Leasing (Finansal Kiralama) Sözleşmesinde Mali Ceza Uygulaması ve Fıkhi Açıdan Tahlili

İşletmelerin sürdürülebilir bir büyüme ivmesi yakalaması; pazar payını artırmanın yanı sıra teknolojik gelişmelere uyum sağlanılmasına da bağlıdır. Yüksek ekipman maaliyetleriyle karşı karşıya kalan işletmeler için leasing (finansal kiralama) sözleşmesi, sunduğu ödeme planlarıyla öne çıkan bir finansman yöntemi olmuştur. Katılım bankaları müşterilerine sundukları bu finansman yönteminde borcun vadesinde ödenmemesi riskiyle karşı karşıyadır. Bu riski minimize etmek isteyen katılım bankaları, yapılan sözleşmeye borcun zamanında ifa edilmemesi durumunda müşteriye mali bir ceza uygulanacağına dair madde eklerler. Ancak mali ceza şartının câizliği ve hukuki niteliği konusunda fıkıh alimleri arasında görüş farklılığı bulunmaktadır. Bu çalışmada, mali ceza konusu leasing sözleşmesi çerçevesinde ele alınacaktır. Çalışmanın amacı, leasing sözleşmelerinde borcun vadesinde ödenmemesi durumunda uygulanan mali yaptırımları, fıkhın genel prensipleri etrafında analiz etmek ve bu suça uygulanabilecek en uygun cezayı belirlemektir. Yapılan incelemeler sonucunda, hem borcunu vadesinde ödemeyerek suç işleyen kişiye adalet ilkesi gereği suça denk bir ceza verilmesinin hem de borcun ödenmediği süre zarfında paranın maruz kaldığı değer kaybının giderilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Paranın değer kaybına yönelik alacaklar Üretici Fiyatı Endeksine (ÜFE), Tüketici Fiyat Endeksine (TÜFE) ya da altına endekslenebilir. Borcunu ödemeyerek suç işleyen kişiye ise, suça uygun ceza bağlamında uygulanacak ceza; alacaklının, borçluya ait borç miktarı kadar malı borcun ödenmediği süre kadar elinde tutup kullanması ve süre dolduğunda malı borçluya geri vermesi şeklinde olabilir.

For businesses to achieve sustainable growth, they must not only increase their market share but also adapt to technological developments. For enterprises facing high equipment costs, financial leasing (ijarah wa-iqtina) has emerged as a prominent financing method due to its flexible payment plans. However, participation (Islamic) banks face default risks when offering this financing method. Seeking to minimize this risk, participation banks include contractual clauses stipulating a financial penalty if the debt is not fulfilled on time. Nevertheless, Islamic jurisprudence (fiqh) scholars diverge on the permissibility and legal nature of financial penalty clauses. This study examines financial penalties within the framework of leasing contracts. The aim of the study is to analyze the financial sanctions applied upon default in light of general fiqh principles and to determine the most appropriate penalty. As a result of the analysis, it is concluded that, in accordance with the principle of justice, a penalty commensurate with the infraction must be imposed on the delinquent debtor, and the loss of monetary value incurred during the period of delay must be compensated. Claims regarding monetary loss may be indexed to the Producer Price Index (PPI), Consumer Price Index (CPI), or gold. As for the default penalty, the creditor may retain and utilize property belonging to the debtor—equivalent to the outstanding debt amount—for the duration of the default, returning it once that period elapses.