BİR YAŞ ALTI BEBEKLERDE DEMİR PROFİLAKSİSİ UYUMU VE EBEVEYN FARKINDALIĞI: TEK MERKEZ DENEYİMİ

Öz

Amaç: Bebeklik döneminde büyüme, nörolojik gelişim, bağışıklık gibi sistemler üzerinde kritik öneme sahip olan demir eksikliğini önlemek amacıyla, ülkemizde 2004 yılından bu yana rutin demir profilaksisi programı yürütülmektedir. Ancak, bu koruyucu sağlık hizmetinin etkinliğini belirleyen ebeveyn uyumu ve farkındalık düzeylerine yönelik literatürde az sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmada ebeveynlerin demir profilaksisi uygulamasına uyumları, demir desteğinin çocuğun sağlığı ve gelişimi konusunda farkındalıklarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu kesitsel tanımlayıcı çalışmada Şubat-Mart 2025 tarihleri arasında Kırıkkale Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine başvuran 0-1 yaş arası bebekleri olan ebeveynlere gönüllülük esasıyla yüz yüze görüşülerek anket uygulandı. Bulgular: Katılımcıların (n=109) %93,6’sına demir desteği önerildiği; %74,3’ünün kullanmaya başlandığı; %49’unun bebek bir yaşına gelene kadar düzenli devam ettiği görüldü. Demir desteğini düzenli kullanmama veya bırakma nedenleri arasında unutkanlık (%36,2) ve yan etkiler (%32,7) başı çekmekte idi. Sağlık personeli tarafından bilgilendirilen ve daha önceki çocuklarında profilaksi uygulayan ebeveynlerde uyum oranı istatistiksel olarak anlamlı derecede yüksek bulundu. Ebeveynlerin %78,9’u demiri önemli bulsa da farkındalığın büyük oranda "kan yapımı" ile sınırlı olduğu (%45), beyin gelişimi ve bağışıklık gibi kritik rollerin daha az bilindiği (%18) saptandı. Sonuç: Sonuçlar farkındalık düzeyinin nispeten yüksek olmasına rağmen Sağlık Bakanlığı tarafında rutin olarak ücretsiz verilen demir desteği uygulamasında eksiklikler olduğunu göstermektedir. Demir desteğine uyum oranını artırmak için bebeğin her sağlık merkezi ziyaretinde, aile kullanım konusunda teşvik edilmeli, demir desteği önemi, yan etkileri konusunda bilgilendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Demir profilaksisi
• ebeveyn
• farkındalık

Destekleyen Kurum

Çalışmaya ilişkin hiçbir kurum ya da kişiden finansal destek alınmamıştır.

Etik Beyan

Kırıkkale Üniversitesi Girişimsel Olmayan Araştırmalar Etik Kurulu’ndan (Karar No: 2025.01.05, Tarih: 15.01.2025) onay alınmıştır.

Teşekkür

Çalışmaya ilişkin hiçbir kurum ya da kişiden finansal destek alınmamıştır.

Parental Awareness and Adherence to Iron Prophylaxis in Infants Under One Year of Age: A Single-Center Experience

Öz

Objective: In order to prevent iron deficiency, which is critically important for growth, neurological development, and immune function in infancy, a routine iron prophylaxis program has been implemented in our country since 2004. However, there are few studies in the literature on parental compliance and awareness levels, which determine the effectiveness of this preventive health service. This study aims to evaluate parental compliance with iron prophylaxis and their awareness of the importance of iron supplementation for their children’s health and development. Materials and Methods: In this cross-sectional descriptive study, a questionnaire was administered through face-to-face interviews to parents of infants aged 0-1 years who visited the Pediatric Health and Diseases Outpatient Clinic of Kırıkkale University, Faculty of Medicine Hospital between February and March 2025. Results: It was observed that 93.6% of the participants (n=109) were recommended iron supplementation; 74.3% started using it; and 49% continued regularly until the baby reached one year of age. The most common reasons for not using or discontinuing iron supplementation were forgetfulness (36.2%) and side effects (32.7%). Compliance rates were statistically significantly higher among parents who were informed by healthcare personnel and had previously administered prophylaxis to their children. Although 78.9% of parents considered iron important, awareness was largely limited to "blood formation" (45%), with less knowledge of its critical roles in brain development and immunity (18%). Conclusion: The results show that despite a relatively high level of awareness, there are shortcomings in the implementation of iron supplementation, which is routinely provided free of charge by the Ministry of Health. To increase compliance with iron supplementation, families should be encouraged to use it at each visit to the health center, and informed about the importance and side effects of iron supplementation.

