0–4 Yaş Arasındaki Çocukların Annelerinde Ev Kazalarına İlişkin İlk Yardım Öz-Yeterliliği ve İlgili Faktörler

Öz

Amaç: Ev kazaları, erken çocukluk döneminde önemli bir halk sağlığı sorunudur ve 0–4 yaş arası çocuklar, gelişimsel özellikleri nedeniyle bu kazalara karşı daha savunmasızdır. Bu çalışma, 0–4 yaş arası çocukların anneleri arasında ev kazalarına ilişkin ilk yardım öz-yeterlilik düzeylerini belirlemek ve bununla ilişkili faktörleri tespit etmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yöntem: Bu tanımlayıcı ve korelasyonel çalışma, Şubat 2026 ile Haziran 2026 tarihleri arasında çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya, Türkiye’de yaşayan ve 0–4 yaş arası çocuğu olan 133 anne dahil edilmiştir. Anneler, uygunluk örneklemesi yöntemi kullanılarak çalışmaya alınmıştır. Veriler, anne-çocuk demografik bilgi formu ve Ev Kazalarında İlk Yardım Öz-Yeterlilik Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Veriler, %95 güven düzeyinde istatistiksel olarak analiz edilmiştir. Bulgular: Annelerin ortalama yaşı 36,1±6,13 idi ve ortalama toplam ölçek puanı 42,3±9,13 olarak belirlendi. Annelerin eğitim durumu (p=0,001), istihdam durumu (p=0,011), daha önce aldıkları ilk yardım eğitimi (p<0,001) ve birine ilk yardım sağlama konusundaki önceki deneyimleri (p<0,001), öz yeterlilik puanlarını anlamlı şekilde etkilemiştir. Çocuğun genel davranış özelliği (aktif, uysal veya sakin) ile öz yeterlilik puanları arasında bir ilişki olduğu saptanmıştır (p=0,002). Çocukların %60,9’unun en az bir ev kazası geçirdiği belirlenmiş olup, düşmeler (%61,5) ve yanıklar (%22,1) en sık görülen kaza türleri olarak ortaya çıkmıştır. Sonuç: Annelerin ev kazalarına yönelik ilk yardım konusundaki öz yeterlilik düzeylerinin orta ila yüksek olduğu ve bu düzeyin annenin eğitim durumu, ilk yardım eğitimi alıp almaması ve ilk yardım deneyiminden etkilendiği saptanmıştır. İlk yardım eğitimi almak ve pratik deneyime sahip olmak, annelerin öz yeterlilik düzeylerini artıran temel değişkenler olarak belirlenmiştir. Bu nedenle, toplum temelli ebeveyn eğitim programlarının yaygın bir şekilde uygulanması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Anne
• çocuk
• ev kazaları
• ilk yardım
• öz yeterlilik

FIRST AID SELF-EFFICACY REGARDING HOME ACCIDENTS AND RELATED FACTORS AMONG MOTHERS OF CHILDREN AGED 0–4 YEARS: A DESCRIPTIVE STUDY

Öz

Objective: Home accidents are a significant public health issue during early childhood, and children aged 0–4 are more vulnerable to these accidents due to their developmental characteristics. This study was conducted to determine the levels of first aid self-efficacy regarding home accidents among mothers of children aged 0–4 and to identify the associated factors. Methods: This descriptive and correlational study was conducted online between February 2026- June 2026. The study included 133 mothers living in Turkey with children aged 0–4 years. Mothers were recruited using convenience sampling. Data were collected using a mother-child demographic information form and the First Aid in Home Accidents Self-Efficacy Scale. Data were statistically analyzed at a 95% confidence level. Results: The mean age of the mothers was 36.1±6.13, and the mean total scale score was 42.3±9.13. The mothers’ educational status (p=0.001), employment status (p=0.011), prior first aid training (p<0.001), and prior experience providing first aid to someone (p<0.001) significantly influenced self-efficacy scores. The child’s general behavioral trait (active, compliant, or calm) was found to be associated with self-efficacy scores (p=0.002). It was determined that 60.9% of the children had experienced at least one home accident, with falls (61.5%) and burns (22.1%) being the most common types of accidents. Conclusion: It was determined that mothers’ self-efficacy levels regarding first aid for home accidents were moderate to high, and that this level was influenced by the mother’s educational status, receipt of first aid training, and first aid experience. Receiving first aid training and having practical experience were identified as key variables that increased mothers’ self-efficacy levels. Therefore, the widespread implementation of community-based parent education programs is recommended.

Anahtar Kelimeler

• Mother
• child
• home accidents
• first aid
• self-efficacy

Etik Beyan

Ethics approval was obtained from the Marmara University Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee prior to the study (Decision No: 48, Date: 27.02.2026).

Teşekkür

The authors thank all mothers who voluntarily participated in this study.

