Kur‘ân‘ın Kur‘ân ve Sünnetle Tefsiri Bağlamında Hûd Sûresi’nin 114. Âyetinin Anlamı Üzerinde Bir Değerlendirme
Öz
İnsanların yaratılış gayeleri olan kulluk görevlerinde ve dünya sınavlarında başarılı olabilmeleri ve günahlardan uzak durabilmeleri için Kur’ân’ın rehberliğinden faydalanmaları, emir ve yasaklarına uyabilmeleri için Kur’ân’ı doğru anlamaları gerekir. Kur‘ân her konuda olduğu gibi ibadet, sevap kazanma, günahtan uzak durma ve kurtulma konularında da rehberlik etmektedir. Sevap kazanmanın yolu iman edip İlâhî emirlere uymak ve İlâhî yasaklardan sakınmak, günahlardan kurtulmanın yolu ise tövbe etmek ve salih ameller işlemektir. Bu hususu ifade eden âyetlerden biri Hûd sûresinin 114. âyetidir. Âyet-i kerîmede “Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kılınması” kesin bir üslupla emredilmekte ancak “Gündüzün iki tarafı” ve “gecenin gündüze yakın vakitleri” müphem olduğu için anlaşılmamaktadır. Rûm sûresinin 17. âyetinde “Akşama eriştiğiniz zaman ve sabah kalktığınız zaman”, aynı sûrenin 18. âyetinde “İkindi ve öğle vakitlerinde, Tâhâ sûresinin 130. âyetinde “Güneş’in doğmasından önce ve batmasından önce”, “gecenin bazı vakitlerinde” ve “gündüzün etrafında”, İsrâ sûresinin 78. âyetinde “Güneş’in zevalinden gecenin karanlığına kadar” namaz kılınması emredilmektedir. Bu âyetlerde de namazların ilk ve son vakitleri açık seçik beyan edilmemiştir. Namazların ilk ve son vakitlerini Vahiy meleği Cebrâil’in delaletiyle Hz. Peygamber (s.a.s.) açıklamıştır. Âyetin ikinci cümlesinde iyi amellerin (hasenât) kötü amelleri (seyyiât) giderdiği bildirilmektedir. Âyette iyi amellerin kötü amelleri giderip yok etmesi ile ne kastedildiği açık değildir. Bu itibarla müfessirler iyi amellerin, hangi kötü amellerin affına vesile olduğu konusunda ittifak edememişlerdir. Mu‘tezile mezhebi âlimleri, büyük günahlardan kurtulmak için tövbe etmenin şart olduğunu söylerken, Ehl-i Sünnet âlimleri, konumuz olan âyet ve benzerlerini delil alarak insan hakları hariç salih ameller işlenmesi veya musibetlere sabredilmesi sebebiyle veya yüce Allah’ın kendi lütfu ile tövbe etmeden de büyük günahları affedebileceğini söylemişlerdir. Âyetin son cümlesinde “bu” işaret ismiyle ne kastedildiği açık değildir. Makalemizde konumuz olan âyetteki “Gündüzün iki tarafı ve gecenin gündüze yakın vakitleri” ve “iyi amellerin kötü amelleri giderip yok etmesiyle” makastın ne olduğu, “bu” işaret ismiyle ne kastedildiği Kur’ân ve Sünnet bütünlüğü içerisinde ele alınmış ve âyetin anlamı vuzuha kavuşturulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Afîf Abdülfettâh et-Tabbâre. el-Hatâyâ fî nazari’l-İslâm. Beyrut: Dâru’l-ilm li’l-melâyîn, ts.
- Bagavî, Ebû Muhammed el-Huseyn b. Mes’ûd. Meâlimü’t-tenzîl fî tefsîri’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’t-Türâsiyyi’l-Arabiyyi, 1420.
- Beyzâvî, Ebû Saîd Abdullah b. Ömer. Envâru’t-tenzîl ve esrâru’t-te’vîl. Beyrut: Dâru İhyâü’t-Türâsî’l-Arabiyyi, 1418.
- Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. el-Huseyn b. Ali. es-Sünenü’l-Kübra. Haydarabat: y.y., 1347.
- Buhârî, İsmail b. Muhammed. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1981.
- Ebû Dâvûd, Süleyman b. el-Eşâs. es-Sü¬nen. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1981.
- Ebû’l-Ferac Abdurrahman b. Ali b. Muhammed el-Cevzî. Zâdü’l-mesîr fî ‘ılmi’t-tefsîr. Beyrut: Dâru’l-kitâbi’l-Arabîyyi, ts.
- Fîrûzâbâdî, Mecdüddîn Ebû Tâhir Muhammed b. Ya‘kûb. Tenvîru’l-mikbâs min tefsîri ibn Ab-bas. Lübnan: Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, ts.
- Hindî, Muhammed Tahir Sıddıkî. Mecme’u bihâri’l-envâr fî garâibi’t-tenzîli ve letâifi’l-ahbâr. Haydarabad: y.y., 1971.
- İbn Atiyye, Ebû Muhammed Abdülhak b. Gâlib. el-Muharraru’l-vecîz fî tefsîri kitâbi’l-azîz thk. Abdüsselâm Abdüşşâfi Muhammed. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-‘Ilmiyye, 1422.