Türkiye’de 2017-2024 yılları arasında fen eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin konu yönelimi ve yöntemsel analizi

Öz

Bu çalışmanın amacı, 2017-2024 yılları arasında Türkiye’de fen eğitimi alanında yapılan lisansüstü tezlerin konu yönelimini belirlemek ve yöntemsel analizini gerçekleştirmektir. Bu amaç doğrultusunda 2017-2024 yılları arasında yapılan tezlere ait tez türü, tez yılı, tezin yapıldığı üniversite, tez danışman ünvanı, tez konusu, örneklem türü, araştırma yöntemi, araştırma modeli, veri toplama araçları ve veri analiz yöntemlerine yönelik veriler sistematik olarak incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemi içerisinde yer alan doküman incelemesi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında tam sürümüne ulaşılan 1852 lisansüstü tez ayrı ayrı ele alınarak bu tezlere içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Tezlere ait veriler “Tez Sınıflama Formu” ve “Tez Tarama Formu” kullanılarak toplanmıştır. Araştırma sonucunda, 2017-2024 yılları arasında en fazla 2019 yılında, en çok Gazi, Konya Necmettin Erbakan, Fırat, Kastamonu ve Marmara Üniversitesi’nde tez yapıldığı görülmektedir. Tezlerde en çok profesör doktor akademisyenlerin danışmanlık yaptığı, en fazla öğretim yaklaşım/ yöntem/ strateji ve teknikleri, sınav/kitap/kurum analizi, STEM, öğretim programı ve çevre eğitimi çalışıldığı görülmektedir. Tezlerde en fazla; örneklem olarak öğretmenler, araştırma yöntemi olarak nitel araştırma, araştırma deseni olarak deneysel ve tarama deseni, veri toplama aracı olarak ölçek, görüşme ve test, veri analiz türü olarak betimsel analiz, içerik analizi ve t-testi kullanıldığı anlaşılmaktadır. 2017-2024 ve 1990-2017 yılları arasında yapılan lisansüstü tezlere ait veriler arasında betimsel bilgiler, çalışılan konu ve yöntemsel açıdan farklılıklar olduğu tespit edilmiştir. Lisansüstü tezlerde belirlenen çalışma konusu ve yöntemsel özelliklerin nasıl belirlendiğine yönelik derinlemesine bir çalışma yapılabileceği ve akademisyenlerin görüşleri alınarak YÖK bünyesinde ulusal bir lisansüstü tez şablonu oluşturulabileceği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• fen eğitimi
• lisansüstü
• konu eğilimleri
• yöntemsel analiz
• nitel araştırma

Trends and methodological analysis of postgraduate theses in the field of science education in Türkiye between 2017-2024

Öz

This study aims to determine the topic trends and conduct a methodological analysis of graduate theses in the field of science education in Türkiye between 2017 and 2024. In line with this objective, data related to the thesis type, thesis year, university where the thesis was conducted, thesis advisor title, thesis topic, sample type, research method, research model, data collection tools, and data analysis methods of the theses conducted between 2017 and 2024 were systematically examined. The study employed document analysis, a component of the qualitative research method. A total of 1852 graduate theses, for which full versions were accessed, were individually analyzed through content analysis. Data for the theses were collected using the "Thesis Classification Form" and "Thesis Search Form." As a result of the research, it was found that the highest number of theses were conducted in 2019, with the most theses being written at Gazi, Konya Necmettin Erbakan, Fırat, Kastamonu, and Marmara Universities. It was observed that the majority of the theses were supervised by professors, and the most frequently studied topics were teaching approaches/methods/strategies and techniques, exam/book analysis, STEM, curriculum, and environmental education. The sample groups in the theses were mainly teachers, with qualitative research methods being the most common. The most frequently used research models were experimental and survey models, while the most frequently employed data collection tools included scales, interviews, and tests. In terms of data analysis, descriptive analysis, content analysis, and t-tests were the predominant approaches used. It has been determined that there are differences in terms of descriptive information, research topics, and methodology between the graduate theses conducted during the periods 2017-2024 and 1990-2017. It is suggested that an in-depth study be conducted to examine how research topics and methodological characteristics are determined in graduate theses, and that, by obtaining the opinions of academics, a national graduate thesis template could be developed under the auspices of the Council of Higher Education (YÖK).

