Shockvertising in the Context of Terror Management Theory: An Analysis of the Advertising of “Ölünce Beni Kim Yıkayacak?” A Necromarketing Application

Öz

Throughout every period of history, humanity has been in a relationship with existential issues such as the thought of death and life after death. The reflections of existential thoughts in cultural structures and society significantly influence people’s worldviews, lifestyles, and consumption behaviors. Terror Management Theory (TMT), proposed in the field of social psychology, asserts that people cling to various cultural mechanisms, symbols and values to cope with the fear of death. In this context, shock advertisements prepared in the advertising industry create positive or negative effects on consumers with their attention-grabbing and startling content. The use of death in advertising is explained through the concept of “death prime,” while such practices are evaluated within the scope of “necromarketing.” This study examines the shock advertising strategy within the framework of TMT by analyzing the outdoor advertisement “Who Will Wash Me When I Die?” prepared for the promotion of the series Gassal, which began airing on the TRT Tabii digital platform in 2024, using Roland Barthes’s semiotic technique. The aim of the research is to reveal how the symbolic messages contained in the outdoor advertisement trigger existential anxieties in individuals and attract attention by creating a shock effect. The findings are evaluated in line with the approach of Solomon, Greenberg, and Pyszczynski. The study reveals that the content used in the advertisement creates a symbolic narrative related to the Islamic ritual of ghusl (ritual washing of the deceased), and that the expression in the advertisement has layers of meaning that enable individuals to personally confront post-mortem processes and question their individual responsibility in this process. It is fair to say that the content is a text loaded with deep symbolic messages that activate the cultural and religious subconscious of the target audience. The advertisement successfully implements the fundamental principles of shock advertising—norm violation, unexpectedness and pushing ethical boundaries—and as an example of explicit necromarketing, contains messages that mobilize the fear of death and existential anxiety latent in the subconscious through symbols and metaphors, thereby encouraging individuals to attach themselves to their cultural values. This makes the evaluation of the content in line with TMT meaningful. Considering the assumptions of TMT, symbols related to death increase individuals’ adherence to their worldview and create a desire for symbolic immortality.

Anahtar Kelimeler

• Shock advertising
• shockvertising
• terror management theory
• necromarketing
• death prime.

Terör Yönetimi Teorisi Bağlamında Şok Reklamcılığı: Bir Nekromarketing Uygulaması Olan “Ölünce Beni Kim Yıkayacak?” Reklamının İncelenmesi

