A CYPRIOT IN OTTOMAN THEATER: NEFI’S FELAKET AND TANZIMAT CENTER–PERIPHERY DYNAMICS

1860’lı yıllarda, Osmanlı-Türk edebiyatının merkezi konumundaki İstanbul’da Batı tarzında kaleme alınan ilk Türk tiyatro eserleri ortaya çıkmaya başlamıştır. Başlangıçta gazete gibi süreli yayınlarda tefrika edilen bu eserler, zamanla kitap formatında bütün hâlinde yayımlanmıştır. Bu yeni edebi tür, Kıbrıslı Müslüman okur ve izleyiciler arasında da ilgi uyandırmıştır. O dönemde Kıbrıs’ta henüz bir matbaa bulunmadığından, adalı Müslümanlar bu eserleri İstanbul’da yayımlanan gazete ve kitapların posta yoluyla adaya ulaştırılması sayesinde takip edebilmişlerdir. Böylece Kıbrıs’ın Türkçe konuşan Müslüman toplumu, bu yeni edebi türle tanışma imkânı bulmuştur. İstanbul’dan gelen süreli yayınların edebiyat sayfaları, Kıbrıslı edebiyatseverlerin Batı tarzı yeni edebiyata yönelmelerinde etkili olmuştur. Buna ek olarak, Tanzimat döneminde bazı Kıbrıslı yazarların çeşitli sebeplerle İstanbul’da ikamet etmeleri ve İstanbul’dan bazı tanınmış yazarların birtakım nedenlerden ötürü Kıbrıs’a gönderilerek burada yaşamaları, merkez ile çevre arasındaki edebi bağları güçlendirmiştir. Bu sayede edebiyata ilgi duyan gençler, metropolün seçkin yazarlarıyla doğrudan temas kurma fırsatı elde etmişlerdir. Bu etkileşim, adalı genç edebiyat heveslileri ile İstanbul’un tanınmış bazı şair ve yazarları arasında usta-çırak ilişkilerinin gelişmesine zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda, modern Kıbrıs Türk edebiyatının ilk tiyatro eserini kaleme alan Hasan Nef'i’ye (1854–1917) özel bir dikkat gösterilmelidir. Nef'i’nin Felâket adlı oyunu, Tanzimat edebiyatının önde gelen isimlerinden biri olan ve Mağusa’ya sürgün edilen Namık Kemal (1840–1888) tarafından gözden geçirilmiştir. Eser, 1875'te İstanbul’da Ahmet Midhat Efendi'nin matbaasında basılmıştır. Bu makalenin amacı, Hasan Nef'i’nin Felâket adlı oyunu üzerinden adadaki edebi üretimde merkez-çevre ilişkilerinin rolünü tartışmaktır.

In the 1860s the first written Turkish theater plays in the Western style began to make their appearance in Istanbul, the center of Ottoman-Turkish literature. These new literary works also aroused interest among Cypriot Muslim audiences. Newspapers and books published in Istanbul were brought to the island, and as a result, Turkish-speaking Muslims of Cyprus became acquainted with the new literary genre. In addition to this, the fact that some Cypriot writers resided in Istanbul for various reasons during the Tanzimat period, and that some renowned authors from Istanbul resided in Cyprus, strengthened the ties between the periphery and the center. Therefore, the young men who were closely interested in literature had the chance to establish direct contact with the elite authors of the metropolis. Among them, special attention should be paid to Hasan Nefi (1854–1917), who wrote the first play of modern Turkish Cypriot literature. His play, titled Felaket [Catastrophe], was reviewed by Namık Kemal (1840–1888), one of the leading figures of Tanzimat literature, who had been exiled in Famagusta. Felaket was printed in 1875 at Ahmet Midhat Efendi’s printing house in Istanbul. The scope of this paper is to discuss the role of center–periphery relations in literary production on the island, through Nefi’s play Felaket.