Öz

It is possible to mention many poets who wrote poetry in the classical period in Turkish literature. Information about these poets is accessed through their works and poetry samples. There is information about many of them in poet biographies/tezkires. In Tezkires, the works of these poets, their art of poetry, their identities, the geographies they lived in and examples of their poems can be included. Although there is information about some poets in biographies, it is possible that their divans have not been identified yet. Whether or not the Tezkire author refers to the existence of the poet's divan, some poets' divans can be found in later processes. In addition, poetry samples of these poets can be found in some poetry compilations/magazines that are a source of literary history. One of the poets mentioned in classical literature and biographies is who is introduced as the son of poet Fuzuli. The information given in the sources about Fazli shows that he was an important poet. There is no divan copy of Fazli, who lived in the 16th century, found to date. Poems under the pseudonym Fazli can be found in some poetry compilations. However, the fact that there are other poets using the same pseudonym who lived in the same period and/or after Fuzulizade Fazli requires a thorough investigation of which of these poems should belong to him. The same situation is valid for other poets with the pseudonym Fazli. The information provided by the magazine compiler for promotional purposes in the relevant compilation may give some clue on this subject. The poet, also known as Baghdadi, whose real name is stated to be Fazlullah in the sources, has a Karbala Elegy. The elegy in question was presented in a poetry compilation with an introductory title about the poet. Our article focuses on the transfer of Fazlullah Fazlî's relevant poem into Latin letters and its analysis. In our study, some evaluations made about the poet so far are mentioned and an analytical review on Fazli and his poems is also included.

Anahtar Kelimeler

• Fazlî
• Fazlî’s poems
• Fuzûlî
• Kerbela Mersiyesi
• Poetry Magazines
• Kâsımî Mecmuası.

FUZÛLÎZÂDE FAZLÎ VE ONA ATFEDİLEN KERBELÂ MERSİYESİ

Öz

Türk edebiyatında klâsik dönemde şiir yazmış birçok şairden bahsetmek mümkündür. Bu şairler hakkındaki bilgilere, eserleri ve şiir örnekleri vesilesiyle erişilmektedir. Birçoğu hakkında şair tezkirelerinde bilgi bulunmaktadır. Tezkirelerde bu şairlerin eserleri, şiir sanatları, kimlikleri, yaşadıkları coğrafyalar hakkında bilgi bulunabilmekte ve şiirlerinden örneklere yer verilebilmektedir. Kimi şairler hakkında tezkirelerde bilgi bulunmakla birlikte divanlarının henüz tespit edilememesi mümkündür. Tezkire yazarı, şairin divanının varlığına atıf yapsın veya yapmasın bazı şairlerin divanlarına daha sonraki süreçlerde ulaşılabilmektedir. Bunun yanı sıra edebiyat tarihine kaynaklık eden kimi şiir mecmualarında bu şairlerin şiir örneklerine ulaşılabilmektedir. Klâsik edebiyatta, tezkirelerde adı geçen şairlerden biri Fuzûlî’nin oğlu olduğu belirtilen Fazlî’dir. Fazlî hakkında kaynaklarda verilen bilgiler, onun önemli bir şair olduğunu göstermektedir. 16. asırda yaşayan Fazlî’nin bugüne kadar tespit edilen bir divan nüshası bulunmamaktadır. Kimi şiir mecmualarında Fazlî mahlaslı şiirler bulunabilmektedir. Fakat Fuzûlîzâde Fazlî ile aynı dönemde ve/veya sonrasında yaşamış aynı mahlası kullanan başka şairlerin olması, bu şiirlerin hangisinin ona ait olması gerektiği hususunun iyi araştırılmasını gerektirmektedir. Aynı durum diğer Fazlî mahlaslı şairler için de geçerlidir. İlgili mecmualarda, mecmua derleyicisinin tanıtım amaçlı verdiği bilgiler, bu konuda bir nebze de olsa ipucu verebilmektedir. Kaynaklarda asıl adının Fazlullah olduğu belirtilen, Bağdadî olarak da bilinen şairin Kerbela Mersiyesi bulunmaktadır. Bahse konu mersiye, bir şiir mecmuasında şair hakkında tanıtıcı bir başlıkla sunulmuştur. Makalemiz, Fazlullah Fazlî’nin ilgili manzumesinin Latin harflerine aktarımı ve incelenmesi eksenindedir. Çalışmamızda, şair hakkında bugüne kadar yapılan kimi değerlendirmelere değinilmiş olup Fazlî ve şiirleri üzerinde analitik bir incelemeye de yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Fazlî
• Fazlî’nin Şiirleri
• Fuzûlî
• Kerbela Mersiyesi
• Şiir Mecmuaları
• Kâsımî Mecmuası

