Examining the Public Library Usage Habits of Refugee and Asylum-Seeker Students: The Case of Ankara and Kırıkkale

Öz

This study aims to examine the public library usage habits of refugee and asylum-seeking students in primary and secondary education, the barriers they encounter, and their needs for improving access to information. The research focuses on determining the public library usage patterns of refugee and asylum-seeking foreign students, identifying the barriers they face, and revealing how their access to information can be improved. Using a mixed-methods approach, quantitative data were collected through surveys from 206 refugee and asylum-seeking students, and qualitative data were gathered through semi-structured interviews with 61 librarians in Ankara and Kırıkkale provinces. The findings revealed that half of the refugee and asylum-seeking students were unaware of the existence of public libraries in their area, and the vast majority had never visited a library. The experiences of the minority group who used libraries demonstrated that libraries could make significant contributions to social integration, language learning, and cultural adaptation. However, students experienced significant difficulties in using technological tools, while librarians highlighted the lack of institutional policies, insufficient multilingual personnel, and budget constraints. The research reveals that the theoretical potential of libraries in refugee integration, frequently emphasized in the literature, has not been reflected in practice in public libraries in Turkey, and there is a profound gap between policy and implementation. It was concluded that the barriers refugee students face in accessing information are multidimensional, and solution strategies need to be systematic, comprehensive, and sustainable.

Anahtar Kelimeler

• Refugee students
• asylum-seeking students
• public libraries
• access to information
• library usage habits

Proje Numarası

1919B012405905

Mülteci ve Sığınmacı Öğrencilerin Halk Kütüphanesi Kullanım Alışkanlıklarının İncelenmesi: Ankara ve Kırıkkale İlleri Örneği

Öz

Bu araştırma, ilköğretim ve ortaöğretim kademelerinde eğitim alan mülteci ve sığınmacı öğrencilerin halk kütüphanelerini kullanım alışkanlıklarını, karşılaştıkları engelleri ve bilgiye erişim imkânlarını geliştirmeye yönelik ihtiyaçlarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın odak noktası, mülteci ve sığınmacı konumundaki yabancı öğrencilerin halk kütüphanelerini kullanım alışkanlıklarının belirlenmesi, karşılaştıkları engellerin tespit edilmesi ve bilgiye erişim imkânlarının nasıl geliştirilebileceğinin ortaya konmasıdır. Karma yöntem yaklaşımı kullanılarak, Ankara ve Kırıkkale illerinde 206 mülteci ve sığınmacı öğrenciden anket yoluyla nicel veriler, 61 kütüphaneciden ise yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla nitel veriler toplanmıştır. Bulgular, mülteci ve sığınmacı öğrencilerin yarısının yaşadıkları yerde halk kütüphanesi olduğunu bilmediğini ve büyük çoğunluğunun hiç kütüphaneye gitmediğini göstermiştir. Kütüphane kullanan azınlık bir grubun deneyimleri ise, kütüphanelerin sosyal entegrasyon, dil öğrenme ve kültürel uyum açısından önemli katkılar sağlayabileceğini ortaya koymuştur. Ancak, öğrenciler teknolojik araçları kullanmada önemli zorluklar yaşamakta, kütüphaneciler ise kurumsal politika eksikliği, çok dilli personel yetersizliği ve bütçe kısıtlarına dikkat çekmektedir. Araştırma, literatürde sıklıkla vurgulanan kütüphanelerin mülteci entegrasyonundaki teorik potansiyelinin Türkiye’deki halk kütüphanelerinde pratiğe yansımadığını ve politika ile uygulama arasında derin bir boşluk olduğunu ortaya koymaktadır. Mülteci öğrencilerin bilgiye erişiminde karşılaştıkları engellerin çok boyutlu olduğu ve çözüm stratejilerinin de sistematik, kapsamlı ve sürdürülebilir olması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mülteci öğrenciler
• sığınmacı öğrenciler
• halk kütüphaneleri
• bilgiye erişim
• kütüphane kullanım alışkanlıkları

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında 1919B012405905 proje numarası ile desteklenmektedir.

Proje Numarası

1919B012405905

Etik Beyan

Bu araştırma için Kırıkkale Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu’ndan 17.04.2025 tarihli ve 4 sayılı kararıyla etik onay alınmıştır.

