçlendirilmesine olumlu yönde katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Psikolojik sağlamlıklarının artmasının bu çocukların okula yönelik daha olumlu tutumlar geliştirmesine de katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Özel öğrenme güçlüğü
• psikolojik sağlamlık
• okula yönelik tutum.

Evaluation of the Psychological Resilience Levels and School Attitudes of Children with Specific Learning Disabilities

Öz

The difficulties experienced by individuals with SLD in the academic field affect school success and motivation as well as the psychological resilience of the individual to a great extent. The main purpose of this study is to determine the psychological resilience and attitudes towards school of children with specific learning difficulties and to examine how psychological resilience affects attitudes towards school in children with SLD. Relational screening model was used in the study. The study group consists of 392 students diagnosed with SLD who continue their education at primary, secondary and high school levels in Kayseri province. The data were collected with Personal Information Form, Child and Youth Psychological Resilience Scale (CGPSS-28) and School Attitude Evaluation Scale. The collected data were analysed by correlation analysis, one-way analysis of variance (ANOVA), t-test and linear regression analysis. As a result of the study, psychological resilience levels and attitudes towards school of children with specific learning disabilities were analysed in terms of various demographic variables. It was determined that the psychological resilience level of male participants was higher than that of female participants. The fact that individuals' mothers and fathers share the same house has a positive effect on their psychological resilience. School attitude evaluation scores of the participants were higher in boys than in girls. Psychological resilience level of individuals with SLD has a positive and significant effect on school attitude evaluation levels. Psychological resilience level significantly predicts school attitude evaluation level. The results obtained from the study showed that children with SLD have low psychological resilience. According to this result, it is thought that planning and implementing early intervention studies for the development of psychological resilience can contribute positively to the strengthening of the psychological resilience of individuals with SLD. It is thought that increasing their psychological resilience will also contribute to the development of more positive attitudes towards school.

Anahtar Kelimeler

• Special learning disability
• Psychological resilience
• Attitude towards school

Kaynakça

1. Akkuş-Özdemir, F. (2018). Özgül öğrenme bozukluğu olan çocuklarda duygu tanıma ve duygusal zekânın değerlendirilmesi, bilişsel çarpıtmalar, kaygı ve depresyon düzeyleri ile ilişkisi. Tıpta Uzmanlık Tezi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi. Ankara.
2. Alıcı, D. (2013). Okula yönelik tutum ölçeği’nin geliştirilmesi: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Eğitim ve Bilim, 38(168), 319-331.
3. Amerikan Psikiyatri Birliği, (APA) (2013). Psikiyatride hastalıkların tanımlandırılması ve sınıflandırılması el kitabı (DSM-V-TR). Ankara: Hekimler Yayınbirliği.
4. Anğay Ş. (2016). Özel öğrenme güçlüğü tanısı almış ve almamış ilkokul 2.sınıf öğrencilerinin sosyal-duygusal uyum düzeylerinin karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi. Nişantaşı Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Psikoloji Bilim Dalı, İstanbul.
5. Arslan, G. (2015a). Ergenlerde psikolojik sağlamlık: Bireysel koruyucu faktörlerin rolü. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 5 (44), 149-158
6. Arslan, G. (2015b). Çocuk ve genç psikolojik sağlamlık ölçeğinin (ÇGPSÖ-12) psikometrik özellikleri: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ege Eğitim Dergisi, 16(1), 1-12.
7. Arslan, G. (2015c). Ergenlikte algılanan duygusal istismar ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişki. Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
8. Atik, E. L. (2013). Liseli ergenlerde bağlanma stilleri ve psikolojik sağlamlık düzeyleri arasındaki ilişkide öz-yansıtma ve içgörünün rolü. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Bilim Üniversitesi, İstanbul.

