MİMARLIKTA KÜLTÜREL MİRAS BİLİNCİ OLUŞTURMA İŞLEVİ AÇISINDAN YERLEŞTİRME SANATI

Öz

Kültür varlıkları; toplumları geçmişleri ile bağlayan, döneminin yapı biçimini, yaşam şeklini, sanat anlayışını günümüze taşıyan somut ve somut olmayan miraslardır. Gündelik hayatın içerisinde karşılaştığımız mimari miras, geçmişin bilgi ve yaşam kültürünü öğrenmek, deneyimlemek ve gelecek kuşaklara aktarmak için korunması gerekli bir değer olarak görülmüştür. Bu bağlamda koruma eyleminin amacı da yaşam kültürü ve bilgi birikiminin sürekliliğinin sağlanması olmuştur. Koruma ve restorasyon çalışmalarının amaçladığı noktaya erişebilmesi için öncelikli olarak birey ve toplumda kültürel miras bilincinin oluşması gerekmektedir. Yerleştirme sanatı mekân ve çevre ile birlikte var olmaktadır. Bu bağlamda izleyici, mekân/çevre ve zaman süreçleri arasında bağlantı kurar. Deneyimi odak haline getiren yerleştirme sanatı fiziksel ve anlamsal birlikteliklerin kurulmasına olanak sağlar. Sanatçı, enstalasyon ve mekân birbiri içine geçmekte, birbirini ortaya çıkartmakta ve karşılıklı bir etkileşim alanı oluşturmaktadır. Kültürel varlıkların korunmasına dair duyarlılık oluşturmak için tarihi yapı/çevre ile birey/toplum arasında iletişim kurulması, yapılı çevrenin günümüz hayatına entegre edilmesi hedeflenmelidir. Bu kapsamda çalışmada yerleştirme sanatı, tarihi çevre ve yapılara karşı bilinç oluşturmak için yeni bir olanak olarak ele alınmıştır. Tarihi çevre ve yapılara eklemlenen mimari yerleştirmeler mekânsal müdahaleler sunarken, deneyim çerçevesinde tarihi yapıların günümüz hayatına ve insana bağlantısını da sağlayabilecek potansiyeller taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mimari Miras
• Koruma Bilinci
• Çağdaş Sanat
• Yerleştirme Sanatı
• Deneyim

INSTALLATION IN TERMS OF THE FUNCTION OF CREATING CULTURAL HERITAGE AWERENESS IN ARCHITECTURE

Öz

Historical environment and buildings, serving as invaluable historical documents, help societies identify with themselves and understand their present, and play a significant role in developing a sense of unity and belonging. Deeply intertwined with our built environment and social fabric, these assets require protection. It necessitates raising awareness and fostering sensitivity to cultural heritage and its safeguarding among individuals and society at large. In this context, we should design settings that integrate people with the historical environment and buildings, fostering a sense of connection and encouraging communication and conservation. Installation art can unite architectural heritage and human beings on a shared ground, engaging space and viewer in mutual communication. Experience-oriented installation art facilitates physical and semantic associations, intertwining artist, installation, and space to reveal each other and create a mutual interaction space. Articulated to the historical environment and building with their experience-oriented fiction, installations can provide opportunities for repair and conservation of historical sites, reflect contemporary culture and art understanding, enhance the spatial experience, connect the building and environment to today’s life, and serve as a means of raising awareness for the protection of architectural heritage sites. This study examines examples of installation art designed to establish relationships with historical environments and structures at two different scales, aiming to reveal the qualities of these spaces and analyze the interfaces they establish between architectural heritage, the relationship between human – space - art products, and the potential of these components to reveal each other.

Anahtar Kelimeler

• Cultural Assets
• Conservation
• Contemporary Art
• Installation Art
• Experience

