KARLOFÇA ANTLAŞMASI’NA GÖRE OSMANLI-VENEDİK DENİZ SINIRLARININ BELİRLENMESİ

Yıl 2025, Sayı: 28 (Aralık 2025), 187 - 206, 31.12.2025

Uğur Kurtaran

https://doi.org/10.51592/kulliyat.1732880

Öz

Devletlerarası sınır ilişkileri ve sınır belirleme faaliyetleri Osmanlı diplomasisinin önemli uygulama alanlarından birini oluşturmaktadır. Nitekim tarihsel süreçte pek çok devletle münasebette bulunan Osmanlı Devleti’nin sınırları sürekli bir değişim geçirmiştir. XVIII. yüzyıla kadar sürekli büyüme ve genişleme yönünde değişen Osmanlı sınırları, 1699 Karlofça Antlaşması’yla ilk kez küçülme/daralma yönünde bir sürece geçmiştir. Makalede Karlofça Antlaşması’nda Osmanlı Devleti’nin kaybettiği topraklarda Venedik Cumhuriyeti ile yaşanan sınır tespit faaliyetlerinin ayrıntıları üzerinde durulmuştur. Çalışma mevcut literatürden farklı olarak taraflar arasındaki kara sınırlarından ziyade deniz sınırlarının tespit ve tahdidine yönelik uygulamaları analiz etmektedir. Bu kapsamda temel amaç, Osmanlı Devleti’nin tarihsel süreçte sınır belirleme faaliyetlerinde kullandığı temel yöntemlerin Karlofça Antlaşması’nda Osmanlı-Venedik deniz sınırlarının tespitinde nasıl kullanıldığının ortaya çıkartılmasıdır. Ayrıca çalışma ilgili sınır tespit faaliyetleri sonrasında taraflar arasında belirlenen yeni deniz sınırlarının nerelerden geçtiği sorusuyla yakından ilgilenmektedir. Makalede bu amaç ve sorular için döneme ait bir hudutname defteri analiz edilmek suretiyle birtakım bulgular elde edilmiştir. Buna göre Karlofça sonrası Osmanlı Devleti ile Venedik Cumhuriyeti arasında belirlenen yeni deniz sınırları her iki tarafın belirlediği sınır komisyonlarının faaliyetleri sonrasında kesinleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı , Venedik , Diplomasi , Sınır , Deniz