Teşekkür

Bu çalışma, TÜBİTAK 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında desteklenen araştırma projesinden elde edilen veriler temel alınarak hazırlanmıştır. Araştırma süresince katkı sağlayan tüm öğrencilere, kütüphane çalışanlarına ve veri toplama aşamasında iş birliği sunan kurumlara teşekkür ederiz.

Kaynakça

1. Akkaya, M. A. (2021). Türkiye’de göç olgusu ve göçün yaratacağı sorunların aşılmasında toplumsal kültür kurumu kimliğiyle halk kütüphanelerinin rolü: İzmir örneği. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(4), 179-206. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1055650
2. Akkoyunlu-Ertan, K. A. ve Ertan, B. (2017). Türkiye’nin göç politikası. Contemporary Research in Economics and Social Sciences, 1(2), 7-39. https://dergipark.org.tr/en/pub/conress/article/401581
3. Bayter, M. (2018). Çok kültürlü yaşamda kütüphane kurumunun yeri. Ankara Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 1(1), 48-60. https://dergipark.org.tr/tr/pub/usdad/article/440430
4. Bennett, S., Squires, A. P. ve McCabe, E. (2023). Language access for families with limited English proficiency: Why does it matter? NASN School Nurse, 38(6), 320-327. https://doi.org/10.1177/1942602X231187613
5. Birinci, A. (2022). Geçici koruma kapsamında olan mültecilerin topluma entegrasyonu sürecinde halk ve çocuk kütüphanelerinin rolü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
6. Birleşmiş Milletler. (t.y). Sürdürülebilir kalkınma amaçları. Erişim adresi: https://turkiye.un.org/tr/sdgs
7. Braun, V. ve Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
8. Creswell, J. W. (2019). Karma yöntem araştırmalarına giriş. M. Sözbilir (Çev. Ed.). Pegem Akademi.