Kaynakça

1. Ahunbay, Z. (2016). Tarihi Çevre Koruma ve Restorasyon. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
2. Antmen, A. (2019). Sanatçılardan Yazılar ve Açıklamalarla 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımları. İstanbul: Sel Yayıncılık.
3. Aşkın, G.B. ve Aşkın, O. (2025). Integratıon of Digital Arts Into Spaces Restored By IMM Herıitage. Sanat&Tasarım, 15, 338-358.
4. Aydınlı, S. (2004). Epistemolojik açıdan mekân yorumu. A. Şentürer, Ş. Ural, A. Atasoy (Ed.), Mimarlık ve Felsefe içinde (ss. 40-51). Yapı-Endüstri Merkezi Yayınları.
5. Bektaş, C. (2001). Koruma Onarım. İstanbul: Literatür Yayıncılık.
6. Bingöl, B. (2011). Sanat Özgürlüğü. Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(2), 92-139.
7. Boynudelik, Z. İ. (1999). 1986-1996 Tarihleri Arasında İstanbul’da Düzenlenen ve Mekanları ile Doğrudan İlişki Kuran Sergiler. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Cass, N., Park, G., ve Powell, A. (2020). Introduction. N. Cass, G. Park, ve A. Powell (Ed.), Contemporary Art in Heritage Spaces içinde (ss. 1-12). Routledge Taylor & Francis Group. De Oliverira, N. (2005). Yeni Milenyumda Enstalasyon Sanatı Duyular İmparatorluğu. İstanbul: Akbank Sanat.

9. Erder, C. (2018). Tarihi Çevre Algısı. İstanbul: Yem Yayın.
10. Farley, R. ve Pollock, V.L. (2022). Contemporary Art in Heritage Practice: Mapping Its Intentions, Claims, and Complexities. Herıtage & Socıety, 1-18.
11. Foster, H. (2015). Sanat-Mimarlık Kompleksi Küreselleşme Çağında Sanat, Mimarlık ve Tasarım Birliği. İstanbul: İletişim Yayınları.
12. Kuban, D. (2000). Tarihi Çevre Korumanın Mimarlık Boyutu Kuram ve Uygulamalar. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayınları.
13. Madran, E. ve Özgönül, N. (2011). Kültürel ve Doğal Değerlerin Korunması. İstanbul: TMMOB Mimarlar Odası
14. Özayten, N. (1997). Yerleştirme. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (C. 3, ss. 1939-1940). İstanbul: Yem Yayın.
15. Özer, B. (2018). Günümüzde Sanatın Toplumsal Yapı ve Gelişmedeki Yeri. Kültür Sanat Mimarlık (ss. 59-61). İstanbul: YEM Yayın.
16. Özkan Bilgiç, S. (2024). Yerleştirme (Enstalasyon) ve Yer-Mekana Özgü Yerleştirme Sanatı: Sanatçının Yer Mekan Tanımı Üzerine Bir İrdeleme. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
17. Pektaş Turgut, Ö. (2015). Kentsel Mekânda Dijital Yerleştirme Sanatı; Video Projection Mapping, K. Giray, M. Çeken, S. Sunay, M. Giray (Ed.), Sanat ve Estetikte Asal Değerler Mekân Zaman (ss. 265-278). Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
18. Sözen, H. (2010). Sanata Disiplinlerarası Bir Yaklaşım: Enstalasyon Sanatı ve Genco Gülan Örneklemi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 1(6), 147-162
19. Tanaç Zeren, M. (2010). Tarihi Çevrede Yeni Ek ve Yeni Yapı Olgusu. İstanbul: Yalın Yayıncılık.
20. Tapan, M. (2014). Koruma Sorunlarımız Mimarlık ve Kentleşme. İstanbul: Cumhuriyet Kitapları. Tunalı, İ. (1998). Estetik. İstanbul: Remzi Kitapevi.
21. Arkitera. (2025). Interverse Ruin İsimli Enstalasyon Dionysos Tapınağını Yeniden Canlandırıyor. Aralık 2025 tarihinde https://www.arkitera.com/haber/inverse-ruin-isimli-enstalasyon dionysos-tapinagini-yeniden-canlandiriyor/ adresinden alındı.
22. Asis, A. (2015). Ci-Lines. Aralık 2025 tarihinde http://www.aaronasis.com/projects/cilines/ adresinden alındı.
23. Barandy, K. (2025). Inverse Ruin: Gijs Van Vaerenbergh Suspends Archaic Temple Remains in Southern Italy. Aralık 2025 tarihinde https://www.designboom.com/architecture/inverse ruin-gijs-van-vaerenbergh-suspends-archaic-temple-remains-italy-siris-11-27-2025/ adresinden alındı.
24. Bayhan, B. (2015). Işığın Yolunu Takip Eden Bir Tasarım. Aralık 2025 tarihinde https://www.arkitera.com/haber/isigin-yolunu-takip-eden-bir-tasarim/ adresinden alındı.
25. Merdim, E. (2018). Yunan Harabesine Piksel Enstalasyonu. Aralık 2025 tarihinde https://www.arkitera.com/haber/yunan-harabesine-piksel-enstalasyonu/ adresinden alındı.