Okuma Becerisinde Dijital Araçların Etkisi: Bir Meta-Tematik Analiz Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, dijital araçların okuma becerisine etkisini meta-tematik analiz yöntemiyle incelemektir. Bu doğrultuda, YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Scholar, TR Dizin, Dergipark, Web of Science, Scopus ve ERIC veri tabanlarında okuma becerisini geliştirmede kullanılan dijital araçlara yönelik gerçekleştirilen 10 nitel çalışma, araştırma kapsamında meta-tematik analiz ile incelenmiştir. Analiz sonucunda üç ana tema belirlenmiştir: (1) Algı, tutum ve okuma motivasyonu, (2) Okuma becerileri ve üst düzey bilişsel beceriler, (3) Dijital okuryazarlık ve okuma kültürü. Bulgular, dijital araçların öğrencilerin motivasyonunu ve derse katılımını artırdığını; akıcı okuma, prozodi ve anlama gibi temel becerilerin yanı sıra eleştirel düşünme gibi üst düzey becerileri desteklediğini göstermiştir. Bununla birlikte ekran yorgunluğu, teknik sorunlar ve yüzeysel okuma riski sınırlayıcı unsurlar olarak öne çıkmıştır. Sonuç olarak, dijital araçların okuma eğitiminde pedagojik açıdan dengeli biçimde kullanılması gerektiği; öğretmen adaylarının dijital pedagojik yeterliklerle desteklenmesi ve öğrencilere dijital okuma stratejilerinin kazandırılmasının önemli olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Dijital Araçlar
• Dijital Okuryazarlık
• İlkokul Öğrencisi
• Meta-Tematik Analiz
• Okuma Becerisi

The Impact of Digital Tools on Reading Skills: A Meta-Thematic Analysis

Öz

The purpose of this study is to examine the effect of digital tools and applications on reading skills through a meta-thematic analysis. In this context, ten qualitative studies focusing on the use of digital tools and applications to enhance reading skills—identified in the YÖK National Thesis Center, Google Scholar, TR Dizin, Dergipark, Web of Science, Scopus, and ERIC databases—were subjected to meta-thematic analysis within the scope of the research. The analysis revealed three main themes: (1) Perception, attitude, and reading motivation; (2) Reading skills and higher-order cognitive abilities; (3) Digital literacy and reading culture. The findings indicate that digital tools enhance students’ motivation and engagement in instructional contexts, fostering not only foundational skills such as reading fluency, prosody, and comprehension but also higher-order cognitive processes, including critical thinking. Nonetheless, constraints such as screen fatigue, technical disruptions, and the tendency toward superficial reading have been identified as limiting factors. Accordingly, the integration of digital tools into reading instruction should be pursued in a pedagogically balanced manner. This necessitates the systematic development of digital pedagogical competencies among prospective teachers and the cultivation of effective digital reading strategies among students.

Anahtar Kelimeler

• Digital Tools
• Digital Literacy
• Primary School Students
• Meta-Tematic Analysis
• Readind Skills

Kaynakça

1. Aktaş, E. ve Bayram, B. (2018). Türkçe Öğretiminde Okuduğunu Anlama Stratejilerinin Kullanımı Üzerine Bir İnceleme. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(3), 1401-1414.
2. Alqahtani, S. S. (2024). A meta-analysis of technology-based interventions for elementary students with reading difficulties. Humanities and Social Sciences Communications, 11, 1629. https://doi.org/10.1057/s41599-024-04159-y
3. Al‑Roomy, M. A. (2022). Investigating the effects of critical reading skills on L2 reading. International Education Studies. https://eric.ed.gov/?id=EJ1336254
4. Aşıkcan, M. (2023). Using digital tools in turkish course: Experiences of prospective primary school teachers in preparing activities, E-International Journal of Educational Research, 14 (5), 395-420. https://doi.org/10.19160/e-ijer.1356773
5. Baron, N. S. (2015). Words onscreen: The fate of reading in a digital world. Oxford University Press.
6. Baştuğ, M. (2012). İlköğretim I. kademe öğrencilerinin akıcı okuma becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Tez No. 311007) [Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
7. Baştuğ, M. ve Keskin, H. K. (2012). Akıcı okuma becerileri ile anlama düzeyleri basit ve çıkarımsal arasındaki ilişki. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 227-244.
8. Batdı, V. (2019). Meta-tematik analiz. Meta-tematik analiz: Örnek uygulamalar içinde (10-76). Ankara: Anı Yayıncılık.