Kaynakça

1. Açıkgöz, N. (1989). Divan şairlerinde mahlas meselesi. Milli Eğitim, (88), ss. 59-63.
2. Aksoyak, İ. H. (2013 Fazlî, Vardarlı Fazlî, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü, https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-vardarli-fazli
3. Akdeniz, M. (2016). Tab’inin Mecmua-i Eşârı. [Yüksek lisans tezi, Pamukkale Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
4. Ambros, E. G. (1987). So many medhîs. E. J e a n - L o u is B a c q u e - G ra m m o n t içinde, Türkische Miszellen Robert Anhegger Festschrift Amağanı (s. 25-33). Melanges.
5. Âşık Çelebi (2010). Meşâirü’ş-şuarâ. (F. Kılıç, Haz.). İstanbul Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
6. Ay, Ü. (2000). Nidâî Dürr-i Manzûm (inceleme-karşılaştırmalı metin). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
7. Aydemir, Y. (2001). Şiir mecmuaları ve metin teşkilinde mecmuaların rolü. Bilig, 19, ss. 147-156.
8. Aydemir, Y. (2011). Biyografi kaynağı olarak mecmualar, Prof. Dr. Mustafa İsen Adına Uluslararası Klasik Türk Edebiyatında Biyografi Sempozyumu Bildirileri Kitabı, ss. 87-100. Atatürk Kültür Merkezi.

