HZ. ALİ'NİN HİKMETLİ SÖZLERİNDEN SEÇMELER: MEHMED HÂLİS’İN ENVÂRÜ’L-EDEB İSİMLİ ESERİ
Öz
Türk edebiyatı tarihinde Hz. Ali’ye nisbet edilen güzel sözlerden daha ziyade yüz ve aşağı-yukarı ikiyüz küsürünün tercüme yahut şerh edildiği bilinmektedir. Anılan yüz söz çeviri ve açıklamaları, çoğu itibarıyla meşhur Arap yazarı Câhız (ö. 255/869) tarafından derlenen Mie Kelime’nin, ikiyüz küsür olanlar ise Tabersî’nin (ö. 548/1154) Nesrü’l-leâlî ismi altında elifba harfleri sırasına göre bir araya getirdiği 290 kadar vecizenin tercüme veya şerhleridir. Bununla birlikte nadir denebilecek az sayıda olsa da Âmidî’nin (ö. 550/1155) Gurerü’l-hikem...’inden seçilmiş sözlerin tercümesine de rastlanmaktadır. Daha çok Sultan II. Abdülhamid devrindeki Hazîne-i Hâssa müsteşarlığı ve eski eser alım-satımıyla tanınan Mehmed Hâlis Efendi (ö. 1340/1922), Gurerü’l-hikem’den seçtiği 496 Arapça sözü Türkçeye çevirip onlardan yirmi-yirmi beş kadarını kısaca şerh de ederek Envârü'l-edeb adıyla 1324 (1908-1909) yılında bastırmıştır. Bu çalışmada Hâlis Efendi’nin hayatı ve kütüphanesi hakkında bilgi verildikten sonra söz konusu eseri Latin harflerine ve günümüz Türkçesine çevrilerek okuyucuların incelemesine arz edilmiş; böylece 1995’te mütercim adı anılmaksızın ve sadeleştirilmiş olarak yayımlanan o kitapçığın hem diliçi çevirisi hem de Latin alfabesine aktarılmış asli hâliyle neşredilmesi hedeflenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Abdullah Turâbî (1325). Hâlis Efendi- Bir Heykel-i İstibdâd.
- Ahmed Cevdet Paşa (1329). Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye. İstanbul: Matbaa-i Ahmed Kâmil, Anameriç, Hakan (2021). “Osmanlı Devleti’nde Satın Alınan Özel Kütüphaneler/ Koleksiyonlar: Belgesel- Metodolojik Bir İnceleme”, Tarih Araştırmaları Dergisi 30 Eylül, 40 (70): 276-341.
- “Âsâr-ı İslâmiyye ve Milliyye Tedkik Encümeni” (1331). Millî Tetebbu'lar Mecmuası. Temmuz- Ağustos, 1 (3): 576.
- Bilge, Kilisli Rifat, İ. M. K. İnal (hzl). (1951). Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü'l-ârifîn esmâ'ü'l-müellifîn ve âsârü'l-musannifîn. İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
- Bursalı Mehmed Tâhir (1333-1342). Osmanlı Müellifleri. I-III, İstanbul: Matbaa-i Âmire.
- Cenab Şehâbeddin (1334). Nesr-i Harb Nesr-i Sulh ve Tiryâkî Sözleri. Dersaâdet: Kanâat Matbaası.
- Ceyhan, Âdem (2006). Türk Edebiyatı’nda Hazret-i Ali Vecizeleri. Ankara: Öncü Kitap.
- Ceyhan, Âdem (2011). “17. Asra Ait İki Kitapçık: Nasreddin Hoca ‘Hikâye’leri ve Türk Atasözleri”. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Ekim, 9 (2): 121-160.
- Çinili, Orhan (1947). “İstanbul'un Gezilecek ve görülecek yerleri Ortaköy”. Vakit, 28 Şubat, 10555: 2.
- Durmuş, İsmail (2004). “Mesel”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 299-301.