Öz

Tarihin her döneminde insanlık, varoluşsal bir durum olan ölüm düşüncesi ve ölüm sonrası yaşam gibi konularla ilişki içinde olmuştur. Varoluşsal düşüncelerin kültürel yapı ve toplum içindeki yansımaları, insanların dünya görüşlerini, yaşam biçimlerini ve tüketim davranışlarını önemli düzeyde etkilemektedir. Sosyal psikoloji alanında ortaya atılan Terör Yönetimi Teorisi, insanların ölüm korkusuyla baş edebilmek adına çeşitli kültürel mekanizmalara, sembollere ve değerlere sarıldığını iddia etmektedir. Bu doğrultuda, reklam sektöründe hazırlanan şok reklamları, dikkat çekici ve sarsıcı içerikleri ile tüketici üzerinde olumlu ya da olumsuz düzeyde bir etki yaratmaktadır. Ölümün reklamda kullanımı ölüm uyarıcısı (death prime) kavramı ile izah edilirken bu uygulamalar ölüm pazarlaması (nekromarketing) kapsamında değerlendirilmektedir. Araştırma, TYT kapsamında şok reklam stratejisini ele alarak, 2024 yılında TRT Tabii dijital platformunda yayınlanmaya başlayan “Gassal” dizisinin tanıtımı için hazırlanan “Ölünce Beni Kim Yıkayacak?” açık hava reklamını Roland Barthes’ın göstergebilimsel tekniği ile incelemektedir. Araştırmanın amacı, açık hava reklamının içerdiği sembolik mesajların bireylerde nasıl varoluşsal kaygıları tetiklediğini ve şok etkisi yaratarak dikkat çektiğini ortaya koymaktır. Bulgular, ölüm korkusunu temel alan Solomon, Greenberg ve Pyszczynski’in yaklaşımıyla değerlendirilmiştir. Araştırmada reklamda kullanılan içeriklerin İslam kültüründeki gasil ritüeline dair sembolik bir anlatım oluşturduğu ve reklamda yer alan ifadenin, bireylerin kişisel olarak ölüm sonrası süreçlerle yüzleşmelerini ve bu sürecin bireysel sorumluluğunu sorgulamalarını sağlayan anlam katmanlarına sahip olduğu ortaya çıkmaktadır. İçeriğin, hedef kitlede kültürel ve dinî bilinçaltını harekete geçiren derin sembolik mesajlarla yüklü bir metin olduğunu söylemek mümkündür. Şok reklamcılığın temel ilkeleri olan norm ihlali, beklenmediklik ve etik sınırları zorlama süreçlerinin başarıyla uygulandığı ve açık ölüm pazarlaması niteliği taşıyan reklamın, bilinçaltında var olan ölüm korkusunu ve varoluşsal kaygıyı harekete geçiren semboller ve metaforlar kullanarak, bireylerin kültürel değerlerine bağlanmalarını sağlayacak mesajlar içermesi içeriğin TYT doğrultusunda değerlendirilmesini anlamlı kılmaktadır. TYT’nin varsayımları düşünüldüğünde, ölümle ilgili semboller bireylerde dünya görüşüne bağlılığı artırmakta ve sembolik ölümsüzlük arzusu yaratmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Şok reklam
• terör yönetimi teorisi
• ölüm pazarlaması
• ölüm uyarıcısı
• Shockvertising

Kaynakça

1. Aa.com.tr. “TRT Genel Müdürü Sobacı’dan Tabii’nin yeni dizisi “Gassal” paylaşımı.” İnternet. 25.06.2025.
2. https://www.aa.com.tr/tr/kultur/trt-genel-muduru-sobacidan-tabiinin-yeni-dizisi-gassal-paylasimi/3430421.
3. Akarsu, Haluk. “Reklam Araştırmalarında Evren ve Örnekleme.” Reklam Araştırmaları Nitel ve Nicel Tasarımlar. Ed. Süleyman Karaçor, Merve Gençyürek Erdoğan ve Burçe Akcan. Konya: Çizgi Kitabevi, 2021. 45-60.
4. Arndt, Jamie ve diğer. “The Urge to Splurge: A Terror Management Account of Materialism and Consumer Behavior.” Journal of Consumer Psychology 14.3 (2004): 198-212.
5. Aslan, İmran ve Makbule Evrim Gülsünler. “Şok Reklamlar: Uluslararası Reklamların Göstergebilimsel Açıdan Analizi.” The Journal of Social Sciences 9.61 (2024): 35-45.
6. Banyte, Jurate, Kristina Paskeviciute ve Ausra Rutelione. “Features of Shocking Advertising Impact on Consumers in Commercial and Social Context.” Innovative Marketing 10.2 (2014): 35-46.
7. Barthes, Roland. “Image, Music, Text.” Çev. Stephen Heath. Fontana Press, 1983.
8. Barthes, Roland. “Mythologies.” Çev. Annette Lavers. New York: Hill and Wang, 1972.