Anahtar Kelimeler

• science education
• postgraduate
• topic trends
• methodological analysis
• qualitative research

Kaynakça

1. Akkus, H., Sari, S. N., & Uner, S. (2012). The content analysis of graduate theses written between 2000 and 2010 in the field of chemistry education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 47, 729-733. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.06.725
2. Ayas, A. (1995). Fen bilimlerinde program geliştirme ve uygulama teknikleri üzerine bir çalışma: İki çağdaş yaklaşımın değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 149-155.
3. Büyükkaragöz, S. S. (1997). Program geliştirme: Kaynak metinler (2. Baskı). Kuzucular Ofset.
4. Chang, Y.-H., Chang, C.-Y., & Tseng, Y.-H. (2010). Trends of science education research: An automatic content analysis. Journal of Science Education and Technology, 19, 315–331. https://doi.org/10.1007/s10956-009-9202-2
5. Çakmak, Ö. (2008). Eğitimin ekonomiye ve kalkınmaya etkisi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 11, 33-41.
6. Çepni, S., & Küçük, M. (2002, 16-18 Eylül). Fen bilgisi öğretmenlerinin eğitim araştırmaları hakkındaki düşünceleri [Sözlü bildiri]. V. Ulusal Fen Bilimleri ve Matematik Eğitimi Kongresi, Ankara, Türkiye.
7. Çevik, S. (2024). Türkiye’de fizik eğitiminin gelişiminin lisansüstü tezler bağlamında incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
8. Doğru, M., Gençosman, T., Ataalkın, A. N., & Şeker, F. (2012). Fen bilimleri eğitiminde çalışılan yüksek lisans ve doktora tezlerinin analizi. Türk Fen Eğitimi Dergisi, 9(1), 49-64.

