Aidos, Mythos And Polis or Shame, Religion And State: The Political Function of Shame in Plato

Yıl 2025, Sayı: 119, 303 - 325, 25.09.2025

Sever Işık

https://doi.org/10.36484/liberal.1634579

Öz

This study, dealing with the emotion of shame, which has not been emphasized much in the Turkish political literature, aims to show that the emotion of shame fulfills a very important function in Plato’s political philosophy. For this purpose, it is tried to determine how Plato uses the concept of shame, especially in his own texts, and to analyze it conceptually. Plato assigns an important role to the sense of shame in the organization and maintenance of social life. Shame limits power by keeping the rulers as well as the ruled within ethical boundaries. Therefore, public politics manifests as a kind of shaming activity. Plato’s ideal society is a society of shame. Plato, who organizes society on the basis of reason, tries to massify the founding ethical and political values of society through the sense of shame when rational argument is insufficient. Plato sees justice and shame, the fundamental values that ensure public order, as divine endowments and grounds them through myth, placing them at the foundation of the social. It grounds the ethical and political in the theological.

Anahtar Kelimeler

Shame , Lİmit , Law , Ethics , Policy

Aidos, Mitos ve Polis Ya Da Hayâ, Din ve Devlet: Platon’da Utanmanın Politik İşlevi

Öz

Türkçe siyasal literatürde pek üzerinde durulmayan utanma duygusunu ele alan bu çalışma utanma duygusunun Platon’un politik felsefesinde çok önemli bir işlev ifa ettiğini göstermeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla Platon’un özellikle kendi metinlerin-de utanma kavramını nasıl kullandığını tespit edilmeye ve kavramsal olarak analiz edilmeye çalışılmıştır. Platon, toplumsal yaşamın tanziminde ve idamesinde utan-ma duygusuna önemli bir rol biçer. Toplumsal yaşamı mümkün kılan sınırların ihlâl etmesini engelleyen utanma duygusu, kamusal yaşamı düzenleyen en önemli araç-lardan biridir. Utanma, yönetilenler kadar yönetenleri de etik sınırlar içinde tutarak iktidarı sınırlandırır. Onun için kamusal politika bir çeşit utandırma faaliyeti olarak tezahür eder. Platon’un ideal toplumu bir hayâ toplumudur. Toplumu akıl temelinde organize eden Platon, rasyonel argümanın yetersiz kaldığı durumlarda toplumun ku-rucu etik ve politik değerlerini utanma duygusu üzerinden kitleselleştirmeye çalışır. Kamusal düzeni temin eden temel değerler olan adalet ve utanmayı ilahi bağışlar olarak görüp, mit aracılığıyla temellendirir; toplumsalın temeline yerleştirir. Etik ve politik olanı teolojik olana dayandırır.