9. Aydın, B. (2010). Üniversite öğrencilerinin duygusal zeka ve umut düzeyleri ile psikolojik sağlamlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
10. Bahadır, E. (2009). Sağlıkla ilgili fakültelerde eğitime başlayan öğrencilerin psikolojik sağlamlık düzeyleri. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü: Ankara.
11. Balkıs, M., ve Arslan, G. (2016). Okul Tutum Değerlendirme Ölçeğinin psikometrik özellikleri: Güvenirlik ve geçerlik çalışması. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 1-16.
12. Boyraz, G. ve Sayger, T. V. (2011). Psychological Well-Being Among Fathers of Children With and Without Disabilities: The Role of Familiy Cohesion, Adaptability and Paternal Self-Efficacy. American Journal of Meins Health, 5(4), 286-296.
13. Bulut, B. (2016). Ergenlerin anksiyete, sosyal destek ve psikolojik sağlamlık düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.
14. Cole, D. A., Jacquez, F. M., Truss A. E., Pineda A. G. ve Weilauf A. S. (2009) Gender differences in the longitudinal structure of cognitive diatheses for depression in children and adolescents. J Clin Psychol, 65, 1312-1326.
15. Dayıoğlu, B. (2008). Üniversite giriş sınavlarına hazırlanan adaylarda psikolojik sağlamlık: öğrenilmiş güçlülük, algılanan sosyal destek ve cinsiyetin rolü. Yüksek Lisans Tezi.
16. Değirmenci, G. Y. (2022). Sosyal beceri eğitimi programının öğrenme güçlüğü olan çocukların sosyal becerileri üzerindeki etkililiğinin incelenmesi. Yayınlanmamış Doktora tezi. Hacettepe Üniversitesi.
17. Demir, B. (2005). Okulöncesi ve ilköğretim birinci sınıfa devam eden öğrencilerde özel öğrenme güçlüğünün belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi.
18. Demircioğlu, H., ve Yoldaş, C. (2019). Çocukluk ve ergenlik döneminde psikososyal risk faktörleri ve koruyucu unsurlar. Ankara Sağlık Hizmetleri Dergisi, 18(1), 40-48.
19. Dönmez, Ş. (2018). Ortaokul öğrencilerinde okul iklimi, okula bağlılık ve okul yaşam kalitesi algısının incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 1-17.
20. Er, G. (2009). Ailesi parçalanmış olan ilköğretim ikinci kademe oğrencilerini akademik sağlamlık düzeylerinin bazı değişkenlere göre yordanması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
21. Erden, G., Kurdoğlu, F., ve Uslu, R. (2002). ilköğretim okullarına devam eden türk çocuklarının sınıf düzeylerine göre okuma hızı ve yazım hatalarının geliştirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 13 (1), 5-13.
22. Ergün-Başak, B. (2012). Düşük gelirli ailelerden gelen üniversite öğrencilerinin öz duyarlık, sosyal bağlılık ve iyimserlik ile psikolojik dayanıklılık düzeyleri arasındaki ilişkiler. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
23. Erkman, F., Caner, A., Sart, Z.H., Börkan, B. ve Şahan, K. (2010). Influence Of Perceived Teacher Acceptance, Self-Concept, And School Attitude on Academic Achievement of School-Age Children in Turkey. Cross-Cultural Research, 44(3), 295-309.
24. Fraser, M. W. ve Terzian, M. A. (2005). Risk and resilience in child development: Principles and strategies of practice. G.P. Mallon ve P. M. Hess (Ed.). Child Welfare for the Twenty-First Century: A Handbook of Practices, Policies and Programs (s.55-71). N.Y.: Columbia University Press.
25. George, D. ve Mallery, M. (2010). SPSS for Windows Step by Step: A Simple Guide and Reference, 17.0 update (10a ed.) Boston: Pearson.
26. Gürbüz, S. ve Şahin, F. (2016). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık. Iacobucci, D. (2010). Structural equations modeling: Fit indices, sample size, and advanced topics. Journal of consumer psychology, 20(1): 90-98.