9. Bağırov, A. & Cunbur, M. (2004). Fazlî. Türk Dünyası Ortak Edebiyatı Türk Dünyası Edebiyatçıları Ansiklopedisi. C.IV. Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
10. Banarlı, N. S. (1998). Resimli Türk edebiyatı tarihi. Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları.
11. Bayatlı, N. (2005). Osmanlı Döneminde Bağdad Valileri (1534-1917). Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 158, ss. 189-202.
12. Cafer, E. (2012). Fuzûlî’nin şiirinin vezni. (G. K. Çatalkaya, Akt.). Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 9, ss. 167-194.
13. Çavuşoğlu, M. (1982). Helâkî divan. Edebiyat Fakültesi Yayınları.
14. Çavuşoğlu, M. (1979). Amrî divanı. Edebiyat Fakültesi Matbaası.
15. Çavuşoğlu, M. (1980). Vasfi Divan. Edebiyat Fakültesi Matbaası.
16. Demir, Ö. (2023). Fazlî, Ebulfazl Mehmed Efendi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/2023-TEIS1-7
17. Doğan, A.& Babaarslan, G. (2020). DTCF Kütüphanesi Mustafa Con A 647 numarada kayıtlı şiir mecmuası ve MESTAP’a göre tasnifi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, (49), ss. 750-785.
18. Doğan, A. & Gül İlhan, H. (2021). İBB Atatürk Kitaplığı Bel Yz K 0007 numaralı şiir mecmuasının nazireler kısmı. Aydın Türklük Bilgisi, 7(1), ss. 59-110.
19. Efe, Z. (2019). 16. yüzyıl divan şairi Hâtemî ve dîvânçesi. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 8(20), ss. 114-150.
20. Erdoğan, M. (2009). divan şiirinde ortak mahlas sorunu ve Kabûlî örneği. Erdem, (53), ss. 55- 82.
21. Ergun, S. N. (1955). Bektaşi şairleri ve nefesleri. Maarif Kitaphanesi.
22. Ertaylan, İ. H. (2013). Azerbaycan Edebiyatı Tarihi. (P. Bayram, Haz.). Akçağ Yayınları.
23. Ertaylan, İ. H. (1967). Azerbaycan Edebiyatı Tarihi. Azer Neşriyat.
24. Faik Reşad (1308/1892). Tarih-i Edebiyat-ı Osmaniye. İstanbul.
25. Fazlî (Fuzûlîzâde) (1979). TDEA, III, 171, Dergah Yayınları.
26. Gürbüz, M. (2012) Şiir mecmuaları üzerine bir tasnif denemesi. Eski Türk Edebiyatı Çalışmalar VII: Mecmûa: Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı.
27. Gülşen-i Hülefa. (İ. Müteferrika, Haz.). (İstanbul, 1143).
28. Nazmîzâde Murtazâ, Gülşen-i Hulefâ, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Halet Efendi, 595 (200 yk).
29. Nazmîzâde Murtazâ, Gülşen-i Hulefâ, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Hamidiye 986 (383 yk).
30. Nazmîzâde Murtazâ, Gülşen-i Hulefâ, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi, Yeni Câmi 895 (185 yk).
31. Heß, M. R. (2015). Fazli. In K. Fleet, G. Krämer, D. Matringe, J. Nawas and D. J. Stewart (eds.) Encyclopaedia of Islam Three Online. Brill. https://referenceworks.brill.com/search?q=fazli&source=%2Fdb%2Fei3o
32. https://azertag.az/xeber/Mehemmed_Fuzulinin_oglu_Fezlinin_seirleri_tapilib-1125915
33. İçli, A. (2017). Nigînî, Mecmuası ve şiirlerinden örnekler. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 58, ss. 129-157.
34. İçli, A. (2016) “Dâî mahlaslı şairler ve Seyyid Yahya Dâî”. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(15), ss. 219-246.
35. İçli̇, A. (2018). Kasımî Mecmuası’nın içerik analizi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi , (40), ss. 468-499.
36. İçli, A. (2019) Harîmî’nin manzum mektubu. Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 243, ss. 251-278.
37. İçli, A. (2023a), Ah fasîh vah fasîh: Behiştâbâd’ı kim yazdı? Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 31, ss. 296-322.
