Hegemonya, Anlam ve Birey: Zorunlu Eğitim Eleştirileri Üzerine

This article examines compulsory education not merely as a pedagogical practice, but as an ideological, political, and existential apparatus that profoundly shapes individuals and societies. Drawing on Gramsci’s theory of hegemony, Althusser’s concept of ideological state apparatuses, and Foucault’s analysis of disciplinary power, the study critically explores how modern education systems produce consent and conformity through structured learning. It traces the historical shift from skill-centered models to knowledge-centered institutions and interrogates how neoliberal education reforms, especially in the digital age, have reshaped the purpose and practice of education. Through the perspectives of thinkers such as Illich, Chomsky, Freire, and Gatto, it evaluates the implications of withdrawing the state from educational governance and questions whether such withdrawal promotes autonomy or reinforces new hegemonic structures. Ultimately, the study argues that education must be redefined not as a technical delivery system but as a process of meaning-making. Accordingly, the state’s role should be repositioned to support critical autonomy rather than market dependence, ensuring that education remains a public and emancipatory good.

Bu çalışma, zorunlu eğitimin yalnızca pedagojik değil, aynı zamanda ideolojik, siyasal ve varoluşsal bir aygıt olarak işlev gördüğü savından hareketle, eğitim sistemlerinin birey üzerindeki etkilerini çok katmanlı bir perspektifle analiz etmeyi amaçlamaktadır. Gramsci’nin hegemonya kuramı, Althusser’in ideolojik aygıtlar yaklaşımı ve Foucault’nun disiplin toplumu çözümlemeleri temel alınarak, modern eğitim sistemlerinin bireyi şekillendirme ve yönlendirme biçimleri incelenmiştir. Eğitim tarihindeki dönüşüm, beceri merkezli modellerden bilgi merkezli yapılara geçiş, bilginin kurumsallaşması ve dijitalleşmenin etkileri çerçevesinde tartışılmış; özellikle neo-liberal politikaların zorunlu eğitime yönelik eleştirileri nasıl şekillendirdiği sorgulanmıştır. Ivan Illich, Chomsky, Freire ve Gatto gibi düşünürlerin eleştirileri ışığında devletin eğitim alanından çekilmesinin bireysel özgürlük üzerindeki etkileri değerlendirilmiş; bu çekilmenin özgürleştirici olmaktan çok yeni hegemonik yapılar ürettiği ileri sürülmüştür. Sonuç olarak, eğitim yalnızca teknik bir düzenleme değil, bireyin anlam üretme kapasitesini doğrudan etkileyen bir toplumsal inşa süreci olarak ele alınmalı; devletin rolü, piyasa bağımlılığını değil, eleştirel özerkliği güçlendirecek biçimde yeniden tanımlanmalıdır.