KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI
Öz
İslâm medeniyeti dairesinde gelişen klasik Türk şiirinde gam kavramı birçok şair tarafından farklı hayallere konu edilmiştir.
“Keder, üzüntü, acı ve sıkıntı” anlamlarına gelen gam genellikle aşk kavramı ile iç içe geçmiş bir duygudur. Bu iki kavram arasındaki ilişki, divan şiirinin merkezinde yer alır. Aşkın yoğunluğu, gamı da beraberinde getirir. Gam, âşık için âdeta bir mihenk taşıdır; âşığın aşk yolunda ne derece arzulu, hevesli ve dayanıklı olduğunu gösterir. Gam, bazen âşığın sevgiliye duyduğu hasreti, özlemi ve onunla bir araya gelememenin verdiği hüznü dile getirirken bazen de manevî bir arayışın ifadesi olarak ele alınır. Gam, bir tür içsel aydınlanma ve kendini keşfetme aracı olarak da görülebilir. İnsan hayatının geçiciliği, aşkın ilahi boyutu ve varoluşsal sorgulamalar, gamın anlamını derinleştirir. Gamın şiirde işleniş biçimi ve gam etrafında oluşturulan hayallerde kullanılan dil, dîvân şiirinde bu duyguların ifade edilmesinde belirleyici bir rol oynar.
XIX. Yüzyılın ilk yarısında yaşamış ve İstanbul dışında yetişmiş güçlü şairlerden biri olarak kabul edilen Kilisli Zihnî (d. 1251/1835- ö. 1309/1891) Dîvân’ında gam kavramına özellikle gazellerinde sıkça yer vermiştir. Bu çalışmada, Kilisli Zihnî’nin hayatı ve edebî şahsiyeti hakkında kısaca bilgi verildikten sonra onun Dîvân’ında gam kavramının kullanıldığı bağlamlar ve anlamlar tespit edilip incelenmiş ve beyitler üzerinden açıklanmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Çelebi, İlyas (2020). Ezeliyet. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 1: 430-431.
- Dilek, İbrahim (2021). Türk Mitoloji Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
- https://islamansiklopedisi.org.tr/bela [Erişim Tarihi: 08.09.2024]
- https://islamansiklopedisi.org.tr/ezeliyet [Erişim Tarihi: 08.09.2024]
- https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/Zihnî-mehmed-nedret [Erişim Tarihi: 08.09.2024]
- Kilisli Kadri (1932). Kilis Tarihi. İstanbul: Burhaneddin Matbaası.
- Kocatürk, V. Mahir (1970). Türk Edebiyatı Tarihi. Ankara: Edebiyat Yayınevi.
- Macit, Muhsin (2006). “Dîvân Edebiyatı Tartışmaları ve Gelenekten Yararlanma Sorunu”. Aylık Eğitim Dergisi. (77): 20-32.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Osmanlı Sahası Klasik Türk Edebiyatı
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Ekim 2024
Gönderilme Tarihi
27 Eylül 2024
Kabul Tarihi
21 Ekim 2024
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2024 Cilt: 10 Sayı: 4
APA
Turhan, Ş. G., & Şener, H. (2024). KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 10(4), 593-608. https://doi.org/10.20322/littera.1556897
AMA
1.Turhan ŞG, Şener H. KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2024;10(4):593-608. doi:10.20322/littera.1556897
Chicago
Turhan, Şerife Gaye, ve Hasan Şener. 2024. “KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 10 (4): 593-608. https://doi.org/10.20322/littera.1556897.
EndNote
Turhan ŞG, Şener H (01 Ekim 2024) KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 10 4 593–608.
IEEE
[1]Ş. G. Turhan ve H. Şener, “KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 10, sy 4, ss. 593–608, Eki. 2024, doi: 10.20322/littera.1556897.
ISNAD
Turhan, Şerife Gaye - Şener, Hasan. “KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 10/4 (01 Ekim 2024): 593-608. https://doi.org/10.20322/littera.1556897.
JAMA
1.Turhan ŞG, Şener H. KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2024;10:593–608.
MLA
Turhan, Şerife Gaye, ve Hasan Şener. “KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 10, sy 4, Ekim 2024, ss. 593-08, doi:10.20322/littera.1556897.
Vancouver
1.Şerife Gaye Turhan, Hasan Şener. KİLİSLİ ZİHNÎ’NİN GAZELLERİNDE ‘GAM’ KAVRAMI. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 01 Ekim 2024;10(4):593-608. doi:10.20322/littera.1556897
