Ortak Balkan Kültürü Bocuk Gecesinin Korku Folkloru ve Korku Turizmi Açısından Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Sayı: 25, 195 - 225, 10.06.2025

Hacı Mehmet Yıldırım , Emine Eskin

https://doi.org/10.46250/kulturder.1662296

https://izlik.org/JA38HG35FN

Öz

Bocuk Gecesi, Trakya’da Ocak ayının ilk haftasına denk gelen günlerde eğlence ve korkunun iç içe olduğu mevsimsel döngü kutlamasıdır. Bu gece, Bocuk olarak adlandırılan doğaüstü varlıkların yöre ahalisinin yaşamını tehdit ettiği inanışına atıflar içeren kadim köklere sahip bir korku temalı seremonidir. Türkiye’de Edirne ilinin Keşan ilçesine bağlı Çamlıca Köyü’nde, Eski pagan inançlarına ve Balkan kültürüne ilişkin ritüellere dayandırılarak Bocuk Gecesi adıyla korku temalı etkinlikler düzenlenmektedir. Bu etkinlikler, toplumsal birlikteliği sağlamakla birlikte, aynı zamanda korku mitleriyle eğlenceli bir deneyim sunmaktadır. Korku turizmi ise uğursuz bir geçmişi ya da tarihi olduğuna inanılan ürkütücü destinasyonlarda gelişmektedir. Bu çalışmada korku unsurları barındıran bir şenlik olarak Bocuk Gecesi’nin inanışlar, ritüeller ve etkinlikler açısından Balkan ülkelerinin sahip olduğu ortak kültürel değerlerle etkileşimi ve korku turizmi perspektifinden turizm potansiyeli değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, Balkan halkları arasında süregelen kolektif hafızanın bir ürünü olarak Bocuk Gecesi’ne benzer kutlamaların diğer Balkan ülkelerindeki varlığı vurgulanmaktadır. Ayrıca Balkan korku kültürü kapsamında Bocuk Gecesi'nin sahip olduğu korku turizmi potansiyeli ortaya konulmaya çalışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Balkan efsaneleri , korku folkloru , Bocuk Gecesi , korku turizmi , folklor

Evaluation of Common Balkan Culture Bocuk Night in Terms of Horror Folklore and Fright Tourism

https://izlik.org/JA38HG35FN

Öz

Bocuk Night is a celebration of the seasonal cycle in Thrace, where fun and fear are intertwined in the first week of January. This night is a fear-themed ceremony with ancient roots that includes references to the belief that supernatural beings called Bocuk threaten the lives of the residents. In Çamlıca Village, located in the Keşan district of Edirne province, fear-themed events are organized as Bocuk Night, based on ancient pagan beliefs and rituals related to Balkan culture. These events provide social cohesion and at the same time offer an entertaining experience with fright myths. On the other hand, fright tourism develops in eerie destinations believed to have an ominous past or history. This study evaluates the interaction of Bocuk Night, as a festival containing elements of fear, with the shared cultural values of Balkan countries in terms of beliefs, rituals, and events, and its tourism potential from a fright tourism perspective. Accordingly, the existence of similar celebrations among Balkan peoples as a product of the ongoing collective memory is emphasized. Furthermore, this research aims to reveal the fright tourism potential of Bocuk Night within the context of Balkan horror culture.