Kaynakça

1. Peden M, Oyegbite K, Ozanne-Smith J, et al, eds. World Report on Child Injury Prevention. Geneva, Switzerland: World Health Organization; 2008.
2. Centers for Disease Control and Prevention. National action plan for child injury prevention. Atlanta (GA), USA: Centers for Disease Control and Prevention, National Center for Injury Prevention and Control; 2012. https://stacks.cdc.gov/view/cdc/12060
3. Amadi AG, Azunwena RN. Effective parental supervision and child proofing as accident prevention strategies for physical wellbeing of preschool children. Int J Home Sci. 2020;6(3):500–505. doi:10.22271/23957476.2020.v6.i3i.1088
4. Durna Z, Elmas EG, Akın S. Assessment of knowledge and attitudes of mothers with children about first aid practices for home accidents and security precautions. J Acad Res Nurs. 2020;6(2):267-279. doi:10.5222/jaren.2020.38258
5. Patchala A, Phanindra D, Jagannath RD. A study on prevalence of domestic accidents in a rural community. Int J Adv Community Med. 2020;3(2):53–58. doi:10.33545/comed.2020.v3.i2a.166
6. Wei YL, Chen LL, Li TC, Ma WF, Peng NH, Huang LC. Self-efficacy of first aid for home accidents among parents with 0- to 4-year-old children at a metropolitan community health center in Taiwan. Accid Anal Prev. 2013;52:182-7. doi:10.1016/j.aap.2012.12.002.
7. Demirköse H. 0-6 Yaş Grubu Çocuğu Olan Annelerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyi ile Ev Kazalarına Yönelik Aldıkları Güvenlik Önlemlerinin İlişkisi. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi; 2020.
8. Kılıç E, Bayazit T, Gündoğdu G, Ekici Koşaroğlu N, Sümer H. The Prevalence of Home Accident and The Effective Factors in Sivas Provincial in Nursery and Kindergarten Children. J Sivas Cumhuriyet Univ Inst Health Sci. 2019;4(1):14–25. http://cusbed.cumhuriyet.edu.tr/en/pub/article/529558

9. Üçüncü M, Üçüncü M, Toprak D. The knowledge, attitude and behavior of mothers with children aged 0-6 years on home accidents and preventive measures. J Ist Faculty Med. 2019;82(4):219-228. https://izlik.org/JA43KM25HU
10. Altundağ S, Turan T, Şafak M. Validity and reliability study of the Turkish version of First Aid in Home Accidents Self-Efficacy Scale. Cukurova Med. J. 2020;45(1):71–78. doi:10.17826/cumj.625945
11. Can D, Bayer N. Determining the mothers’ first-aid self-efficacy in home accidents in Turkey. Eur J Environ public health (Online). 2023;7(3):em0141. doi:10.29333/ejeph/13376
12. Göger B, Kahriman İ, Çolak B. First aid self-efficacy in mothers of children aged 0–4 years: the Gümüşhane example. J Pediatr Emerg Intensive Care Med. 2025;12(2):94-101. doi:10.4274/cayd.galenos.2025.16056
13. Özmen D, Ergin D, Şen N, Çetinkaya A. To identify safety measures of mothers of children aged between 0 and 6 years against home accidents. Aile ve Toplum. 2007;9(3):13-20.
14. Demirköse H. 0-6 Yaş Grubu Çocuğu Olan Annelerin Sağlık Okuryazarlığı Düzeyi ile Ev Kazalarına Yönelik Aldıkları Güvenlik Önlemlerinin İlişkisi. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi; 2020.
15. Özakar Akça S, Çankaya T, Aydın Z. Diagnostic levels of Mothers having Children between the age of 0-6 years about Taking Precautions against Home Accidents and the Effects of Training on Home Accidents. J Contemp Med. 2017;7(1):50-57. doi:10.16899/gopctd.299084
16. Çiçek C. Ev kazaları nedeniyle acil servise başvuran 0-6 yaş çocukların annelerinin ev kazalarına yönelik güvenlik önlemlerinin tanımlanması ve annelerin öz yeterliliğiyle ilişkisi. Şanlıurfa, Turkiye: Harran Üniversitesi; 2025.
17. Al-Bshri SA, Jahan S. Prevalence of home related injuries among children under 5 years old and practice of mothers toward first aid in Buraidah, Qassim. J. Fam. Med. Prim. Care. 2021;10(3):1234-1240. doi:10.4103/jfmpc.jfmpc_2265_20.
18. Ener D, Özbey MY. Frequency of home accidents of children between 0-6 years and levels of diagnosis of mothers’ safety measures. Med Records. 2022;4(3):266-273. doi:10.37990/medr.1070345
19. Ahmedov Y, Ortabağ T. 0-6 yaş grubu çocukların ev kazası nedeniyle acil servise başvurma sıklığı ve ebeveynlerinin ilk yardım uygulamalarının belirlenmesi. Ege Üniv Hemşire Fak Derg. 2023;39(3):315-323. doi:10.53490/egehemsire.1060875
20. Kouli O, Morela E, Papanikolaou E, Dalakis A, Karageorgopoulou M, Kambas A. Determinant factors and characteristics of ınjuries among preschool children in public daycare centers. Children. 2025;12(2):251. doi:10.3390/children12020251
21. Şen MA, Yakıt Ak E, Arslan Ü. Mothers’ safety attitudes towards home accidents and their self-efficacy on first aid in 0–6 years old children. BMC Public Health. 2025;25:3243. doi:10.1186/s12889-025-24298-4
22. Dinçer İ. Çocuk acil servisine başvuran hastaların ebeveynlerinin temel ilk yardım bilgi düzeylerinin değerlendirilmesi. İzmir, Turkiye: Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi; 2019.