9. Kali, E. (2022). Öğretmen adaylarının lisansüstü eğitime yönelik tutumları ile akademik motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Atatürk Üniversitesi.
10. Kaplan, E., Saraçoğlu, S., & Bektaş, O. (2022). Fen eğitimi alanında Türkiye’de yürütülmüş doktora tezlerinin tematik analizi. International Journal of Education and New Approaches, 5(1), 22-48. https://doi.org/10.52974/jena.1070415
11. Kiras, B., & Bahar, M. (2021). Türkiye’de 1990-2017 yılları arasında fen eğitimi alanında yapılan tezlerin konu yönelimi ve yöntemsel analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(2), 1-20. https://doi.org/10.33400/kuje.951253
12. Korkmaz, D., & Gürel, D. (2022). Fen bilgisi eğitim alanında 2018-2020 yılları arasında hazırlanan yüksek lisans ve doktora tezlerinin tematik bir analizi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 40-58. http://dx.doi.org/10.14582/DUZGEF.2022.185
13. Li, Y., Wang, K., Xiao, Y., & Froyd, J. E. (2020). Research and trends in STEM education: a systematic review of journal publications. International Journal of STEM Education, 7(11), 1-16. https://doi.org/10.1186/s40594-020-00207-6
14. Lin, T .J., Lin, T. C., Potvin, P., & Tsai, C. C. (2019). Research trends in science education from 2013 to 2017: A systematic content analysis of publications in selected journals. International Journal of Science Education, 41(3), 367–387. https://doi.org/10.1080/09500693.2018.1550274
15. Lin, T. J., Lin, T. C., Potvin, P., & Tsai, C. C. (2024). Research trends in science education from 2018 to 2022: a systematic content analysis of publications in selected journals. International Journal of Science Education, 47(4), 510–538. https://doi.org/10.1080/09500693.2024.2340811
16. Malone, K. L. (2023). The effects of modeling‐based pedagogy on conceptual understanding, scientific reasoning skills, and attitudes towards science of English Learners. Science Education, 107, 1269–1301. https://doi.org/10.1002/sce.21805
17. MEB. (2005). İlköğretim fen ve teknoloji dersi (4 ve 5. sınıflar) öğretim programı. Ankara.
18. MEB. (2013). İlköğretim kurumları (ilkokullar ve ortaokullar) fen bilimleri dersi (3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar) öğretim programı. Ankara.
19. Medina-Jerez, W. (2018). Science education research trends in Latin America. International Journal of Science and Mathematics Education, 16(3), 465–485. https://doi.org/10.1007/s10763-016-9785-z
20. Miles, M. B., & Huberman, M. (1994). Quaitative data analysis: A expanded sourcebook (2. Baskı). Sage.
21. Mortimore, P. (2000). Does educational research matter? British Educational Research Journal, 26(1), 5–24. https://doi.org/10.1080/014119200109480
22. Muchson, M., Cobern, W. W., & Saefi, M. (2024) The science education research trends (SERT) in Indonesian secondary schools: a systematic review and bibliometrics study. Cogent Education, 11(1), https://doi.org/10.1080/2331186X.2024.2308407
23. Nacaroğlu, O., & Bektaş, O. (2022). Fen bilgisi eğitimi doktora öğrencilerinin karşılaştıkları problemler ve çözüm önerileri. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(1), 95-117. https://doi.org/10.51460/baebd.824749
24. National Research Council. (1996). National science education standards. The National Academy Press.
25. Odden, T. O. B., Marin, A., & Rudolph, J. L. (2021). How has Science Education changed over the last 100 years? An analysis using natural language processing. Science Education, 105(4), 653–680. https://doi.org/10.1002/sce.21623
26. Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). (2023). PISA 2025 science framework (draft). OECD Publishing. https://pisa-framework.oecd.org/science-2025/
27. Özay Köse, E., & Konu, M. (2019). Türkiye’de biyoloji eğitimi üzerine yapılan lisansüstü tezlerinin incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(12), 77-90. https://doi.org/10.46778/goputeb.466593
28. Özcan, C., & Çalışkan, İ. (2020). Fen eğitimi alanındaki araştırmaların konu ve yöntem açısından incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 21(1), 101-111. https://doi.org/10.12984/egeefd.673437
29. Özdil, N. (2021). 2000-2020 yılları arası fen eğitimi araştırmalarına bir bakış: Türkiye kaynaklı araştırmaların bibliyometrik analizi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Marmara Üniversitesi.
30. Santos, R., Anderson, D., & Milner-Bolotin, M. (2023). Research trends in international science, technology, engineering, and mathematics education conference series: An analysis of a decade of proceedings. Frontiers in Education, 7:1099658. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.1099658
31. Sarıbaş, S., & Babadağ, G. (2015). Temel eğitim durumları. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 3(1), 18-34.
32. Sönmez, D., & Hastürk, H. G., (2020). Türkiye’de fen eğitimi alanında doktora düzeyinde yapılan tez çalışmalarının bibliyografik analizi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 9(5), 3174-3194.
33. Stanley, S. D., & Robertson, W. B. (2024). Qualitative research in science education: A literature review of current publications. European Journal of Science and Mathematics Education, 12(1), 175-199. https://doi.org/10.30935/scimath/14293
34. Şimşek, A., Özdemir, N., Becit, G., Kılıçer, K., Akbulut, Y., & Yıldırım, Y. (2008). Türkiye’deki eğitim teknolojisi araştırmalarında güncel eğilimler. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 439-458.
35. Şimşek, A., Özdamar, N., Uysal, Ö., Kobak, K., Berk, C., Kılıçer, T., & Çiğdem, H. (2009). İki binli yıllarda Türkiye’deki eğitim teknolojisi araştırmalarında gözlenen eğilimler. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(2), 115-120.
36. Tosun, C. (2024). Analysis of the last 40 years of science education research via bibliometric methods. Science & Education, 33, 451-480. https://doi.org/10.1007/s11191-022-00400-9
37. Ültay, E., & Aydın, M. (2017). Fen bilimleri eğitiminde yapılmış nitel çalışmaların içerik analizi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 701-720.
38. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. baskı). Seçkin Yayıncılık.
39. YÖK. (2019). Öğretim elemanları sayıları özet tablosu, 2018-2019 (erişim tarihi 01.03. 2020). Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi. https://istatistik.yok.gov.tr/
40. YÖK. (2025). Öğretim elemanları sayıları özet tablosu, 2023-2024 (erişim tarihi 25.11.2025). Yükseköğretim Bilgi Yönetim Sistemi. https://istatistik.yok.gov.tr/