Bas Kemanenin Türk Halk Müziği İcra Alanlarında Kullanılabilirliğinin İncelenmesi

Öz

Yaylı çalgılar, müzik alanında evrensel bir öneme sahip olmasının yanında Türk müziğinde de önemli bir konuma sahip olmuştur. Tarihten günümüze kadar gelen süreçte yaylı çalgılar, Asya’dan Avrupa’ya uzanan geniş bir yol çizmiştir. Bu uzun ve geniş yolculukta yer edinmiş olan çalgılardan bir tanesi ise kabak kemane çalgısıdır. Kabak kemane çalgısı yöresel anlamda Teke bölgesinde kullanılan bir saz olup; ilerleyen süreçte birçok yörenin icrasında kullanılmıştır. Zamanla oluşan bu etkin icra kullanımının yanında kabak kemane çalgısının tam olarak bir ailesinin oluşmamış olması, Türk halk müziği icra alanlarındaki bir eksiklik olarak dikkat çekmektedir. Geçmişten bugüne çalgının bir ailesini oluşturmak ve aynı zamanda Türk halk müziği icra alanlarındaki bas ses ihtiyacını karşılamak adına bas kemane üzerine çalışmalar yapılmıştır. Bu amaçla üretilmeye başlanan bas kemane çalgısının yapısal ve icrasal özelliklerinin incelendiği bu çalışmada, konuyu desteklemek ve bas kemane çalgısını Türk halk müziği orkestralarına kazandırmak adına; Türk müziği yaylı çalgılarının tarihsel süreci, yapısal, etimolojik ve teknik özellikleri üzerine bilgiler sunulmuş, ayrıca ana konu olan bas kemane çalgısının üretilmeye başlandığı süreçten bu yana olan yolculuğu ve gelişimi, yapısal, icrasal ve teknik özellikleri hakkında bilgiler sunulmuştur. Yapılan araştırmada veri toplamak amacıyla doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışma, giriş, bulgular ve sonuç olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde yaylı çalgıların tarihçesinden ve günümüze kadar olan süreçte kullanılmış olan bazı Türk müziği yaylı çalgıları hakkında bilgiler sunulduktan sonra araştırmanın metodolojisinden bahsedilmiştir. Bulgular bölümünde, belirtilmiş olan problem cümlelerine yönelik olarak, araştırma sürecinde elde edilen verilen sunulmuştur. Son bölüm olan sonuç bölümünde ise elde edilen veriler analiz edilerek araştırmaya dair sonuca ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Bas Kemane
• Kabak Kemane
• Yaylı Çalgılar
• Türk Halk Müziği

Examining the Usability of the Bass Kemane in Turkish Folk Music Performance Areas

Abstract

Stringed instruments not only have a universal importance in the field of music, but also hold a significant position in Turkish music. From history to the present, stringed instruments have charted a wide path extending from Asia to Europe. One of the instruments that has taken a place on this long and extensive journey is the kabak kemane. The kabak kemane is an instrument used locally in the Teke region and has been used in the performances of many regions over time. Despite this active performance use that has developed over time, the fact that a complete family of the kabak kemane has not been formed draws attention as a deficiency in Turkish folk music performance areas. Studies have been carried out on the bass kemane from past to present in order to create a family of the instrument and to meet the bass voice need in Turkish folk music performance areas. This study examines the structural and performance characteristics of the bass kemane, which has begun to be produced for this purpose. In order to support the subject and to introduce the bass kemane to Turkish folk music orchestras; Information is presented on the historical process, structural, etymological, and technical characteristics of Turkish musical string instruments. Furthermore, information is provided on the journey and development of the bass kemane instrument, the main subject, since its inception, as well as its structural, performance, and technical characteristics. Document analysis was used to collect data in the research. The study consists of three sections: introduction, findings, and conclusion. The introduction provides information on the history of string instruments and some Turkish musical string instruments used up to the present day, followed by a discussion of the research methodology. The findings section presents the data obtained during the research process in response to the stated problem statements. The final section, the conclusion, analyzes the obtained data and reaches a conclusion regarding the research.

Keywords

• Bass Kemane
• Pumpkin Kemane
• String Instruments
• Turkish Folk Music

Kaynakça

1. Çelik, Özgür. "Türk Dünyası’nda Üç Yaylı Çalgı: Kılkobız, Kamança ve Kabak Kemane Üzerinde Bir İnceleme". Yüksek lisans tezi.Ege Üniversitesi, 2009.
2. Çelik, Özgür ve Duranlı, Muvaffak. I. Uluslararası Türk Dünyası Halk Çalgıları Sempozyumu: Yaylı Çalgılar Bildirileri. İzmir: Ege Üniversitesi Devlet Türk Musikisi Konservatuvarı, 2024.
3. Çolakoğlu, Sarı, Gözde. "Asya’dan Avrupa’ya Yaylı Çalgılar: Tel Üzerinde Ses Elde Etme Tekniğine Göre Sınıflandırma". The Journal of Academic Social Science Studies 25.1 (2014): 35-50.
4. Danacı, Furkan, Enes ve Çiftci, Ersan. "Türkiye’de Yaylı Çalgılar Alanında Yapılmış Lisansüstü Tezlerin Çeşitli Kriterlere Göre Değerlendirilmesi". İdil 99 (2022): 1620-1630.
5. Deligöz, Atakan. "Hakasya, Tuva, Altay, Kazakistan ve Türkiye’de 18. Yüzyıldan Günümüze Tırnak Yaylı Çalgılar". Doktora tezi. Ege Üniversitesi, 2019.
6. Doğan, Can. "Türk Halk Müziğinde Az Bilinen Bitkisel İmgelerin Sözlü Kültürdeki Temsili ve Kültürel Bellekle İlişkisi". Yegah Müzikoloji Dergisi 8.3 (2025): 2418-2449.
7. Doğruel, Fulya. "İade-i İtibar: Kabak Kemanenin Tarihsel Serüveni". Motif Akademi Halkbilimi Dergisi 16.41 (2023): 314-330.
8. Gazimihal, Mahmut Ragıp. Asya ve Anadolu Kaynaklarında Iklığ. Ankara: Ses ve Tel Yayınları, 1958.

9. Haşhaş, Sinan ve İmik, Ünal. "Türk Halk Çalgı Yapımcılığında Yenilikçi Denemeler: 'Cümba', 'Yaylı Bağlama', 'Bas Kabak Kemane', 'Kabak Tekneli Cura'". İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi. 2.1 (2016): 93-106.
10. Kınık, Mehmet. "Türk Halk Müziği Çalgı Topluluklarının Yapılanması ve Bağlama". Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 30.1 (2011): 211-234.
11. Urhan, Salih. Kabak Kemane Metodu. İzmir: Tezer Matbaası, 2014