İBRAHİM HALİL’İN NASİHATNÂME TÜRÜNDEKİ MANZUM ESERİ: TULÛÂT

Nasihat insan ve toplumlara yön gösteren sözlü ve yazılı anlatım biçimidir. İnsanlar için bir pusula niteliği taşıyan bu sözlü gelenek, zamanla yazıya aktarılmış ve böylece nasihatnâme türü ortaya çıkmıştır. Türk kültüründe ilk yazılı nasihat örneklerine Orhun Abideleri’nde rastlanır. Bu gelenek zamanla gelişip zenginleşerek güçlü bir kültürel mirasa dönüşmüştür. Her dönemde varlığını sürdüren bu edebî tür, günümüze kadar devamlılığını korumuştur. Bu çalışmanın konusu, nasihatnâme türünün XX. yüzyıldaki temsilcilerinden biri olan İbrahim Halil ve onun Tulûât adlı eseridir. Osmanlı’nın son döneminde yaşadığı ve hukuk mektebi mezunu olduğu dışında hakkında herhangi bir bilgi bulunmayan İbrahim Halil adlı şairin Tulûât’ı, şimdiye kadar üzerinde herhangi bir akademik çalışma yapılmamış bir nasihatnâmedir. Matbu Arap harfleriyle basılan, bir mukaddime ve on yedi şiirden oluşan eser dönemin padişahı V. Mehmed Reşad’a (1909-1918) ithaf edilmiştir. Beyitlerle yazılan şiirlerin teknik açıdan kusurlu oluşu, vezin ve kafiye bakımından zaman zaman aksaklıklar göstermesi, şairin biçimden çok içeriğe önem verdiğini göstermektedir. Eserde ağırlıklı olarak dinî ve ahlakî temalar işlenmiştir. Şair, dünyanın faniliği ve ahiretin ebediliği üzerine düşüncelerini dile getirirken insanın Allah’ın emirlerine uygun yaşaması, rızasını gözetmesi gerektiği üzerinde durmuştur. Ayrıca boş ve faydasız işlerden uzak durulması, vaktin kıymetinin bilinmesi ve zamanın hayırlı işlerde değerlendirilmesi gerektiği yönünde nasihatlerde bulunmuştur. Bu yönüyle Tulûât, Osmanlı’nın son dönemindeki dinî, ahlakî şiir geleneğinin sade bir örneğini teşkil etmektedir. Şiirlerin dili, üslubu ve muhtevası incelendiğinde, eserin didaktik bir amaç taşıdığı, genç okuyuculara veya muhatabına öğüt verme gayesi güttüğü anlaşılmaktadır. Bu makalede, Tulûât’ın şekil, muhteva, dil ve anlatım özellikleri incelenmiş ayrıca çeviri yazılı metnine yer verilmiştir.

Advice is a form of oral and written expression that guides individuals and societies. This oral tradition, which contains a compass for society, has been continuously transferred to writing, thus giving rise to the genre of advice literature (nasihatnâme). The first written examples of advice in Turkish records are found in the Orkhon Inscriptions. This tradition has developed and enriched itself, transforming into a powerful cultural heritage. This literary genre, which continued its existence in its time, has maintained its continuity to the point of decay. The subject of this work is İbrahim Halil, one of the figures of the 20th century who wrote advice literature, and his work titled Tulûât. İbrahim Halil, a poet who lived in the late Ottoman period and is known only for being a graduate of law school, wrote Tulûât, a work of advice literature that has remained unstudied in any academic study until its discovery. Printed in Arabic script, the work consists of an introduction and seventeen poems, and is dedicated to the Sultan of the time, Mehmed V Reşad (1909-1918). The technical flaws in the couplets of the poems, and the occasional irregularities in meter and rhyme, indicate that the poet prioritized content over form. The work predominantly deals with religious and moral themes. While expressing his thoughts on the transience of this world and the eternity of the hereafter, the poet emphasizes the need for humans to live in accordance with God's commands and to seek His pleasure. He also advises against idle and useless pursuits, stressing the importance of valuing time and using it for virtuous deeds. In this respect, Tulûât constitutes a simple example of the religious and moral poetry tradition of the late Ottoman period. An examination of the language, style, and content of the poems reveals a didactic purpose, aiming to offer advice to young readers or the intended audience. This article examines the form, content, language, and narrative characteristics of Tulûât and includes a transcribed text.