Anahtar Kelimeler

Balkan legends , horror folklore , Bocuk Night , fright tourism , folklore

Kaynakça

• Abbot, George Frederick (1903). Makedonian Folklore. Emmanuel College. Cambridge University Press.
• Artun, Erman (1993). “Tekirdağ Âdetlerinden Bocuk Gecesi ve Sedenka”. Türk Kültürü Araştırmaları, Prof. Dr. Şükrü Elçin Armağanı, 29(1-2): 34-41.
• Bane, Theresa (2016). Encyclopedia of Beasts and Monsters in Myth, Legend and Folklore. McFarland.
• Baruadi, Moh Karmin & Eraku, Sunarty (2018). “Exploring Local Folklore and Its Contribution to Cultural Tourism”. International Journal of Humanities and Cultural Studies, 5(2): 29-36.
• Blom, Thomas (2000). “Morbid Tourism: A Postmortem Market Niche with an Example from Althorp”. Norsk Geografisk Tidsskrift-Norwegian Journal of Geography, 54(1): 29-36.
• Boratav, Pertev Naili (2012). Türk Mitolojisi. Bilgesu Yayınları.
• Boratav, Pertev Naili (2013). 100 Soruda Türk Folkloru: İnanışlar, Töre ve Törenler, Oyunlar. Bilgesu Yayınları.
• Bould, Andrew J. (2024). The A-to-Z Demons and Demonology Dictionary. Independently Published.
• Bristow, Robert S. & Jenkins, Ian S. (2019). “Geography of Fear: Fright Tourism in Urban Revitalization”. Journal of Policy Research in Tourism, Leisure and Events, 12 (2): 262-275.
• Bristow, Robert S. & Keenan, Dylan (2018). “A Study of Fright Tourism During Halloween”. E-review of Tourism Research, 15(1): 24-39.
• Bristow, Robert S. & Newman, Mirela (2004). “Myth vs. Fact: An Exploration of Fright Tourism”. North Eastern Recreation Research Symposium New York 28-30 March 2004 Proceedings Book. New York, 221.
• Crump, William D. (2021). Encyclopedia of Easter Celebrations Worldwide. McFarland.
• Dalkılıç, Leyla Çiğdem (2014). “Rus Halk Kültüründe Kolyada Bayramı”. Folklor/Edebiyat, 20(79): 79-92.
• Djurdjevic, Maria (2008). “The Balkans: Past and Present of Cultural Pluralism”. IEMed Quaderns de la Mediterrània. Institut Europeu de la Mediterrània, 155-165.
• Doğan, Hasan ve Fidanoğlu, İbrahim (2023). “Tire Peşreflide Coraz Geceleri”. https://dagakactim.blogspot.com/2013/01/tire-pesreflide-coraz-geceleri.html. (Erişim: 10.02.2025).
• Doğanay, Gülmelek (2016).“Unutma ve Anımsama Arasında Geçmişin Eril İnşası: Çaykara’da Kadın Olmak ve Geçmişin Reddi”. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 8(1): 14-33.
• Dynda, Jiří. (2017). “Rusalki: Anthropology of Time, Death, and Sexuality in Slavic Folklore”. Studia Mythologica Slavica, 20: 83–109.
• Fonseca, Ana Paula, Seabra, Claudia & Silva, Carla (2015). “Dark Tourism: Concepts, Typologies and Sites”. Journal of Tourism Research & Hospitality, 2: 1-6.
• Füredi, Zoltan (2004). “Busójárás, az élo rítus”. Rítus és ünnep az ezredfordulón. Ed. É. Pócs. L’Harmattan Kiadó & Marcali Városi Helytörténeti Múzeum, 115–158.
• Galt, Rosalind (2021). Alluring Monsters: The Pontianak and Cinemas of Decolonization. Columbia University Press.
• Goldstein, Diane E.; Grider, Sylvia Ann & Thomas, Jeannie B. (2007). Haunting Experiences: Ghosts in Contemporary Folklore. Utah State University Press.
• Güzel, Özlem ve Kurnaz, Hande A. (2020). “Türk Kültüründe Bir Miras Olarak Bocuk Gecesi Ritüeli İçeriği: Fenomenolojik Bir Araştırma”. Milli Folklor, 128: 163-178.
• Habinc, Mateja (2013). “Ptujsko Kurentovanje Kao Homogeniziranje Pokladne Kulture”. Narodna umjetnost-Hrvatski časopis za etnologiju i folkloristiku, 50(2): 87-101.
• Harsono, Siswo (2017). “Folklore Tourism in Jepara”. Culturalistics: Journal of Cultural, Literary, and Linguistic Studies, 1(1): 1-7.
• Hartland, Edwin Sidney (1891). The Science of Fairy Tales: An Inquiry into Fairy Mythology. Walter Scott.
• Iliescu, Laura Jiga (2013). “The Ambiguous Dragon: Considerations on Abduction and Marriage in Legends about the Fair of the Two Lands”. Revista Journal of Ethnography and Folklore, 1(2): 51-62.