Destekleyen Kurum

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi

Proje Numarası

41-M-23

Kaynakça

• T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA)
• BOA. A. DVNS. DVE. Nemçeli Ahidnamesi, nr. 57/1.
• BOA. A. DVN. DVE. Lehistan Ahidname Defteri, nr. 55/1.
• BOA. A. DVN. DVE. Venedik Ahidname Defteri, nr. 16/4.
• BOA. A. DVNS. DVE. nr. 17/5.
• BOA. KK. d. nr. 53.
• BOA. A. DVN.NMH. d. nr. 1.
• BOA. Y. EE. nr. 31/29.
• ABOU EL-HAJ, Rıfa’at Ali. (1983). “The Former Closure of Ottoman Frontier in Europe:1699-1703”, Journal of The American Oriental Society, 89: 3, 467-475.
• ABOU EL-HAJ, Rıfa’at Ali. (1999). “Karlofça’da Osmanlı Diplomasisi II”, (çev. Yasemin Saner Gönen), Tarih ve Toplum, Aralık 1999, S. 192, 359-365.
• AKENGİN, Hamza. (2015). Siyasi Coğrafya insan ve Mekân Yönetimi, Ankara: Pegem Akademi.
• ALKAN, Mustafa. (2018). “Osmanlı Devleti’nde Hudûdnâmelerin Kaynak Değeri Üzerine Bir Araştırma”, Akademik Bakış, C. 11, S. 23, Kış, 99-108.
• APAYDIN, Bahadır. (2009). “5 Aralık 1857 Tarihli Osmanlı Devleti-Rusya Sınır Anlaşması”, Uluslararası Hukuk ve Politika, C. 5, S. 18, 83-103.
• BOER, Bas de (2015). Jacob Colyer: Mediating Betwen the European and the Ottoman World, (ed. Thomas Linders and Nikola Culafız), Serbia.
• BOSTAN, İdris. (2007). “Osmanlılarda Deniz Sınırı ve Karasuları Meselesi” Türkler ve Deniz (ed. Özlem Kumrular), İstanbul: Kitap Yayınevi, 29-46.
• DAĞ, Ahmet Emin. (2016). Uluslararası İlişkiler ve Diplomasi Sözlüğü, İstanbul: Vadi Yayınları.
• DOĞAN, Güner. (2015). “Savaş ve Ticaret Arasında: Bolognalı Bir Oryantalist’in (L. F. Marsigli) Raporlarında ve Venedik Belgelerinde Balkanlarda Osmanlı Nehirleri: Tuna (Danubio) Örneği (1699-1719)”, Osmanlı Devleti’nde Nehirler ve Göller, (haz. Şakir Batmaz-Özen Tok), Kayseri: Not Yayınları, 301-310.
• DOĞAN, Güner. (2021). “Hak ve Adl üzere Sınır Kesmekten Haklı Gerçeklere: Balkanlar’da İlk Osmanlı-Venedik Sınırının Teşekkülü ve Tartışmalı Alanlar (1479-1591)”, Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 38 (2), 655-670.
• DOĞAN, Güner. (2021). “Karlofça Antlaşması Sonrası Osmanlı-Venedik Sınırının Teşekkülü Ve Kapıcıbaşı Osman Ağa’nın Mektupları (1699-1701)”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Güz (35), 319-348.
• DOĞAN, Güner. (2024). “Osmanlı Devleti’nin Sınırlarının Tespiti ve Tespit Edenler (Muhaddidler/Hudûdcûlar) Üzerine Düşünceler”, History Studies, 16 (4), 435-457.
• GÜMÜŞÇÜ, Osman. (2020). “Siyasi Coğrafya Açısından Sınırlar ve Tarihi Süreç İçinde Türkiye’de Sınır Kavramı”, Bilig, Kış, S. 52, 79-104.
• JORGA, Nicolai. (2010). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, C. IV, (Çev. Nilüfer Epçeli), Yeditepe Yayınları, İstanbul 2010.
• KARABAĞ, Servet. (2008). Jeo Politik Açıdan Sınırlar, Ankara: Gazi Kitabevi.
• KİEL, Machiel. (2022). “İnebahtı”, İslam Ansiklopedisi, C. 22, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 285-287.
• KİEL, Machiel-John Alexandre. (2020). “Mora”, İslam Ansiklopedisi, C. 30, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 278-283.
• KORKUT, Cevat (1979). Siyasi Coğrafya Açısından Devlet Sınırları ve Türkiye’nin Sınırları, İzmir: Karınca Matbaacılık.
• KUL, Muhittin. (2022). “Karlofça Antlaşması Sonrası Venedik İşgalinden Kurtarılan İnebahtı Şehrinde Yapılan Tamirat ve Düzenlemeler”, Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 9/24, 365-389.
• KURTARAN, Uğur. (2023). “Reisülküttaplıktan Sadrazamlığa Osmanlı’da Bir Devlet Adamı: Râmi Mehmed Paşa ve Karlofça Antlaşması”, Türk Diplomasisine Yön Verenler Osmanlı Dönemi, (ed. Ahmet Dönmez-Yakup Kaya), Konya: Necmettin Erbakan Üniversitesi Yayınları, 41-89.
• KURTARAN, Uğur-Kübra DURSUN. (2023). “Osmanlı Venedik Sınırlarını Çizmek: Karlofça Antlaşması’na Göre Osmanlı Devleti İle Venedik Cumhuriyeti Arasında Dalmaçya Sınırlarının Belirlenmesi”, Osmanlı Devleti’nin Diplomasi Tarihi Makaleler-2, (ed. Mehmet Alaaddin Yalçınkaya-Uğur Kurtaran), Ankara: Altınordu Yayınları, 69-131.
• KÜTÜKOĞLU, Mübahat S. (1998). “Hududname”, İslam Ansiklopedisi, C. 18, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 303-304.
• MOLNAR, F. Monika. (1999). “Karlofça Antlaşması’ndan Sonra Osmanlı Habsburg Sınırı (1699-1701), Osmanlı, C. I, (ed. Güler Eren), Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 472-479.
• MOLNAR, F. Monika. (2002). “Venedik Kaynaklarında Karlofça Antlaşması: Diplomasi ve Tören”, Türkler, C. 9, (ed. Hasan Celal Güzel), Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 783-791.
• ÖZCAN, Abdülkadir. (2001). “Karlofça Antlaşması”, DİA. C. 24, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 504-507.
• ÖZTÜRK, Mustafa. (2020). “18. Yüzyılın Başlarında Osmanlı-Venedik Deniz Sınırı Hakkında Bazı Belgeler”, İzmir Demokrasi Üniversitesi Uluslararası Beşerî Bilimler Kongresi 7-9 Aralık 2020, Bildiriler Kitabı, (ed. Bedriye Tunçsiper-Dilek İnan), İzmir, 84-99.
• PEDANİ, Maria Pia. (2001). “Spunti per una ricerca sui confini del mare:gli ottomani nel Mediterraneo”, 11-12, Separata de la revista IACOBUS 2001, SAHAGÚN (LEÓN), 221-239.
• PEDANİ, Maria Pia. (2002). “XV-XVIII. yüzyıllarda Osmanlı-Venedik İlişkileri”, Osmanlı, C. I, (Ed. Güler Eren), Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 259-265.
• PEDANİ, Maria Pia. (2013). “Venedik”, İslam Ansiklopedisi, C.43, İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 44-47.
• PEDANİ, Maria Pia. (2017). The Ottoman-Venetian Border (15th-18th Centuries), Venezia: Edizioni Ca’Foscari, Hilal. Studi tuchi e ottomani 5.
• UZUNÇARŞILI, İsmail Hakkı. (1995). Osmanlı Tarihi, C. III/I, Ankara: TTK. Yayınları.
• YEMİŞÇİ, Cihan (2009). 1618-28 Arası Osmanlı-Venedik İlişkileri (60004 No’lu Ahkâm Defteri’ne Göre), (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), Konya: Selçuk Üniversitesi.
• ZINKEISEN, Johann Wilhelm. (2011). Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, C. 5, (çev. Nilüfer Epçeli), (çev. kont. Kemal Beydilli), (ed. Erhan Afyoncu), İstanbul: Yeditepe Yayınları.