9. Bartikowski, Boris, Michel Laroche ve Marie-Odile Richard. “A Content Analysis of Fear Appeal Advertising in Canada, China, and France.” Journal of Business Research 103 (2019): 232-239.
10. Baskın, Zeynep Pehlivan. “Cinselliğin Kullanıldığı Reklamlar: Peta Afişleri.” Akademik Sanat 4.8 (2019): 184-193.
11. Bayazıt, Didem Zeynep ve Uğur Cevdet Panayırcı. “Moda Markalarının Pazarlama İletişiminde Şiddet: Shockvertising.” İstanbul Journal of Social Science 11 (2015): 1-20.
12. Beekes, Robert. “Etymological Dictionary of Greek.” Leiden: Brill, 2010.
13. Box Office Türkiye. “Gassal Dizisi Tanıtım Afişleri.” İnternet. 23.06.2025. https://boxofficeturkiye.com/dizi/gassal--1984/foto-galeri.
14. Bui-Nguyen, Thao ve Roland Canu. “Shockvertising: Trajectory of a Controversial Advertising Technique.” Recherche et Applications en Marketing (English Edition) 39.2 (2024): 30-55.
15. Burç, Mehmet ve diğer. “Reklamlarda Korku Çekiciliği Unsurunun Kullanılması: Televizyon Reklamlarına Yönelik Bir Analiz.” Erciyes İletişim Dergisi 8.2 (2021): 665-690.
16. Caulfield, Jane, Michelle Day ve Barbara J. Phillips. “Death in Advertising: The Last Taboo?.” International Journal of Advertising 40.7 (2021): 1073-1095.
17. Chandler, Daniel. “Semiotics: The Basics.” London: Routledge, 2007.
18. Creswell, John Ward “Araştırma Deseni Nitel, Nicel ve Karma Yöntem Yaklaşımları.” Çev. Selçuk Beşir Demir. Ankara: Eğiten Kitap, 2017.
19. Critchlow, Keith. “Islamic Patterns: An Analytical and Cosmological Approach.” London: Thames and Hudson, 1976. Cumhuriyet.com.tr. “Ölünce Beni Kim Yıkayacak Reklam Afişi.” İnternet. 17.12.2024.
20. https://www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/istanbul-izmir-ve-ankarada-dikkat-ceken-reklam-panolari-olunce-beni-2280054.
21. Dahl, Darren W., Kristina D. Frankenberger ve Rajesh V. Manchanda. “Does it Pay to Shock? Reactions To Shocking and Nonshocking Advertising Content Among University Students.” Journal of Advertising Research 43.3 (2003): 268-280.
22. Das, Enny ve diğer. “Exploring Killer Ads: A Terror Management Account of Death in Advertisements.” Psychology & Marketing 31.10 (2014): 828-842.
23. Dereli, Aytaç Burak ve Hilal Sevimli. “Dünyayı Anlamlandırmak: Uygulama Örnekleriyle Göstergebilimsel Analiz.” İletişimsel Bağlamda Nitel Araştırma: Desenler ve Veri Analizi. Ed. Erdem Taşdemir ve Aytaç Burak Dereli. Konya: Palet Yayınları, 2023. 183-210.
24. Ekşi Sözlük. “Ölünce Beni Kim Yıkayacak.” İnternet. 18.12.2014. https://eksisozluk.com/olunce-beni-kim-yikayacak--7914292.
25. Eliade, Mircea. “The Sacred and The Profane: The Nature Of Religion.” Houghton Mifflin Harcourt, 1959.
26. Fidan, Maksude Kurt. “Kutsal Suyun İzinde: Suya Yüklenen Dini ve Sembolik Anlamlar.” İlsam Akademi Hakemli Dergisi 1.1 (2021): 1-27.
27. Fiske, John. “İletişim Çalışmalarına Giriş.” Çev. Süleyman İrvan. Ankara: Bilim Sanat Yayınları, 1996.
28. Fumagalli, Elena ve Lawrence J. Shrum. “Shockvertising: The Effect of Disgust Exposure On Viewers’ Nonconscious Behavioral Responses.” Current Research in Ecological and Social Psychology 6 (2024): 1-15.