• İnalcık, Halil (2016). “Türkler ve Balkanlar”. Balkanlarda İslam Miadı Dolmayan Umut Cilt 2: Türkistan’dan Balkanlara. Ed. Muhammet Savaş Kafkasyalı. TİKA, 9-40.
• Jurkovic, Tanja (2022). Horror Genre and Balkan Cinema: The Fluidity of Croatian and Serbian Cinema. Doctoral Dissertation. University of East Anglia.
• Kantarcı, Zeynep (2017). “Kalandar Kutlaması: Livera (Yazlık) Köyü Örneği”. Sobider Sosyal Bilimler Dergisi, 4(10): 491-503.
• Karakaş, Merve (2022). Yerel Halkın “Bocuk Gecesi” Korku Festivaline Yönelik Algılarının Festival Memnuniyeti Üzerindeki Etkisinin Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi. Balıkesir Üniversitesi.
• Kechan, Ana (2020). “Supernatural Beings in Macedonian Beliefs”. Journal of International Eastern European Studies, 2(1): 91- 101.
• Kılıç, Burhan ve Akyurt, Hakan (2011). “Destinasyon İmajı Oluşturmada Hüzün Turizmi: Afyonkarahisar ve Başkomutan Tarihi Milli Parkı”. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 10(1): 209-232.
• Koto, Koray (2023). “Bocuk Gecesi ve Benzeri Gelenekler Üzerine Etnografik Bir Araştırma”. https://ulukayin.org/bocuk-gecesi-uzerine-etnografik -bir-arastirma/ (Erişim:12.02.2025).
• Küçük, Abanoz (2011). “Doğu Karadeniz Yöresi Doğum Sonrası İnanış ve Uygulamalarında Cadı/Obur”. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi, 12: 123-136.
• Lassablière, Killian (2023). “How a Bulgarian Village Dances Evil Spirits away-Kuker”. https://newyorker.com/video/watch/the-new-yorker-documentary-kukeri-dancing-evil-spirits-away (Erişim: 15.02.2025).
• Lee, Yuen Beng (2016). “The Villainous Pontianak? Examining Gender, Culture and Power in Malaysian Horror Films”. Pertanika Journal of Social Sciences & Humanities, 24(4): 1431-1444.
• Lennon, John (2017). “Dark Tourism”. Oxford Research Encyclopedia of Criminology and Criminal Justice. Oxford University Press.
• Lorraine, Alexandre (2024). “Exploring the Supernatural Creatures in Balkan Folklore”. https://theculturalpocalypse.com/exploring-the-superna-tural-creatures-in-balkan-folklore/ (Erişim: 15.12.2024).
• Mataija, Ivica. (2022). “Specificity of the Northern Velebit Speleonymy”. Magistra Iadertina, 17(1): 9-44.
• Nascimento, Felipe Gomes & Pereira, Amada Sueli M. (2023). “I Think I Saw a Ghost: The Potential for Fright Tourism in the City of João Pessoa–PB”. Applied Tourism, 7(3): 52-61.
• Okuşluk Şenesen, Refiye (2011). “Türk Halk Kültüründe Bolluk ve Bereketle İlgili İnanç ve Uygulamalarda Eski Türk Kültürü İzleri”. Folklor/Edebiyat, 17 (66): 221.
• Özcan, Seren (2013). “Çamlıca Halk Kültüründe Bocuk”. https://kulturportali.gov.tr/turkiye/edirne/kulturatlasi/bocuk-gecesi (Erişim: 10.02.2025).
• Özçelik, Handan (2012). Gelibolu-Waterloo Karşılaştırması Yoluyla Türkiye`de Keder Turizmi Potansiyeli Analizi. Yüksek Lisans Tezi. Akdeniz Üniversitesi.
• Öztürk, Özhan (2016). Dünya Mitolojisi, Nika Yayınevi.
• Pauletić, Marina (2020). Brežanski i Rukavački Zvončari Danas. Undergraduate Thesis. University of Rijeka.
• Petrova, Yulia A & Bukreyeva, Valeriya V. (2020). “Culture of The Peoples of The Balkan Peninsula: History and Modern Influence of Turkey”. Nauchnyy al'manakh stran Prichernomor'ya, 3: 45-52.
• Plotnikova, Anna (2021). "The Specifics of Croatian Folk Mythology." Slavianovedenie, 6: 24-37.
• Puljak, Mate (2021). “Mitološko biće Drekavac”. https://piramidasunca.ba/ images/2021/03/1drekavac.pdf (Erişim: 11. 02.2025).
• Ralston, William Shedden (1873). Russian Folktales. Smith, Elder.
• Rodgers, Diane. A. (2019). “Something ‘Wyrd’ This Way Comes: Folklore and British Television”. Folklore, 130(2): 133–152.
• Rojek, Chris (1993). Ways of Escape: Modern Transformations in Leisure and Travel. Palgrave Macmillan Basingstoke.