Anahtar Kelimeler

Utanma , Sınır , Yasa , Etik , Politika

Kaynakça

• Aristoteles (2007). Retorik (7. Baskı). (çev. Mehmet H. Doğan). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Baima, N. R. (2018). Playing with Intoxication: On the Cultivationof Shame and Virtue in Plato’s Laws, Apeiron, 51(3), 345–370.
• Ruth Benedict (1965). Krizantem ve Kılıç (çev. Türkan Turgut). Ankara:Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Cain, R. B. (2008). Shame and Ambiguity in Plato’s Gorgias, Philosophy & Rhetoric, Vol. 41, No. 3, 212-237.
• Cairns, D. L. (1993). Aidōs: The Psychology of Shame and Honour in Ancient Greek Literature, Oxford University Press.
• Dodds, E. R. (2023). Antik Yunanistan’da Rasyonel ve İrrasyonel (çev. Ahmet Demirhan). İstanbul: Albaraka Yayınları.
• Elias, N. (2013). Uygarlık Süreci (çev. Erol Özbek). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Erhat, A. (1977). Hesiodos Eseri ve Kaynakları, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Hesiodos (2018). Thegonia -İşler ve Günler (çev. Azra Erhat ve Sabahattin Eyüboğlu). İstanbul: İş Bankası Yayınları.
• Konstan, D. (2003).Shame in Ancient Greece, Social Research, Vol. 70, No. 4, 1031-1060.
• Konstan, D. (2006). The Emotions of the Ancient Greeks: Studies in Aristotle and Classical Literature, University of Toronto Press.
• Lloyd-Jones, H. (1990). Honour and Shame in Ancient Greek Culture, in Lloyd-Jones (Eds.) Greek Comedy, Hellenistic Literature, Greek Religion, and Miscellanea. Oxford: Oxford University Press, 253–280.
• Locke, J. (2016). Democracy and the Death of Shame: Political Equality And Social Disturbance, Cambridge University Press, Cambridge.
• Nussbaum, M. (2004). Hiding from Humanity, Princeton: Princeton University Press.
• Pfefferkorn, J. (2020). Shame and Virtue in Plato’s Laws: Two Kinds of Fear and the Drunken, in Laura Candiotto, Olivier Renaut (Eds.), Emotions in Plato, Leiden; Boston: Brill, 252-269.
• Platon (1991). Sofist (çev. Ömer Naci Soykan). İstanbul: Ara Yayıncılık.
• Platon (1998a). Yasalar I (2. Baskı). (çev. Candan Şentuna-Saffet Babür). İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
• Platon (1998b). Yasalar II (2. Baskı). (çev. Candan Şentuna-Saffet Babür). İstanbul: Kabalcı Yayıncılık.
• Platon (1998c). Sokrates’in Savunması, Diyaloglar 1 içinde (s. 11-39), (5. Basım). (çev. Teoman Aktürel). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Platon (1998d). “Gorgias”, Diyaloglar 1 içinde (s. 47-135), (5. Basım). (çev. Melih Cevdet Anday). İstanbul: Remzi Kitabevi.
• Platon (1999a). Protagoras, Diyaloglar 2 içinde (s. 123-176), (4. Baskı). (Çev. Tanju Gökçöl). İstanbul: Remzi Kitabevi. (Orijinal çalışma basım tarihi 1986).
• Platon (1999b). Kriton, Diyaloglar 2 içinde (s. 11-24), (4. Baskı). (çev. Tanju Gökçöl). İstanbul: Remzi Kitabevi. (Orijinal çalışma basım tarihi 1986).
• Platon (1999c). “Kharmides”, Diyaloglar 2 içinde (s. 29-57), (4. Basım). (çev. Tanju Gökçöl). İstanbul: Remzi Kitabevi. (Orijinal çalışma basım tarihi 1986).
• Platon (2000). Devlet (2. Basım). (çev. Mehmet Ali Cimcoz, Sebahattin Eyüboğlu). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Platon (2011). Euthyphron (çev. Güvenç Şar). İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
• Platon (2015). Şölen (çev. Eyüp Çoraklı). İstanbul: Alfa Yayınları.
• Raymond, C. C. (2013). Shame and Virtue in Aristotle and Plato, PhD Dissertation, Austin: The University of Texas.
• Saxonhouse, A. W. (2008). Free Speech and Democracy in Ancient Athens, Cambridge University Press.
• Satkunanandan, S. (2018). Drawing Rein: Shame and Reverence in Plato’s Law-Bound Polity and Ours, Political Theory, Vol. 46, No. 3, 331-356.
• Szanto, T. & Slaby, J. (2020). Political Emotions, in T. Szanto, and H. Landweer (Eds.), The Routledge Handbook of Phenomenology of Emotions. London, New York: Routledge, 478-494
• Tarnopolsky, C. H. (2010). Prudes, Perverts and Tyrants: Plato’s Gorgias and the Politics of Shame, Princeton: Princeton University Press.
• Williams, B. (1993). Shame and Necessity. Berkeley: University of California Press.