OSMANLI DÖNEMİ AFYON HAMAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Kelime olarak banyo, sıcak ve yunak gibi pek çok anlama gelen hamam, yıkanma kültürünün mekânsal ifadesi olarak antik çağdan günümüze değişim ve gelişim göstererek ulaşmıştır. Türkiye sınırları içerisinde milattan önce farklı uygarlıklara ait hamam kalıntılarına rastlanmakla birlikte antik Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde inşa edilen hamamlara ait kalıntılar ve yapılar bulunmaktadır. Osmanlı Dönemi’nde daha çok cami cemaatinin kullanımı ve vakıflara gelir getirmesi amacıyla inşa edilerek sayıca artan hamam yapısı; köprü, sarnıç ve çeşme gibi dönemin diğer önemli su yapılarındandır. Pek çok Anadolu kentinde olduğu gibi Afyon’da da ilçeler ve kent merkezinde Osmanlı Dönemi’ne ait tarihi bir hamam bulunmaktadır. Afyon kent merkezinde tamamı Osmanlı Dönemi’nde inşa edilmiş toplam 6 adet hamam bulunmakta olup bu araştırma bahsi geçen 6 adet hamama ilişkin tipolojik bir değerlendirme çalışmasıdır. Bu hamamlar Milet (Gavur) Hamamı, Dabak Hamam, Yeni Hamam, Kadı Hamamı, İmaret (Gedik Ahmet Paşa) Hamamı ve Alaca Hamam’dır. Mimarlık alanında, tarihsel süreçte inşa edilmiş mimari yapı veya mimari elemanların arşivlenmesini ve envanter çalışmasını yapmayı sağlayan tipoloji yönteminin kullanıldığı bu çalışmada hamamlar; konum, plan şeması, mimari elemanlar ve yapısal elemanlar olarak 4 başlıkla incelenmiştir. Bu başlıklar kendi içinde alt başlıklara ayrılarak tablolar aracılığıyla hamamlara ait mimari özellikler aktarılmıştır. Sonuç olarak ise bu hamamlar değerlendirilmiş, benzerlik ve farklılıkları tespit edilmiş ve literatüre katkı sağlanmıştır.

The word "hamam," which has many meanings such as bath, hot tub, and sink, has evolved and developed from antiquity to the present day as a spatial expression of bathing culture. While ruins of baths from various civilizations dating back to before Christ are found within Turkey's borders, there are also remains and structures dating back to the ancient Roman, Byzantine, and Ottoman periods. Hamam structures, built primarily for the use of mosque congregations and to generate income for foundations, increased in number during the Ottoman period. Other important water structures of the period, such as bridges, cisterns, and fountains, comprised other important water structures of the period. As in many Anatolian cities, Afyon also boasts a historic Ottoman-era bathhouse in its districts and city center. There are six bathhouses in the city center of Afyon, all built during the Ottoman period, and this research is a typological assessment of these six bathhouses. These baths are the Milet (Gavur) Bath, the Dabak Bath, the Yeni Bath, the Kadı Bath, the İmaret (Gedik Ahmet Pasha) Bath, and the Alaca Bath. In this study, which utilizes the typology method, which allows for the archiving and inventory of architectural structures and architectural elements constructed throughout history, the baths are examined under four headings: location, plan, architectural elements, and structural elements. These headings are divided into subheadings, and the architectural features of the baths are presented through tables. Consequently, these baths are evaluated, similarities and differences are identified, and a contribution is made to the literature.