HÜSEYİN RAHMİ GÜRPINAR’IN MÜREBBİYE’Sİ İLE STEFAN ZWEIG’IN MÜREBBİYE’Sİ ÜZERİNE KARŞILAŞTIRMALI BİR İNCELEME

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 151 - 170, 30.04.2025

Beyza Aytekin

https://doi.org/10.20322/littera.1581402

Öz

Türk romanında mürebbiye kavramı, Tanzimat döneminde Batı’ya olan ilginin artmasıyla birlikte daha sık görülmeye başlanır. Batılı tarzda eğitimi, ilmi ve sanatı çocuklarına vermek isteyen varlıklı ailelerin tercihi yabancı mürebbiyelerden yana olur. Mürebbiye yalnızca Türk toplumunda değil diğer milletlerin toplumlarında da önemli bir figürdür ve bu kavram birçok romanın ana temasını oluşturur.

Alman edebiyatından Stefan Zweig ve Türk edebiyatından Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın aynı isim ve ortak tema etrafında yazılmış eserleri mevcuttur. Hüseyin Rahmi’nin Mürebbiye romanı 1898 yılında, Stefan Zweig’ın Mürebbiye adlı hikâyesi 1911 yılında yayımlanmıştır. Stefan Zweig’ın ve Hüseyin Rahmi’nin eserleri, mürebbiyenin evdeki ve eğitimin hayatındaki rolünü farklı perspektiflerden ele almakla kalmamış, aynı zamanda Doğu ve Batı toplumlarının sosyal dinamiklerini de yansıtmıştır. Her iki eser de, farklı milletlerin edebiyatlarına dair derinlemesine bir karşılaştırma imkânı sunmaktadır.

Karşılaştırmalı edebiyat bilimi, farklı kültürlere ait edebi eserlerin tarihsel, toplumsal ve edebiyat bağlamında incelenmesini mümkün kılar. Bu çalışmada, zikredilen eserlerin mürebbiye kavramı etrafında ortak ve farklı yönleri üzerinde durularak karşılaştırmalı edebiyat kapsamında her iki milletin “evde ve eğitimde mürebbiye”ye bakış açısından bahsedilmiştir. Stefan Zweig’ın Mürebbiye hikâyesi ve Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Mürebbiye romanı incelenirken yalnızca isim benzerliğinden yola çıkılmayarak, yayımlandıkları dönemin aynı oluşu, yaşanan olayların benzerliği, toplum sosyolojisi, mürebbiyelerin ailedeki yeri ve birey psikolojisi de dikkate alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

Karşılaştırmalı edebiyat , Mürebbiye , Hüseyin Rahmi Gürpınar , Stefan Zweig.

Kaynakça

• Alptekin, C. (1991). Atabeg. TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/atabeg
• Baykara, T. (2003). Lala. TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/lala
• Ceran, D. (2002). Mürebbiyelik ve Türk romanında bazı mürebbiye tipleri. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (12), ss. 215-227.
• Gürpınar, H. R. (2022). Mürebbiye. Can Yayınları.
• Kaplan, Z. (2018). Geleneksel ve modern kıskacında annelik: 19. yüzyıl Türk romanında aile dinamiklerinin anne aleyhine dönüşümü. Erciyes Üniversitesi Edebiyat Fakültesi I. Dil ve Kültür Çalışmaları Öğrenci Sempozyumu Bildirisi. ss. 131-148.
• Kerman, Z. (1986). Hüseyin Rahmi ve Halid Ziya’da "mürebbiye" meselesi. Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, (24), ss. 299-304.
• Seyfettin, Ö. (2015). Bütün hikâyeleri. Yapı Kredi Yayınları.
• Tuncer, C. (2020). Stefan Zweig’ın öykülerinde kadın imgesi: Cinselliğe ve ötekiliğe hapsol(un)muş bedenler. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi,(47), ss. 327-341.
• Türk Dil Kurumu. Mürebbiye. https://sozluk.gov.tr.
• Uçman, A. (2014). Alafrangalık sürecinde Hüseyin Rahmi’nin Mürebbiye romanı. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(07), ss. 41-50.
• Zweig, S. (2008). Mürebbiye. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Zweig, S. (2018). Korku. İş Bankası Kültür Yayınları.
• Zweig, S. (2018). Yakıcı sır. İş Bankası Kültür Yayınları.
• Zweig, S. (2022). Yakıcı sır. Kırmızı Kedi Yayınevi.