38. İçli, A. (2020a). İzâkî ve yayımlanmamış Türkçe şiirleri. Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 4(4), ss. 772-803.
39. İçli, A. (2020b). Divan edebiyatında Levendî mahlaslı şairler ve Musullu Levendî. Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 7(18), ss. 203-217.
40. İçli, A. (2022). Klâsik Türk edebiyatında Fasîhî Mahlaslı şairler ve Hasan Fasîhî’ye atfedilen divan üzerinde analitik bir inceleme. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergisi, (53), ss. 206-231.
41. İçli, A. (2023b). Kâsımî’nin derlediği şiir mecmuasında kendisine ait şiirler. Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi (SKAD), 9(19), ss. 74-98.
42. İpekten, H. vd. (1988). Tezkirelere göre divan edebiyatı isimler sözlüğü. KB Yayınları.
43. İsen, M. (1989). Divan edebiyatında mahlasdaş şairler. Milli Eğitim, (82), ss. 22-29.
44. İsen, M. (1997). Divan edebiyatında mahlasdaş şâirler. Ötelerden Bir Ses Divan Edebiyatı ve Balkanlarda Türk Edebiyatı Üzerine Makaleler, (s. 195-208). Akçağ Yayınları.
45. İsen, M. (1994). Gelibolulu Mustafa Alî, Künhü'l-Ahbâr’ın tezkire kısmı. AKM Yay.
46. İsen, M. (1998). Latîfî Tezkiresi. Akçağ Yay.
47. Kalpaklı, M. (2001). Divan şiirinde mahlas üzerine. Kitap-lık, (45), ss. 254-259.
48. Kaplan, Y. (2019). Belîğî ve Dîvânçesi. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 22, ss. 359-448.
49. Kaplan, Y. (2020). Mecmualardan hareketle bir dîvânçe teşkil denemesi: Edirneli Misâlî (Hasan Çelebi) ve Dîvânçesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 2, ss. 35-152.
50. Karahan, A. (1996). Fuzûlî. TDV İslam Ansiklopedisi. C. 13, ss. 240-246.
51. Karataş, M. (2014). Nazmîzâde Murteza Gülşen-i Hulefâ. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
52. Kâsımî, Mecmua, Atatürk Üniversitesi Kütüphanesi Seyfettin Özege Yazma Eser Koleksiyonu, ASL Mec 625.Mec 83, 270 yk.
53. Kesik, B. (2018). Gıyasî ve Türkçe şiiirleri”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 4(4) , ss. 975-981.
54. Kılıç, A. (2006a). Klâsik Türk edebiyatında manzum sözlük yazma gelenei ve Türkçe-Arapça sözlüklerimizden Sübha-i Sıbyân. Prof. Dr. Abdülkadir Karahan’a Armaan Klasik Türk Edebiyatı Sempozyumu. 6-7 Mayıs 2005, (E. Azlal vd. Haz). Şanlıurfa Belediyesi Kültür ve Turizm Müdürlüü Yayınları, ss. 186-189.
55. Kılıç, A. (2006b). Klâsik Türk edebiyatında manzum sözlük yazma gelenei ve Türkçe-Arapça sözlüklerimizden Sübha-i Sıbyân”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, ss. 65-77.
56. Kılıç, A. (2006c). Mevlânâ Müzesi Kitaplığı 4026’da kayıtlı manzum sözlük mecmûası hakkında. Mevlânâ, Mesnevi, Mevlevihaneler Sempozyumu, Manisa: 30 Eylül-01 Ekim.
57. Kılıç, A. (2007a). Manzum sözlük mecmuası. (Konya Mevlânâ Müzesi Kütüphanesi 4026) Tuhfe-i Vehbî Tuhfe-i Şâhidî-Sübha-i Sıbyân. Laçin Yayınları.
58. Kılıç, A. (2007b). Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi 977’de kayıtlı manzum sözlük mecmûası hakkında. Uluslararası Türklük Bilgisi Sempozyumu. Erzurum: 25-27 Nisan.
59. Kılıç, A. (2007c). Mevlânâ Müzesi Kütüphanesi 2095’te kayıtlı Mevlevî Mecmûası Hakkında. (Okt. Zehra Gümüş ile birlikte) Uluslararası Türk Tasavvuf Kültürü ve Mevlana Sempozyumu. Manisa: 29-30 Eylül.
60. Kılıç, F. (2014). Fazlî, Fuzûlî-zâde Fazlî Çelebi. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-fuzulizade-fazli-celebi
61. Kılıç, F. (2010). Âşık Çelebi, Meşâ’irü’ş-Şu’arâ. İstanbul Araştırmaları Enstitüsü.
62. Kılıç, F. (ty.) Fazlî, Fazlullâh Fazlî, Leng Fazlî. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli-fazlullah-fazli-leng-fazli