• Sarıtaş, Süheyla ve Hacıoğlu, Ceylan (2017). “Çamlıca’da Eski Bir Balkan Kutlaması: Bocuk Gecesi”. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 26(2): 328-335.
• Sarpkaya, Seçkin (2015). “Türk Kültüründe Vampir: Türk Dünyası Anlatıları ve İnançlarından Hareketle Türk Kültüründe Kan İçen Olağanüstü Varlıklar”. III. Genç Akademisyenler Sempozyumu (Ankara, 23-24 Kasım 2015) Kongre Bildiriler Kitabı. Gazi Üniversitesi, 583-615.
• Seaton, A. V. (1996). “Guided by the Dark: From Thanatopsis to Thanatourism”. International Journal of Heritage Studies, 2(4): 234-244.
• Sedakova, Irina (2021). “Karakondzho: Evil Spirits of the Twelve Days of Christmastime in the Balkans”. The Ritual Year 12: Regulating Customs. Ed. Thomas A. McKean. Moscow Polymedia, 55-75.
• Sherman, Josepha (2011). Storytelling, An Encyclopedia of Mythology and Folklore. Routledge.
• Siklósi, András (2009). “Busó télbúcsúztató”. Ősi Gyökér, 2009(3): 52–56.
• Simonic, Peter (2007). “Utilisation of Carnival Case of North-Eastern Slovenia”. Issues in Ethnology and Anthropology: Thematic Issue, Contemporary Urban Legends, 2(2): 147-154.
• Şirin User, Hatice (2010). “Vampir”. Belleten, 58(2): 119-130.
• Şişmanoğlu Şimşek, Şehnaz (2018). “Türkçe ve Yunanca Kaynaklarda Karakoncolos/Kalikancaros İnancı”. Millî Folklor, 120: 184-197.
• Smiljanić, Alesandra (2023). Patrimoine Culturel du Carnaval sur L' Exemple des Sonneurs de Cloches de "Halubaj”. Undergraduate Thesis. University of Rijeka.
• Sol, Selma (2019). “Balkanlardan Trakya’ya Taşınan Bir Ritüel: Bocuk Gecesi Örneği”. Motif Uluslararası Genç Halkbilimciler ve Türk Dünyası Kongresi (15-16 Mayıs 2019). Motif Vakfı Yayınları, 599-608.
• Stanciu, Nicolae (2013). “Dragons in Slavic and Romanian Cultures”. Annals of Philosophy, Social & Human Disciplines, 1: 95-104.
• Stone, Philip (2006). “Dark Tourism Consumption”. E-Review of Tourism Research (eRTR), 3(5): 109-117.
• Tortomani, Konstantina (2014). “A Balkan Gothic: Bram Stoker’s ‘Drakula’ and the Balkan Identity”. International Journal, 2(2): 105-113.
• Türk Dil Kurumu (2024). Güncel Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/ (Erişim: 10.09.2024).
• Türkan, Kadriye (2016). “Balkan Türk Masallarında Mitolojik Bir Figür: Ejderha”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 45: 212-217.
• Uçar, Seyhan (2015). “Rus Tiyatrosunun Halk Kültüründeki Kaynakları”. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 16: 147-160.
• URL-1: https://en.wikipedia.org/wiki/Kallikantzaros (Erişim: 07.01.2025).
• URL-2: https://nftmagic.art/view?asset=609721796834652174 (Erişim: 12 10.2024).
• URL-3: https://yameliev.com/bg/kompozicia/jivotni/kartini-konegrupa/samodiva.htm (Erişim: 12.01.2025).
• URL-4: https://en.wikipedia.org/wiki/Slavic_dragon (Erişim: 07.01.2025).
• URL-5: https://patronlardunyasi.com/kotu-ruhlari-kovduguna-inanilan-balkanlarin-1000-yillik-gelenegi-koleda-kirklarelinde-kutlandi (Erişim: 10.02.2025).
• URL-6: https://en.wikipedia.org/wiki/Kukeri (Erişim: 08.01.2025).
• URL-7: https://travelguidehungary.blog.hu/2015/02/10/busojaras_2015_buso_festival_in_mohacs (Erişim: 20.02.2025).
• URL-8: https://kamauf-zagreb.com/blog/croatian-carnival/ (Erişim: 17. 02.2025).
• URL-9: https://wanderinghelene.com/kurentovanje-the-slovenian-festi-val-you-dont-want-to-miss (Erişim: 17.02.2025).
• Yılmaz, Çağla (2021). “Trabzon İli Çarşıbaşı İlçesinde Geleneksel Yılbaşı Kutlaması: Kalandar Gecesi”. VI. Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Öğrenci Kongresi (İstanbul 13-16 Haziran 2021) Kongre Bildiriler Kitabı. İstanbul Kültür Üniversitesi, 1601-1608.
• Zlatkovskaia, T. D. (1968). “On the Origin of Certain Elements of the Kuker Ritual among the Bulgarians: A Contribution to the Question of Thracian Traditions Among the Peoples of Southeastern Europe.” Soviet Anthropology and Archeology, 7(2): 33–46.