Yasak, Dönüşüm ve Bütünlenme: “Filcan Ağa ile Kırk Kız” Masalında Arketipsel ve Sembolik Yapı

In this study, the fairy tale named “Filcan Ağa and Forty Girls” from Kilis region was examined using archetypal and symbolic analysis methods. While the narrative superficially follows a classical fairy tale structure, its deeper structure symbolically explores the woman's personal transformation, her desire for knowledge, and the conflict between this desire and social boundaries. Motifs within the tale, such as being thrown into a well, the opening of a forbidden door, the conversation of natural figures, exile, and marriage, are evaluated within the context of confronting the shadow, the anima/animus encounter, and the process of individuation, as described by Carl Gustav Jung in his analytical psychology. Furthermore, the narrative explores cultural themes such as the female body, knowledge, crime, punishment, and purification through Islamic, mythological, and shamanic symbols. Symbols such as the forty girls, natural creatures, seven mountains, and the 41st gate are not only aesthetic elements of the narrative but also cultural indicators that carry the collective unconscious. The marriage that takes place at the end of the tale is considered as an indicator of a complete integration not only on a social but also on a cosmic level. In this respect, the study aims to reveal that the of the tale in question presents a multilayered structure reflecting both individual and cultural transformation processes.

Bu çalışmada, Kilis yöresine ait “Filcan Ağa ile Kırk Kız” adlı masal, arketipsel ve sembolik çözümleme yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Anlatı, yüzeyde klasik bir masal yapısını izlese de derin yapısında kadının bireysel dönüşümünü, bilgiye ulaşma arzusunu ve bu arzunun toplumsal sınırlarla çatışmasını simgesel düzeyde işler. Masalda yer alan kuyuya atılma, yasak kapının açılması, doğa figürlerinin konuşması, sürgün ve evlilik gibi motifler; Carl Gustav Jung’un analitik psikolojisinde tanımladığı gölgeyle yüzleşme, anima/animus karşılaşması ve bireyleşme süreci bağlamında değerlendirilmiştir. Ayrıca anlatı, kadın bedeni, bilgi, suç, ceza ve arınma gibi kültürel temaları İslami, mitolojik ve şamanik semboller aracılığıyla işlemektedir. Bu bağlamda kırk kız, doğa varlıkları, yedi dağ ve 41. kapı gibi semboller; yalnızca anlatının estetik unsurları değil, aynı zamanda kolektif bilinçdışının taşıyıcısı olan kültürel göstergelerdir. Masalın sonunda gerçekleşen evlilik, yalnızca toplumsal değil, aynı zamanda kozmik düzlemde tamamlanan bir bütünleşmenin göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Bu yönüyle çalışma, söz konusu masalın hem bireysel hem de kültürel dönüşüm süreçlerini yansıtan çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır.