Sibirya’daki Türk Boyları Arasında Ayı Kültü

Dırenkova tarafından 1930 yılında yayınlanan bu çalışma, Sibirya’daki Türk boyları arasında ayı kültünün tarihsel, etnografik ve ritüelistik boyutlarını saha verileri ve karşılaştırmalı kaynaklar ışığında incelemektedir. Çalışmanın temelini 1925-1927 yılları arasında Altay, Kuznetskaya Taygası ve Minussinsk bölgesinde Altaylar, Şorlar, Telengitler, Tubalar ve Sagaylar arasında yürütülen kapsamlı gözlemler ile üniversite öğrencilerinden derlenen notlar oluşturmaktadır. Söz konusu çalışmada özellikle Sibirya sahasındaki Türk boylarında tespit edilen ayı merkezli davranış biçimleri, uygulanan çeşitli törenler, ayılara karşı kullanılan sözlü hitap biçimleri ile tabular ve simgesel pratikler ayrıntılı bir biçimde ele alınmaktadır. Özellikle arkaik ve mitolojik düşünce sisteminden hareketle ayı kültünün varlığını ele alan çalışmada; ayı avı sürecindeki örtük dil kullanımı, ayıya karşı gerçekleştirilen davranış kalıplarına yönelik ritüeller Sibirya’daki Türk kimliğine sahip avcı toplumların kozmolojik dünya görüşüne dayalı inanç yapısını yansıtan temel pratikler şeklinde değerlendirilmektedir. Çalışmadaki bulgular; Sibirya Türklerinde görülen ayı kültünün, bütünlüklü bir tapınma sistemi olmaktan çok, eski bir avcılık kültürüne ait ritüelistik kalıntılar bütünü hâlinde varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Sonuç olarak çalışmada ayı kültüne ilişkin sunulan veriler Sibirya sahasındaki Türklerin doğayla bütünleşen avcılık temelli bir inanç sistemine sahip olduğuna dair önemli ipuçları sunmaktadır.

Published in 1930 by Direnkova, this work examines the historical, ethnographic, and ritualistic dimensions of the bear cult among Turkic tribes in Siberia, based on field data and comparative sources. The study is based on extensive observations conducted among the Altai, Shors, Telengits, Tubas and Sagays in the Altai, Kuznetskaja Taiga and Minussinsk regions between 1925 and 1927, as well as notes compiled from university students. This study focuses in particular on bear-centred behaviours identified among Turkic societies in Siberia, various ceremonies performed, verbal forms of address used towards bears, as well as taboos and symbolic practices, all of which are examined in detail. Drawing on archaic and mythological thought systems, the study examines the existence of bear cults. The implicit language used during bear hunting and the rituals associated with behavioural patterns towards bears are evaluated as fundamental practices reflecting the belief structure of hunter communities with a Siberian Turkish identity, based on their cosmological worldview. The findings of the study indicate that the bear cult observed among the Siberian Turks persists not as a comprehensive system of worship, but rather as a collection of ritualistic remnants belonging to an ancient hunting culture. Consequently, the data presented in the study regarding the bear cult provides important clues that the Turks in the Siberian region possess a belief system based on hunting that is integrated with nature.