İLK DÖNEM TANZİMAT ROMANINDA ESTETİK DEĞER BAĞLAMINDA GÜZEL

Güzeli araştıran bir bilim olarak ortaya çıkan ve güzele ulaşmak için bir yargıya varmayı hedefleyen estetik hakkında zamanla farklı görüşler de ortaya atılır. Duyu organlarımız aracılığıyla aldığımız duyumun bilimi olarak da görülen estetik güzel kadar çirkini, yüce kadar aşağıyı ve trajik kadar komiği de içinde barındırır. Türk edebiyatında Batılılaşmanın başladığı bir devri kapsayan Tanzimat dönemi, estetik kavramının literatüre girmesine ve estetik çalışmalarına ağırlık verilmesine öncü olur. Dönemin yazarları estetik olanın peşine düşerek hem toplumsal hayatta hem de sanatta bu kavramın içeriğini eserlerine yansıtırlar. Tanzimat dönemi ile yazın dünyamıza yeni bir tür olarak giren roman, toplumdan bireye çeşitli konularla okurun karşısına ilk kez bu dönemde çıkar. Tanzimat döneminin önemli isimleri, toplumsal hayatın dinamiklerini ve estetik beğenisini eserlerine taşırlar. Böylelikle estetik beğeni ve estetik deneyim hem roman kahramanlarının toplumsal hayatına hem de bireysel bakış açılarına yansır. Bu çalışmada Tanzimat döneminde yayımlanan ve estetik beğeni açısından çalışmaya malzeme sunan edebî romanlar, estetik başlığı altında çeşitli kavramlara göre incelenmiştir. Bu çerçevede estetik beğeni, ele alınan romanlardaki insanlarda güzel kavramıyla irdelenecektir. Bu çalışmanın amacı, estetik beğeninin her zaman inceleme konusu edildiği şiir sahasının dışında, romandaki işleyişini incelemektir. Bu çalışmanın yöntemi, belirlenen edebî romanlardaki estetik deneyimlerin bireylerdeki etkisini ve varılan estetik yargıları yorumlamaktır. Böylece çalışmanın çerçevesi kapsamında eserlerde, estetik deneyimin unsurları olan estetik özne, estetik nesne, estetik değer ve estetik yargı kavramları tespit edilerek çalışmanın konu edindiği dönemin genel estetik değerleri belirlenecek ve tahlil edilecektir.