27. Gürgan, U. (2006). Grupla psikolojik danışmanın üniversite öğrencilerinin yılmazlık düzeyine etkisi. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
28. Howell, K. H., Graham-Bermann, S. A., Czyz, E. ve Lilly, M. (2010). Assessing Resilience in Preschool Children Exposed to Intimate Partner Violence. Violence and Victims, 25 (2), 150-164.
29. Iwaniec, D. (2006). The emotionally abused and neglected child: Identification, assessment and ıntervention a practice handbook. England: JohnWileyveSon, Ltd.
30. İnan, E. (2015). Travma, bağlanma, ruhsal dayanıklılık kavramları ve bu kavramların arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesi. Uzmanlık Tezi, Kocaeli Üniversitesi, Kocaeli.
31. Kabasakal, Z. ve Arslan, G. (2014). Ergenlikte görülen anti-sosyal davranışlar, psikolojik sağlamlık ve aile sorunları arasındaki ilişki. Uluslararası Hakemli Aile Çocuk ve Eğitim Dergisi, 2 (3), 76-90.
32. Karaırmak, Ö. (2006). Psikolojik sağlamlık, risk faktörleri ve koruyucu faktörler. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(26), 129-142.
33. Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi. (26.baskı). Ankara Nobel Yayınevi.
34. Kurt-Ulucan, T. (2013). Ebeveynleri boşanmış ergenlerin yılmazlık, benlik saygısı, başa çıkma ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkinin incelenmesi: Yılmazlığın aracı rolü (Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara
35. Ladd, G. W., Kochenderfer, B. J. ve Coleman, C. (1997). Classroom peer acceptance, friendship, and victimization: Distinct relational systems that contribute uniquely to children’s school adjustment?. Child Development, 68(6), 1181- 1197.
36. Liebenberg, L., Ungar, M. ve Van de Vijver, F. R. R. (2012). Validation of the Child and Youth Resilience Measure-28 (CYRM-28) among canadian youth with complex needs. Research on Social Work Practice, 22(2), 219-226.
37. Margalit, M. (2004). Second‐generation research on resilience: social‐emotional aspects of children with learning disabilities. Learning Disabilities Research & Practice, 19(1), 45-48.
38. Masten, A. S. (2001). Ordinary magic: Resilience processes in development. American psychologist, 56(3), 227-238.
39. McCoach, D. B. (2002). A validation study of the school attitude assessment survey. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 35(2), 66-77.
40. Melekoğlu, M. A. ve Yıldız, G. (2021). Özel öğrenme güçlüğü olan bireyler: Ailele için rehber kitapçık.
41. Milli Eğitim Bakanlığı, (MEB)., (2000). Özel Eğitim Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ve Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği. Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
42. Milli Eğitim Bakanlığı, (MEB)., (2021). Özel öğrenme güçlüğü olan bireyler: Aileler için rehber kitapçık. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_02/04102620_OYRENME_GUCLUYU_OLAN_BYREYLER__TR.pdf sayfasından erişilmiştir.
43. Oktan, V., Odacı, H., ve Çelik, Ç. B. (2014). Psikolojik doğum sırasının psikolojik sağlamlığın yordanmasındaki rolünün incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.
44. Öz, P. D. F. ve Yılmaz, U. H. E. B. (2009). Ruh sağlığının korunmasında önemli bir kavram: Psikolojik sağlamlık, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi, 16 (3), 82-89.
45. Özcan, B. (2005). Anne-babaları boşanmış ve anne-babaları birlikte olan lise öğrencilerinin yılmazlık özellikleri ve koruyucu faktörler açısından karşılaştırılması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
