DİVAN ŞİİRİNİN ARKA MEYDANINDA BİR SAVAŞ OYUNU: CİRİT

Art is a fictional reality. The artist hides reality behind the fiction and creates works that ewoke an aesthetic feelings in people by decorating the subjects he deals with his own feelings and dreams. Divan poetry attracts attention in terms of containing very solid dynamics behind its solid patterns, indispensable rules, artistic and harmonious structure. These dynamics such as religion, history and culture are among the important sources of divan poetry. For this reason, divan poetry is not far from historical reality. One of these realities behind it is the javelin game. Javelin is an ancestral sport originating from Central Asia. After the Seljuks, it was a warm game played or encouraged by many sultans who passed to the Ottoman Empire in the 16th century, and various competitions were to ensure social cohesion. In the 19th century, it was also made to be watched by foreign ambassadors as a prestige game, making it a show game. Although many studies have been conducted on javelin, these mostly belong to history and sports science. In the field of literature, the poems in which the javelin is used as a subheading in theses or generally included in other war sports or games have not been fully identified. The aim of your study is to identify these poems by scanning the divans and explain them in the contexs in which they are used thus reaching the historical and socio-cultural reality in the background of divan poetry.

Sanat, kurmaca bir gerçekliktir. Sanatçı gerçekliği kurgunun arkasında gizler ve ele aldığı konuları kendi duygu ve hayalleriyle süsleyerek muhatabında estetik his uyandıran eserler ortaya çıkarır. Divan şiiri formel yapısı, geleneğin belirlediği kuralları, sanatlı ve âhenkli yapısı arkasında çok sağlam dinamikleri barındırması açısından dikkat çeker. Din, tarih ve kültür gibi bu dinamikler divan şiirinin temel kaynakları arasında yer almaktadır. Bu nedenle divan şiiri tarihî ve toplumsal gerçeklikten uzak değildir. Arkasındaki bu gerçekliklerden biri de cirit oyunudur. Orta Asya kökenli bir ata sporu olan cirit hızlı ve çevik olma gibi nitelikleri kazandırmasıyla askerin ve atın savaşa hazırlanmasında önemli rol oynamıştır. Selçuklulardan sonra 16. yüzyılda Osmanlıya geçmiş, birçok padişahın oynadığı veya teşvik ettiği bir savaş oyunu olmuş ve bu savaş oyunu ekseninde çeşitli müsabakalar düzenlenmiştir. Bu müsabakaların düzenlenmesinde şavaşa hazırlık olması yanında sosyal kaynaşmayı sağlama gibi amaçlar güdülmüştür. 19. yüzyılda yabancı sefirlere prestij olarak izletilmesi onu gösteri oyunu hâline getirmiştir. Cirit üzerine birçok çalışma yapılmakla birlikte bunlar daha çok tarih ve spor bilimine aittir. Edebiyat alanında ise tezler içinde alt başlık olarak ele alınmış ya da genel olarak diğer savaş sporları ya da oyunlar içinde verilmiş ve ciridin geçtiği şiirler tam olarak tespit edilememiştir. Çalışmamızın amacı dîvânları tarama yöntemiyle cirit kelimesini geçtiği şiirleri tespit edip kelimeyi bağlamında açıklayarak divan şiirinin arka meydanındaki tarihî ve sosyo-kültürel gerçekliğe ulaşmaktır.