63. Kılınç, A. (2021). Fuzuli Divanı. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
64. Kınalızâde, H. Ç. (1989). Tezkiretü’ş-şuarâ. (İ. Kutluk, Haz.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
65. Koz, M. S. (1987). Âşık edebiyatımızda ortak mahlaslar sorunu. I. Uluslararası Türk Halk Edebiyatı Semineri Bildirileri. (s. 169- 179). Yunus Emre Kültür Sanat ve Turizm Vakfı Yayınları.
66. Köksal, M. F. (2011). Biyografik kaynak olarak şiir mecmuaları ve Kastamonulu İshâk-zâde Fevzi Mecmuası. Prof. Dr. Mustafa İsen Adına Uluslararası Klasik Türk Edebiyatında Biyografi Sempozyumu Bildirileri Kitabı. (s. 449-468). Grafiker Yayınları.
67. Köksal, M. F. (2012). Şiir mecmualarının önemi ve mecmuaların sistematik tasnifi projesi (MESTAP). Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları 7 Mecmua: Osmanlı Edebiyatının Kırkambarı. (s. 409- 431). Turkuaz.
68. Köksal, M. F. (2005). Yanıltıcı mahlaslar yahut İbn-i Kemâl’in ettikleri. Türk Edebiiyatı, (376), ss. 41-43.
69. Köprülü, M. F. (1947). Fuzûlî. İslâm Ansiklopedisi. C. 4, ss. 686-699.
70. Tuman, M. N. (2001). Tuhfe-i Nâilî- Dîvân Şâirlerinin Muhtasar Biyografileri. (C. Kurnaz & M. Tatcı, Haz.). Bizim Büro Yay.
71. Kurnaz, C. & Aydemir, Y. (2013). Mecmualara sorulması gereken sorular. Turkish Studies, 8(1), ss. 51-64.
72. Kurtoğlu, O. (2006). Divan şiirinde mahlas değiştiren ve birden fazla mahlas kullanan şairler. Bilig, (38), ss. 71-91.
73. Levend, A. S. (1949). Fuzûlî Akkoyunlu mudur? Şadırvan, 1, ss. 5.
74. Macit, M. (2013) Fuzûlî, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fuzuli-mdbir Terbiyet, M. A. (1314). Danişmendan-ı Azerbaycan. Tahran, 299.
75. Nigînî Mehmed Çelebî, Mecmua, Atatürk Üniversitesi Kütüphanesi, Seyfettin Özege Yazmaları ASL 555.
76. Özbek Arslan, N. (2017). Mevlana Şânî. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/mevlana-sani
77. Özkat, M. (2005). Kara Fazlî’nin hayatı, eserleri, edebî kişiliği ve Dîvânı (inceleme-tenkitli metin). [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
78. Öztoprak, N. (2014). Rûhî, Bağdatlı. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/ruhi-bagdatli
79. Selçuk, B. (2014). Şiir mecmualarında Nergisî’nin Türkçe gazelleri ve bu gazeller üzerine bir değerlendirme. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12, ss. 1-20.
80. Selçuk, B. & Algül, M. (2015a). Şefik Mehmed’in kasideleri. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), ss. 27-58. Selçuk, B. & Algül, M. (2015b). Şefik Mehmed’in gazelleri” International Journal of Language Academy, 3(2), ss. 1-13.
81. Solmaz, S. (2018). Gülşen-i Şuara. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
82. Solmaz, S. (2005). Ahdî ve Gülşen-i Şu’arâsı (İnceleme-Metin). AKM Yay.
83. Süleyman Nazif (1343/1925) Fuzûlî, İstanbul.
84. Tanyıldız, A. (2012). Şiir mecmualarının neşri hakkında. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 5(21), ss. 224-239.
85. Varlık, N. (2011). Taun. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. C. 40. ss. 175-177.
86. Yarshater, Ehsan, ed. (2000). Fozuli, Mohammad. Encyclopædia Iranica, 10(2), Forūḡī–Fruit. London and New York: Routledge & Kegan Paul. ss. 121–122. https://www.iranicaonline.org/articles/fozuli
87. Zavotçu, G. (2013). Fazlî. Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü. https://teis.yesevi.edu.tr/madde-detay/fazli
88. Zülfe, Ö. (2009). On altıncı yüzyıl şairi Selikî ve şiirleri. Kültür ve Turizm Bakanlığı.