Derleme

Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları

Cilt: 7 Sayı: 2 12 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları

Öz

Kitaplarda böcekler, mikroorganizmalar ve kemirgenler gibi biyolojik etmenlerin neden olduğu tahribatlar dünya genelinde yaygın olarak görülmektedir. Özellikle yazma eserler ve sınırlı sayıda basılmış nadir matbu örnekler, kültürel miras kapsamında değerlendirilen nadir eserler arasında yer almakta; sahip oldukları tarihî, sanatsal ve bilimsel değerler nedeniyle korunmaları ve bakımları özel uzmanlık gerektirmektedir. Bu eserlerin gelecek kuşaklara aktarılabilmesi uygun çevresel koşulların oluşturulması, düzenli izleme ve koruyucu önlemlerin uygulanmasıyla mümkün olmaktadır. Kütüphanelerde zararlılarla mücadelede geçmişte çeşitli kimyasal yöntemler ve zehirli gazlarla yapılan fümigasyon uygulamaları kullanılmıştır. Ancak bu yöntemlerin eserlerin yapısına zarar vermesi, insan sağlığı ve çevre açısından risk oluşturması nedeniyle zamanla yerini daha güvenli yaklaşımlara bırakmıştır. Son yıllarda zararlılarla mücadelede, doğrudan uygulamaya dayalı yöntemler yerine önleyici tedbirleri esas alan sürdürülebilir yaklaşımlar benimsenmiştir. Entegre Zararlı Yönetimi (EZY), tek bir müdahale yöntemine dayanmayan; önleme, düzenli izleme, risk analizi, çevresel koşulların kontrolü, hijyen ve bakım uygulamaları, personel eğitimi ve gerektiğinde minimum düzeyde müdahale gibi bir dizi programdan oluşan bütüncül bir yaklaşımdır. Amacı önleyici tedbirler ve düzenli izleme yoluyla zararlıların oluşumunu engellemek ve sürdürülebilir zararlı kontrol sistemi kurmaktır. Bu derleme çalışması, nadir eser barındıran kütüphanelerde kitap ve diğer koleksiyon materyallerine zarar veren biyolojik etmenleri, bu etmenlerle mücadelede kullanılan yöntemleri ve güncel yaklaşımları incelemektedir. EZY programlarının kütüphane ortamlarında uygulanabilirliği, nadir eserlerin korunmasına sağladığı katkılar ve kimyasal yöntemlere kıyasla sunduğu avantajlar ele alınmaktadır. Çalışma, Entegre Zararlı Yönetimi’nin kültürel mirasın uzun vadeli korunmasında rolünü değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Adcock E., (1998). IFLA Principles for the Care and Handling of Library Material, International Federation of Library Associations and Institutions Core Programme on Preservation and Conservation and Council on Library and Information Resources.
  2. AIC. (2015). Environmental guidelines. American Institute for Conservation of Historic and Artistic Works. https://www.conservation-wiki.com/wiki/Environmental_Guidelines
  3. AICCM. (2021). Temperature and relative humidity guidelines for cultural collections. Australian Institute for the Conservation of Cultural Material. https://aiccm.org.au
  4. Akyazı, R., & Altunç, Y. E. (2018). Akarlarda Feromonlar. Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 32(1), 185-205. https://izlik.org/JA52MH74CW
  5. Alpert, G.D., & Albert, L. (1988). Integrated pest management: a program for museum environments.
  6. Ali, I.; Ayu, E. S. 2025. Towards AI-Assisted Preventive Conservation in Libraries: Deep Learning for the Detection of Insect and Mold Damage in Ancient Manuscripts. Preservation, Digital Technology & Culture, 54(4), 319-327. https://doi.org/10.1515/pdtc-2025-0041.
  7. AP News. 13 Temmuz 2025. Hungary's oldest library is fighting to save 100,000 books from a beetle infestation (Pannonhalma Archabbey; azotla anoksi uygulaması).
  8. Baars, C., Henderson, J. 2020. Novel ways of communicating museum pest monitoring data: practical implementation.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Veri Yönetimi ve Veri Bilimi (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

12 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

2 Mart 2026

Kabul Tarihi

9 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 7 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Keleş, E. (2026). Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, 7(2), 203-233. https://doi.org/10.59116/lamre.1900764
AMA
1.Keleş E. Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları. LAMRe Journal. 2026;7(2):203-233. doi:10.59116/lamre.1900764
Chicago
Keleş, Esra. 2026. “Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları”. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi 7 (2): 203-33. https://doi.org/10.59116/lamre.1900764.
EndNote
Keleş E (12 Eylül 2026) Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi 7 2 203–233.
IEEE
[1]E. Keleş, “Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları”, LAMRe Journal, c. 7, sy 2, ss. 203–233, Eyl. 2026, doi: 10.59116/lamre.1900764.
ISNAD
Keleş, Esra. “Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları”. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi 7/2 (12 Eylül 2026): 203-233. https://doi.org/10.59116/lamre.1900764.
JAMA
1.Keleş E. Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları. LAMRe Journal. 2026;7:203–233.
MLA
Keleş, Esra. “Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları”. Kütüphane Arşiv ve Müze Araştırmaları Dergisi, c. 7, sy 2, Eylül 2026, ss. 203-3, doi:10.59116/lamre.1900764.
Vancouver
1.Esra Keleş. Nadir Eser Kütüphanelerinde Entegre Zararlı Yönetimi (EZY): Biyolojik Riskler ve Önleyici Koruma Yaklaşımları. LAMRe Journal. 12 Eylül 2026;7(2):203-3. doi:10.59116/lamre.1900764