Anahtar Kelimeler

• Iron prophylaxis
• parent
• awareness

Kaynakça

1. Vogt ACS, Arsiwala T, Mohsen M, Vogel M, Manolova V, Bachmann MF. On iron metabolism and its regulation. Int J Mol Sci. 2021;22(9):4591.
2. Animasahun BA, Itiola AY. Iron deficiency and iron deficiency anaemia in children: Physiology, epidemiology, aetiology, clinical effects, laboratory diagnosis and treatment: Literature review. J Xiangya Med. 2021;6:22.
3. Aksu T, Ünal Ş. Iron deficiency anemia in infancy, childhood, and adolescence. Turk Arch Pediatr. 2023;58(4):358-362.
4. Baker RD, Greer FR. Committee on Nutrition American Academy of Pediatrics. Diagnosis and prevention of iron deficiency and iron- deficiency anemia in infants and young children (0-3 years of age). Pediatrics. 2010;126(5):1040-1050.
5. Yalçın SS, Tezel B, Yurdakök K, et al. A community-based iron sup plementation program, “Iron-Like Turkey,” and the following prevalence of anemia among infants aged 12-23 months. Turk J Pediatr. 2013;55(1):16-28.
6. Wang M. Iron deficiency and other types of anemia in infants and children. Am Fam Physician. 2016; 93(4):270-278.
7. World Health Organization. Nutritional anemias: Tools for effective prevention and control. 2017. https://www.who.int/publications/i/ item/9789241513067. Erişim tarihi: 13 Ocak 2026.
8. Demir Gibi Türkiye Projesi Genelgesi 2004 / 21. https://www.saglik.gov.tr/TR-11068/demir-gibi turkiye-projesi--genelgesi-2004--21.html. Erişim tarihi: 13 Ocak 2026.

9. Tosyalı M, Koç F. Adherence to iron supplementation during the f irst year of life infants in Izmir, Turkey. Medicine (Baltimore). 2024;103(29):e.38926.
10. Takım A. 0-1 yaş arası bebeği olan annelerin demir profilaksisi hakkında bilgi ve tedavi uygulama düzeyinin değerlendirilmesi (tez). İstanbul. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bı̇lı̇mlerı̇ Ünı̇versı̇tesı̇ İstanbul Haydarpaşa Numune Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezı̇ Çocuk Klı̇nı̇ğı̇; 2022.
11. Karapınar Hilkay T, Bildik O, Koker Aydın S, et al. The evaluation of taking iron supplements in children aged 6 months-2 years. J Pediatr Res. 2017;4(3):156-159.
12. Mutafoğlu Z, Kural B. Iron deficiency status of infants at 9 and 24 months who received iron prophylaxis. J Child. 2019;19(1):16-20.
13. Suvak Ö. 0-1 Yaş Arası Bebeklerde Demir Profilaksisi Kullanımı ve Uyumu. Van Med J. 2015;22(2):100-103.
14. Bilenko N, Yehiel M, Inbar Y, Gazala E. The Association between anemia in infants, and maternal knowledge and adherence to iron supplementation in Southern Israel. Isr Med Assoc J. 2007;9(7):521-524.
15. Amsel S, Boaz M, Ballin A, Filk D, Ore N. Low compliance of iron supplementation in infancy and relation to socioeconomic status in Israel. Pediatrics 2002;110(2Pt1):410-411.