Çalış, Tüket, Uyuma: Geç Kapitalist Toplumda Medya, Gözetim ve Bireyin Yeniden İnşası

Yıl 2026, Sayı: 28 , 155 - 170 , 10.03.2026

Sibel Taşkın

https://doi.org/10.46250/kulturder.1815362

https://izlik.org/JA23ET39YU

Öz

Kapitalist toplumlarda çalışma, tarihsel olarak bireyin gündelik yaşamını belirleyen temel etkinliklerden biri olmuştur. Ancak geç kapitalizm döneminde farklı olan, bu düzenin dijitalleşme, hızlanma ve sürekli çevrim içi olma pratikleriyle bütünleşmesidir. Crary’nin (2013) ortaya koyduğu üzere, 7/24 kesintisiz faaliyet ilkesi, yalnızca çalışma biçimlerini değil, uyku gibi biyolojik ritimleri bile piyasa mantığının sınırlarına dâhil etmektedir. Böylece “çalış–tüket–uyanık kal–yeniden çalış” döngüsü, bireyin zaman kullanımını belirleyen baskın bir yapıya dönüşmektedir. Bu çalışma, geç kapitalizm bağlamında çalışma, tüketim, boş zaman ve medya ilişkilerini ele almakta; Crary’nin 7/24 toplum anlayışı ile Zuboff’un gözetim kapitalizmi perspektifini bir araya getirerek bireyin gündelik yaşamda maruz kaldığı sürekli uyarı, izlenebilirlik ve performans baskısını incelemektedir. Nitel bir yaklaşım üzerinden geliştirilen analiz, çalışmanın ve tüketimin giderek iç içe geçtiğini, boş zamanın dahi üretkenlik ve süreklilik mantığıyla biçimlendiğini göstermektedir. Sonuç olarak geç kapitalist düzen, bireyin benlik inşasını, zaman kullanımını ve gündelik ritimlerini yeniden yapılandırmakta; uyku gibi temel pratikleri bile bu dönüşümün merkezî bir gerilim alanına dönüştürmektedir.

Anahtar Kelimeler

uyku , tüketim toplumu , çalışma , geç kapitalizm , medya

Work, Consume, do not Sleep: Media, Surveillance, and the Reconstruction of the Individual in Late Capitalist Society

https://izlik.org/JA23ET39YU

Öz

Work has historically been one of the central activities structuring everyday life in capitalist societies. What differentiates the late capitalist period, however, is the integration of this order with practices of digitalization, acceleration, and permanent connectivity. As Crary (2013) argues, the principle of uninterrupted 24/7 activity not only reshapes modes of labor but also incorporates biological rhythms—such as sleep—into the logic of the market. Consequently, the cycle of “work–consume–stay awake–work again” has become a dominant structure governing the individual's use of time. This study examines the relationships among labor, consumption, leisure, and media within the context of late capitalism. By bringing together Crary’s notion of the 24/7 society and Zuboff’s perspective on surveillance capitalism, it analyzes the continuous stimulation, visibility, and performance pressure imposed on individuals in everyday life. The analysis, developed through a qualitative approach, demonstrates that labor and consumption have become increasingly intertwined and that even leisure time is structured according to principles of productivity and continuity. Ultimately, late capitalist dynamics reconstruct the individual’s self-formation, temporal practices, and everyday rhythms—turning fundamental activities such as sleep into central sites of tension within this transformation.

Anahtar Kelimeler

sleep , consumer society , work , late capitalism , media

Kaynakça

• Baudrillard, Jean (2002). Tüketim Toplumu: Söylenceler ve Yapılar. Çev. Nilgün Tutal & Ferda Keskin. Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Zygmunt & Lyon, David (2013). Akışkan Gözetim. Çev. Elçin Yılmaz. Ayrıntı Yayınları.
• Bauman, Zygmunt (2020). Bireyselleşmiş Toplum. Çev. Yavuz Alogan. Ayrıntı Yayınları.
• Bocock, Robert (2014). Tüketim. Çev. İrem Kutluk. Dost Kitabevi.
• Bozkurt, Veysel (2014). Endüstriyel ve Post-Endüstriyel Dönüşüm: Bilgi, Ekonomi ve Kültür. Ekin Yayınları.
• Crary, Jonathan (2013). 7/24: Geç Kapitalizm ve Uykuların Sonu. Çev. Nedim Çatlı. Metis Yayınları.
• Fleming, Peter (2017). Çalışmanın Mitolojisi: Kapitalizm Kendine Rağmen Nasıl Ayakta Kalıyor? Çev. Ebru Kılıç. Koç Üniversitesi Yayınları.
• Giddens, Anthony (2020). Modernliğin Sonuçları. Çev. Ersin Kuşdil. Ayrıntı Yayınları.
• Goffman, Erving (2018). Günlük Yaşamda Benliğin Sunumu. Çev. Barış Cezar. Metis Yayınları.
• Harvey, David (2014). Postmodernliğin Durumu: Kültürel Değişimin Kökenleri. Çev. Sungur Savran. Metis Yayınları.
• Kulak, Önder (2020). Theodor Adorno: Kültür Endüstrisinin Kıskacında Kültür. İthaki Yayınları.
• Kurmuş, Emir ve Topal, Çağatay (2021). “Günümüz Çalışma Rejiminde Uykunun İkircikli Konumu: Kavramsal Bir Tartışma”. Journal of Economy Culture and Society, 64: 357–376.
• Lefebvre, Henri (2004). Rhythmanalysis: Space, Time and Everyday Life. Continuum.
• Marcuse, Herbert (1997). Tek Boyutlu İnsan: İleri İşleyim Toplumunun İdeolojisi Üzerine İncelemeler. Çev. Aziz Yardımlı. İdea Yayınevi.
• Mosco, Vincent & Fuchs, Christian (eds.) (2019). Marx Geri Döndü: Medya, Meta ve Sermaye Birikimi. Çev. Funda Başaran. NotaBene Yayınları.
• Odabaşı, Yavuz (2019). Tüketim kültürü: Yetinen Toplumdan Tüketen Topluma. Agora Kitaplığı.
• Ritzer, George (2011). Toplumun McDonaldlaştırılması: Çağdaş Toplum Yaşamının Değişen Karakteri Üzerine Bir İnceleme. Çev. Akın E. Pilgir. Ayrıntı Yayınları.
• Rosa, Hartmut (2009). “Social Acceleration: Ethical and Political Consequences of a Desynchronized High-Speed Society”. High Speed Society: Social Acceleration, Power and Modernity. Eds. H. Rosa & W. E. Scheuerman. The Pennsylvania State University Press, 77–112.
• Rosa, Hartmut (2013). Social Acceleration: A New Theory of Modernity. New York: Columbia University Press.
• Sennett, Richard (2020). Karakter Aşınması. Çev. Barış Yıldırım. Metis Yayınları.
• Standing, Guy (2017). Prekarya: Yeni Tehlikeli Sınıf. Çev. Ergin Bulut. İletişim Yayınları.
• Wallman, James (2018). İstif Çağı. Çev. Senem Karagözoğlu & Aytaç Özgören. Doğan Novus.
• Zencirkıran, Memet ve Baştürk, Şenol (2021). Çalışma ve Endüstri Sosyolojisi. Dora Yayınları.
• Zuboff, Shoshana (2019). Gözetleme Kapitalizmi Çağı. Çev. Tolga Uzunçelebi. Okuyan Us Yayınları.