9. Batur, Z. ve Alevli, O. (2014). Okuma becerileri dersinin PISA okuduğunu anlama yeterlilikleri açısından incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1–18.
10. Bozgun, K. ve Can, F. (2022). Digital reading and writing attitudes of preservice elementary teachers. International Journal of Education & Literacy Studies, 10(3), 25–32.
11. *Bütün, M. (2023). Dijital hikâyeleri etkileşimli okumanın okuduğunu anlama becerisine, okuma motivasyonu ve ilgisine etkisi (785815) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
12. *Cihan, B. (2022). Dijital okuma ortam tasarımının ilkokul öğrencilerinin okuma becerilerine etkisinin incelenmesi (744953) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
13. Clinton, V. (2019). Reading from paper compared to screens: A systematic review and meta-analysis. Journal of Research in Reading, 42(2), 288–325. https://doi.org/10.1111/1467-9817.12269
14. Dağdeviren, H. (2024). Tekrarlı Okuma ve Görsel Anlama Programının (TOGAP) orta düzey zihin yetersizliği olan lise öğrencilerinin okuma becerilerine etkisi. [Yüksek lisans tezi, Trabzon Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
15. Day, S., Hwang, J. K., Arner, T., McNamara, D. ve Connor, C. (2024). Choose‑Your‑Own‑Adventure: Interactive e‑Books to Improve Word Knowledge and Comprehension Skills. arXiv. https://arxiv.org/abs/2403.02496
16. *Demirbaş Susoy, E. (2024). Dijital metinlerle yapılan okuma çalışmalarının ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine etkisi (908181) [Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
17. *Demirbaş, İ. ve Akyol, H. (2024). Türkçe dersinde dijital metinlerin kullanımına ilişkin sınıf öğretmenlerinin görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(3), 549-574.
18. Delgado, P., Vargas, C., Ackerman, R. ve Salmerón, L. (2018). Don’t throw away your printed books: A meta‐analysis on the effects of reading media on reading comprehension. Educational Research Review, 25, 23–38. https://doi.org/10.1016/j.edurev.2018.09.003
19. * Demirkol, S. ve Girmen, P. (2023). Dijital öykü çalışmalarının dil becerilerine yansımaları. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 7(1), 33-63.
20. Dilsiz, N. (2024). İlkokul öğrencilerinde akıcı okuma becerilerinin geliştirilmesi: Bir sistematik derleme çalışması. International Journal of Original Educational Research, 2(1), 229-247.
21. Epçaçan, C. (2018). Okuma ve okuduğunu anlama becerilerinin öğretim sürecine etkisi. Electronic Turkish Studies, 13(4), 565–580. https://doi.org/0.7827/TurkishStudies.14123
22. Erkan, Ö. (2023). 6. sınıf öğrencilerinin eleştirel görsel okuma becerilerinin incelenmesi. [Yüksek lisans tezi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
23. *Eryılmaz, B. (2024). İlkokul ikinci sınıf öğrencilerinin dijital uygulamalar aracılığıyla akıcı okuma becerilerinin geliştirilmesi (879745) [Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
24. Gerez Taşgın, F. ve Taşgın, A. (2023). The relationship between technology addiction and attitude toward reading: An investigation on pre-service teachers. Behavioral Sciences, 13(9), 775. https://doi.org/10.3390/bs13090775
25. Güldenoğlu, B., Kargın, T., Gengeç, H. ve Gürbüz, M. (2019). Okuma sürecinde dil temelli becerilerin önemi: Dil–okuma ilişkisine yönelik bulgular. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 1(1), 1–27. https://doi.org/10.37233/TRSPED.2009.0101
26. Haleem, A., Javaid, M., Singh, R. P. ve Suman, R. (2022). Understanding the role of digital technologies in education: A review. Sustainable Operations and Computers, 3, 275–285. https://doi.org/10.1016/j.susoc.2022.05.004
27. Hannes, K., & Lockwood, C. (2011). Synthesizing qualitative research: Choosing the right approach. John Wiley & Sons.
28. Kandemir, M. ve Bay, Y. (2023). Dijital hikâye kullanımının ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine etkisi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 13(2), 339-358. https://doi.org/10.18039/ajesi.1279028
29. *Kandemir, A. (2023). İlkokul Türkçe dersinde dijital hikâye kullanımının 4. sınıf öğrencilerinin akıcı okuma, okuduğunu anlama ve yazma becerilerine etkisi (813421) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
30. Karadağ, D. ve Demir Atalay, T. (2024). Dijital hikâyelerin ortaokul öğrencilerinin dinleme tutumuna etkisi. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi (UTÖAD), 4(2), 366-386. https://zenodo.org/doi/10.5281/zenodo.14345758
31. Kızıltaş, Y. ve Kultai, E. (2025). The effect of Web 2.0 tools on primary school students’ writing motivation. Education and Information Technologies, 30, 15993–16022. https://doi.org/10.1007/s10639-025-13419-6
32. Liberati, A., Altman, D. G., Tetzlaff, J., Mulrow, C., Gøtzsche, P. C., Ioannidis, J. P. ve Moher, D. (2009). The PRISMA statement for reporting systematic reviews and meta-analyses of studies that evaluate health care interventions: Explanation and elaboration. PLoS Medicine, 6(7), 1–28. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1000100
33. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1988). Criteria for assessing naturalistic inquiries as reports. In E. W. Eisner & A. Peshkin (Eds.), Qualitative inquiry in education: The continuing debate (251–268). New York: Teachers College Press.
34. Mangen, A., Walgermo, B. R. ve Brønnick, K. (2013). Reading linear texts on paper versus computer screen: Effects on reading comprehension. International Journal of Educational Research, 58, 61–68
35. Mayer, R. E. (2009). Multimedia learning. Cambridge University Press.
36. Maxwell, J. (1992). Understanding and validity in qualitative research. Harvard Educational Review, 62(3), 279-301.
37. Mert Duran, C. N. ve Kırkkılıç, H. A. (2024). Prozodi eğitiminde dijital öykü kullanımının etkiliği. EKEV Akademi Dergisi(97), 46-72. https://doi.org/10.17753/sosekev.1412325
38. Narin, A. (2021). İlkokul öğrencilerinde temel dil becerilerinin geliştirilmesine yönelik etkinlik örnekleri. Journal of Social Sciences and Education, 4(1), 197–207. https://doi.org/10.53047/josse.889645
39. Oakley, G., Kelly, D. ve Shelley, E. (2024). A scoping review of research on the use of digital strategies to improve reading prosody. Education Sciences, 14(6), Article 633. https://doi.org/10.3390/educsci14060633
40. * Özaydın, A. ve Kumral, O. (2021). Dijital yerlilerin gözünden dijital okuryazarlık. JRES, 8(2), 362-377. https://doi.org/10.51725/etad.1008850
41. Rasinski, T. V. (2010). The fluent reader: oral and silent reading strategies for building word recognition, fluency, and comprehension (2nd Edition). New York: Scholastic.
42. Sağlam, M., Çelik, O. T., Tunç, Y., Kahraman, Ü. ve Açar, D. (2023). Meta-thematic analysis of quality in early childhood education and care. Humanities and Social Sciences Communications, 10(1), 174. https://doi.org/10.1057/s41599-023-02491-3
43. Sarıgöz, O. ve Yıldırım, B. (2024). Effects of digital storytelling on reading comprehension skills: A quasi-experimental study with primary school students. International Journal of Eurasia Social Sciences, 15(58), 1780–1792. : http://dx.doi.org/10.35826/ijoess.4516
44. Singer, L. M. ve Alexander, P. A. (2017). Reading on paper and digitally: What the past decades of empirical research reveal. Review of Educational Research, 87(6), 1007–1041.
45. Soydaş, B. ve Ertem, S. İ. (2019). Dijital metinleri tekrarlı okumanın ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin akıcı okuma ve anlama becerileri üzerine etkisi. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 5(26), 1987–2005.
46. Sylvester, R. ve Greenidge, W. (2009). Digital storytelling: Extending the potential for struggling writers. The Reading Teacher, 63(4), 284–295.
47. Thomas, J. ve Harden, A. (2008). Methods for the thematic synthesis of qualitative research in systematic reviews. BMC medical research methodology, 8(1), 45.
48. Uçar, G. (2022). Dijital okumanın ilkokul öğrencilerinin akıcı okuma becerileri üzerine etkisi. Uygulamada Eğitim ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(2), 179–195.
49. * Yamaç, A. (2019). Dijital Okuma ve Yazma Uygulamalarının İlkokul Düzeyinde Kullanımına Yönelik Sınıf Öğretmeni Adaylarının Algıları. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8 (1): 1-25
50. *Yalçıntaş, E. (2023). Okuma kültürü-dijital okuma farkındalık programının' özel eğitim ve sınıf öğretmeni adaylarının okuma kültürü ve dijital okuma farkındalık düzeyleri üzerindeki etkisinin belirlenmesi. (779891) [Yüksek lisans tezi, Uludağ Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
51. Yıldırım A. ve Şimsek H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
52. Yıldız, M. ve Akyol, H. (2011). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişki. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 31(3), 793–815.
53. Yılmaz, Y., Üstündağ, M. T. ve Güneş, E. (2017). Öğretim materyali olarak dijital hikâye geliştirme aşamalarının ve araçlarının incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (3), 1621-1640.
54. Wing, Y. K. ve Yan, Z. (2024). Digital close reading for lower primary students. The Reading Teacher, 77(6), 850–860. https://doi.org/10.1002/trtr.2304