9. Çetinkaya, A. ve Bulut, S. (2023). Protective factors in schools after the covid‐19 pandemic: Views of school counselors. Psychology in the Schools, 60(11), 4686-4700. https://doi.org/10.1002/pits.23009
10. Demir, G. (2016). Halk kütüphanesi hizmetlerinde çok-kültürlülük ve gelişmiş uygulama örnekleri. Eğitim Bilim Toplum, 14(54), 106-133.
11. Fazel, M., Garcia, J. ve Stein, A. (2016). The right location? Experiences of refugee adolescents seen by school-based mental health services. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 21(3), 368-380. https://doi.org/10.1177/1359104516631606
12. Hashempour, L. (2016). Mültecilere yönelik kütüphane rolü ve hizmetleri. Uluslararası Öğrenciler Sosyal Bilimler Kongresinde sunulan bildiri, Konya.
13. International Federation of Library Associations [IFLA]. (2009). Çok-Kültürlü Topluluklar: Kütüphane Hizmetleri Kılavuzu. G. Demir (Çev.). Uluslararası Kütüphane Dernekleri ve Kurumları Federasyonu.
14. İçen, M., Oruç, Ş. ve Şeker, M. (2022). The first stop of transit migrant students on the road to Europe and America: the Turkish education system. Frontiers in Psychology, 13. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1029555 Karaağaç, F. C. ve Güvenç, H. (2019). Resmi ilkokullara devam eden Suriyeli mülteci öğrencilerin eğitim sorunları. OPUS International Journal of Society Researches, 11(18), 530-568. https://doi.org/10.26466/opus.530733
15. Kavak, A. ve Odabaş, H. (2024) Kullanıcıların değişen kütüphane hizmetlerine yönelik tutumları. Library Archive and Museum Research Journal, 5(1), 36-60. https://doi.org/10.59116/lamre.1332555
16. Mitra, R. ve Hodes, M. (2019). Prevention of psychological distress and promotion of resilience amongst unaccompanied refugee minors in resettlement countries. Child: Care, Health and Development, 45(2), 198-215. https://doi.org/10.1111/cch.12640
17. Palo, G. (2020). Türkiye’deki Suriyeli sığınmacıların bilgi gereksinimleri ve çok kültürlü kütüphane hizmetleri [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi.
18. Polat, C. ve Odabaş, H. (2008). Bilgi toplumunda yaşam boyu öğrenmenin anahtarı: Bilgi okuryazarlığı. Küreselleşme, Demokratikleşme ve Türkiye, Uluslararası Sempozyumu Bildiri Kitabı içinde. Akdeniz Üniversitesi Yayınları.
19. Pyati, A. (2003). Limited English proficient users and the need for improved reference services. Reference Services Review, 31(3), 264-271. https://doi.org/10.1108/00907320310486863
20. Resmî Gazete. (2012). Halk kütüphanesi yönetmeliği, (Sayı: 28170). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/01/20120111-18.htm
21. Sümbül, S. (2017). Göçmenlerin toplumla entegrasyonunda kütüphanelerin rolü. Bilgi ve Belge Araştırmaları, (8), 42-58. https://dergipark.org.tr/en/pub/bel/article/372901
22. Sümbül, S. ve Aydın, S. (2017). Doğru bilginin izini sürmek: Kütüphane kullanımı ve bilgiye erişim rehberi. Beykoz Belediyesi.
23. Şeşen, E. (2025). Kültürlerarası iletişim bağlamında insan kütüphanesi. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, 6(2), 109-128. https://doi.org/10.59116/lamre.1656880
24. Temiz, N. (2019). Yaşam becerileri ve çocuk kütüphaneleri. A. Kakırman-Yıldız (Ed.), Dünyanın İyiliği İçin Çocuk Kütüphaneleri içinde (ss. 273-294), Hiperyayın.
25. Tepeciklioğlu, A. ve Tepeciklioğlu, E. E. (2015). Teoriden pratiğe: Suriye krizi ve uluslararası toplum. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 70(1), 163-193. https://doi.org/10.16987/ausbf.46378
26. Toluoğlu, F. ve Çiftçi, H. (2022). Suriyeli mültecilerin entegrasyon sürecinde kütüphanelerin rolü: Kilis Elbeyli geçici barınma merkezi örneği. Türk Kütüphaneciliği, 36(1), 29-53. https://doi.org/10.24146/tk.1041490
27. Tösten, R., Toprak, M. ve Kayan, M. S. (2017). An investigation of forcibly migrated Syrian refugee students at Turkish public schools. Universal Journal of Educational Research, 5(7), 1149-1160. https://doi.org/10.13189/ujer.2017.050709
28. Tunç, A. (2015). Mülteci davranışı ve toplumsal etkileri: Türkiye’deki Suriyelilere ilişkin bir değerlendirme. Tesam Akademi Dergisi, 2(2), 29-63. https://dergipark.org.tr/en/pub/tesamakademi/article/156434
29. Uçak, N. Ö. (2004). Değişen Bilgi Ortamının Danışma Hizmetine Etkisi. Türk Kütüphaneciliği, 18(4), 407-417. http://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/view/227
30. UNHCR (2023a). Global trends: Forced displacement in 2023. https://www.unhcr.org/media/global-trends-report-2023
31. UNHCR (2023b). Five takeaways from UNHCR’s 2023 education report. https://www.unrefugees.org/news/five-takeaways-from-unhcrs-2023-education-report/
32. UNHCR (2023c). UNHCR reports progress in refugee education; tertiary enrolment rate hits 7 per cent. https://www.unhcr.org/news/briefing-notes/unhcr-reports-progress-refugee-education-tertiary-enrolment-rate-hits-7-cent
33. UNHCR (2025). Number of people uprooted by war at shocking, decade-high levels. https://www.unhcr.org/tr/news/press-releases/number-people-uprooted-war-shocking-decade-high-levels-unhcr
34. Yavuzdemir, M. ve İçöz, A. (2018). Toplumsal uyunma dair bir yönetişim modeli: Kilis Çocuk Kütüphanesi örneği. A. Kakırman Yıldız ve L. Özdemir (Yay. Haz.). 1. Uluslararası Çocuk Kütüphaneleri Sempozyumu Bildiriler ve Posterler 14-17 Kasım 2018, Nevşehir/ Türkiye içinde (ss. 353-362). T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü
35. Yılmaz, B. (2000). Çok kültürlü toplumlarda etnik azınlık çocuklarının okuma ve kütüphane kullanma alışkanlıkları. Türk Kütüphaneciliği, 14(4), 451-465. http://www.tk.org.tr/index.php/TK/article/download/697/694 Yılmaz, B. ve Ekici, S. (2011). Çocuk kütüphanesi hizmetleri için ilkeler. Türk Kütüphaneciliği, 25(4), 545-552. https://dergipark.org.tr/en/pub/tk/article/622428