29. Greenberg, Jeff ve Jamie Arndt. “Terror Management Theory.” Handbook of Theories of Social Psychology 1 (2012): 398-415.
30. Greenberg, Jeff, Tom Pyszczynski ve Sheldon Solomon. “The Causes and Consequences of A Need For Self-Esteem: A Terror Management Theory.” Public Self and Private Self. New York: Springer, 1986. 189-212.
31. Günay, Hacı Mehmet. “Su.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 37. Cilt. 2009. 432-437.
32. Gündüzöz, Soner. “Renk.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 34. Cilt. 2007. 571-572.
33. Gürel, Emet ve Uğur Bakır. “Reklamda Provokasyon ve Şok: Oliviero Toscani ve Benetton Reklam Kampanyası.” Pi–Pazarlama ve İletişim Kültürü Dergisi 7.26 (2008): 35-47.
34. Gürkan, Salime Leyla. “Ölüm.” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 34. Cilt. 2007. 32-34.
35. Gürses, Fatma. “Haber, Siyaset ve Reklam İlişkisi: Benetton Reklamlarının Söylemsel İnşaası.” Proceedings of INTCESS15- 2nd International Conference on Education and Social Sciences, 2-4 Feb. 2015, Istanbul, Türkiye. 162-174.
36. Harper, Douglas. “Etymology of Necro.” Online Etymology Dictionary. 12.06.2025. https://www.etymonline.com/word/necro-.
37. Hassan, Noha ve Mohamed Abdelraouf. “The Impact of Shock Advertising on Consumer Buying Behaviour.” International Journal of Accounting and Management Sciences 3.3 (2024): 704-727.
38. Henley, Nadine ve Robert J. Donovan. “Threat Appeals in Social Marketing: Death as A ‘Special Case’.” International Journal of Nonprofit and Voluntary Sector Marketing 4.4 (1999): 300-319.
39. Hubbard, Rita C. “Shock Advertising: The Benetton Case.” Studies in Popular Culture 16.1 (1993): 39-51.
40. Laroche, Michel ve diğer. “A Cross-Cultural Study of The Persuasive Effect of Fear Appeal Messages in Cigarette Advertising: China and Canada.” International Journal of Advertising 20.3 (2001): 297-317.
41. LaTour, Michael S. ve Shaker Zahra. “Fear Appeals as Advertising Strategy: Should They Be Used?.” Journal of Services Marketing 2.4 (1988): 5-14.
42. Lee, Michael SW ve diğer. “Condoms and Bananas: Shock Advertising Explained Through Congruence Theory.” Journal of Retailing and Consumer Services 57 (2020): 102-228.
43. Mediacat.com. “Ölünce Beni Kim Yıkayacak Reklam Afişi.” İnternet. 17.12.2024. https://mediacat.com/olunce-beni-kim-yikayacak/.
44. Medyahabersitesi.com. “Ölünce Beni Kim Yıkayacak Reklam Afişi.” İnternet. 17.12.2024.
45. https://www.medyahabersitesi.com/tum-haberler/gizemli-olunce-beni-kim-yikayacak-afislerinin-sirri-cozuldu-241531.
46. Minton, Elizabeth A., Heejung Park ve Nathalie Spielmann. “Death Primes in Advertisements: How International Advertisers Can Ensure Their Message is Effective.” International Journal of Advertising 41.6 (2022): 1143-1177.
47. Moteey, Mysara Atef ve Doaa Elmentawy. “Employing Feelings of Fear In Designing Print and Electronic Advertisements and Their Impact On Convincing The Egyptian Audience.” ERU Research Journal 4.1 (2025): 2290-2317.
48. Mukattash, Ibrahim Lewis ve diğer. “Social Marketing, Shock Advertising and Risky Consumption Behavior.” International Journal of Emerging Markets 18.8 (2023): 1994-2011.