46. Özdemir, S., Sezgin, F., Şirin, H., Karip, E. ve Erkan, S. (2010). İlköğretim okulu öğrencilerinin okul iklimine ilişkin algılarını yordayan değişkenlerin incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38, 213- 224.
47. Özen, K. (2015). Özel öğrenme güçlüğü tanısı almış 7-9 yaş çocukların geliştirdikleri zihin kuramı yeteneklerinin sağlıklı gelişim gösteren grup ile karşılaştırılması. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, Uluslararası Katılımlı 3.Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Kongre Kitabı.
48. Özgök, A. ve Sarı, M. (2016). Ortaokul öğrencilerinin okula aidiyet duygusu ve arkadaş bağlılık düzeyi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 71-86.
49. Rakap, S. ve Kalkan, S. (Çev. Eds.). (2017). Özel gereksinimli çocukların eğitimi. Ankara: Nobel Yayincilik. [Original work: Kirk, S., Gallagher, J., & Coleman, M. R. (2015). Educating exceptional children (14th ed.). New York, NY: Cengage Learning]
50. Rose, C. A., Espelage, D. L., Monda-Amaya, L. E., Shogren, K. A. ve Aragon, S. R. (2015). Bullying and middle school students with and without specific learning disabilities: An examination of social-ecological predictors. Journal of learning disabilities, 48(3), 239-254.
51. Rutter, M. (1999). Resilience concepts and findings: implications for family therapy. Journal of family therapy, 21(2), 119-144.
52. Sağlam, H. (2012). Lösemi tanısıyla izlenen 15-18 yaş grubu adölesanların psikolojik sağlamlık düzeylerinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
53. Sarı, M. ve Cenkseven, F., (2008). İlköğretim Öğrencilerinde Okul Yaşam Kalitesi ve Benlik Kavramı. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 5(2).
54. Sayan, İ. (2020). Özel öğrenme güçlüğü olan öğrencilerden alt islatma problem yaşayan ve yaşamayanların okula uyum sorununun incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Haliç Üniversitesi, İstanbul.
55. Schoon, I., Parsons, S. ve Sacker, A. (2004). Socioeconomic adversity, educational resilience, and subsequent levels of adult adaptation. Journal of Adolescent Research, 19(4), 383-404.
56. Şengün, G. (2021). Özel Öğrenme Güçlüğü Aile Rehberi. (Ed.) Öğülmüş, K. Ankara, Nobel Yayıncılık, 1. Baskı.
57. Tabachnick ve Fidell, 2013 B.G. Tabachnick, L.S. Fidell Using Multivariate Statistics (sixth ed.) Pearson, Boston (2013).
58. Tanrıverdi, A. (2023). Özgül öğrenme güçlüğü olan çocuklarda ebeveyn tutumlarının incelenmesi. Eurasian Academy of Sciences Social Sciences Journal, (46), 138-154.
59. Tanyeri, E. (2016). 23 yaş ve üzeri heteroseksüel ve homoseksüel bireylerin erken dönem uyumsuz şemalarının ilişkilerde yükleme tarzları ve psikolojik sağlamlık üzerine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
60. Terzı̇, Ş. (2008). Üniversite öğrencilerinin psikolojik dayanıklılıkları ve algıladıkları sosyal destek arasındaki ilişki. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi , 3 (29) , 1-11.
61. Topbay, Y. (2016). Ortaokul öğrencilerinin psikolojik sağlamlık düzeylerinin algılanan sosyal destek ve aile işlevleri açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
62. Turgut, Ö. (2015). Ergenlerin psikolojik sağlamlık düzeylerinin, önemli yaşam olayları, algılanan sosyal destek ve okul bağlılığı açısından incelenmesi. Yüksek lisans tezi. Anadolu Üniversitesi.
63. Vandell, D. L., Nenide, L. ve Van Winkle, S. J. (2006). Peer Relationships in Early Childhood.
64. Wong, B. (2004). Learning about learning disabilities. Elsevier Academic Press.
65. Wong, B., Graham, L., Hoskyn, M. ve Berman, J. (2008). The ABCs of Learning Disabilities.
66. Yılmaz-Irmak, T. (2011). Fiziksel istismara uğrayan ergenlerde dayanıklılığın incelenmesi, Ege Eğitim Dergisi, 12(2), 1-21.