49. Nasr, Seyyed Hossein. “Islamic Art and Spirituality.” Suny Press, 1987.
50. Nasr, Seyyed Hossein. “Religion and the Order of Nature.” USA: Oxford University Press. 1996.
51. Parry, Sara ve diğer. “‘Shockvertising’: An Exploratory Investigation into Attitudinal Variations and Emotional Reactions To Shock Advertising.” Journal Of Consumer Behaviour 12.2 (2013): 112-121.
52. Pyszczynski, Tom, Jeff Greenberg ve Sheldon Solomon. “Why Do We Need What We Need? A Terror Management Perspective on The Roots of Human Social Motivation.” Psychological Inquiry 8.1 (1997): 1-20.
53. Rifat, Mehmet. “Açıklamalı Göstergebilim Sözlüğü.” İstanbul: Alfa Sözlük, 2018.
54. Routledge, Clay D. ve Jamie Arndt. “Creative Terror Management: Creativity as a Facilitator of Cultural Exploration After Mortality Salience.” Personality and Social Psychology Bulletin 35.4 (2009): 493-505.
55. Serttaş, Aybike. “Türkiye’de Yayınlanan “8 Mart 8 Kadın” Adlı Şok Reklamın Analizi.” Uluslararası Hakemli İletişim ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 2.2 (2014): 54-72.
56. Shehryar, Omar ve David M. Hunt. “A Terror Management Perspective on the Persuasiveness of Fear Appeals.” Journal of Consumer Psychology 15.4 (2005): 275-287.
57. Sığrı, Ünal. “Nitel Araştırma Yöntemleri”. İstanbul: Beta Yayıncılık., 2021.
58. Silverman, David. “Doing Qualitative Research.” SAGE Publications, 2017.
59. Solomon, Sheldon, Jeff Greenberg ve Tom Pyszczynski. “A Terror Management Theory of Social Behavior: The Psychological Functions of Self-Esteem and Cultural Worldviews.” Advances in Experimental Social Psychology. 24 (1991). Academic Press. 93-159.
60. Sözcü.com.tr. “RTÜK Üyesi İlhan Taşçı, TRT Reklamına Tepki Gösterdi.” İnternet. 11.05.2025.
61. https://www.sozcu.com.tr/rtuk-uyesi-trt-nin-reklamini-topa-tuttu-p117169.
62. Tabii.com.tr. “Gassal.” İnternet. 10.02.2025. https://www.tabii.com/tr/detail/438813/gassal.
63. Teyit.org. “Ölünce Beni Kim Yıkayacak?” Başlıklı Reklam Diyanet İşleri Başkanlığı’na mı Ait?.” İnternet. 20.11.2024.
64. https://teyit.org/analiz/olunce-beni-kim-yikayacak-baslikli-reklam-diyanet-isleri-baskanligina-mi-ait. Tosun, Nurhan Babür ve diğer. “Reklam Yönetimi.” İstanbul: Beta Yayınları, 2018.
65. Türk Dil Kurumu. “Gassal.” İnternet. 03.02.2025. https://sozluk.gov.tr/.
66. Türk Dil Kurumu. “Gassallık.” İnternet. 04.02.2025. https://sozluk.gov.tr/.
67. Türkiye Cumhuriyeti Resmî Gazete. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun. Sayı: 28886, Karar Sayısı: 2013/5476. 11.11.2023.
68. Urwin, Brandon ve Marike Venter. “Shock Advertising: Not So Shocking Anymore. An Investigation Among Generation Y.” Mediterranean Journal of Social Sciences 5.21 (2014): 203-214.
69. Wojciechowski, Łukasz P. ve Viktória Babjaková. “Necromarketing in the Media and Marketing Communications.” Social Communication 2.2 (2015): 15-29.
70. Wojciechowski, Łukasz ve Amiee J. Shelton. “Necromarketing in Advertising.” Studia Ekonomiczne 205 (2014): 91-97.
71. Zaharenko, Alina ve Viсtoria Markevich. “Shock Advertising: Is It Effective?.” İnternet. 06.02.2025.
72. http://edoc.bseu.by:8080/bitstream/edoc/100922/1/Zaharenko_151_152.pdf.