ESKİ ŞAİR MEKTUPLARINDA DUA GELENEĞİ
Öz
Türk edebiyatında çeşitli niteliklerde yazılmış mektup türleri eski kaynaklarımızda kayıtlıdır.Özellikle Münşeat mecmualarımızda şair veya münşilerimizin kaleme aldığı, sanatlı nesirle yazılmış çok sayıda mektup örnekleri bulunmaktadır.Münşeatlarda kayıtlı bu metinlerde bir takım yazı usul ve kuralları kullanılmış, yazarlar bu ‘yazı edepleri’ne çok dikkat etmişlerdir.Kâtipler için gerekli bu yazışma bilgilerini öğretmek amacıyla ilk dönemlerden itibaren didaktik eserler kaleme alındığı bilinmektedir. Şahıslara veya resmî makamlara hitaben yazılan bu metinler, münşeatlarda ‘inşa’ adıyla yer almışlardır. Bu mektuplar, şair/münşilerin kalemlerinden adeta sanat örnekleri olarak çıkmış, şiir kadar olmasa bile, bir hüner gösterme aracına dönüşmüşlerdir.Eski Türk edebiyatında yerleşmiş bir geleneği olan mektuplarda ihmal edilmeyen bir kural da, şekli değişmekle birlikte muhataplara yapılan dualardır.Yazılan her türden mektupta –kişilere göre değişse bile- ya Arapça-Farsça-Türkçe veya sadece Türkçe ibarelerle dua cümleleri bulunmaktadır.
Bu makalede, eski şair/münşilerin kaleme aldığı farklı muhtevalardaki mektuplarda geçen dua cümleleri verilip kimlere, hangi üslûplarla dua edildiği gösterilecek; bu dua ibareleri dillerine göre farklı özellikleriyle tasnif edileceklerdir.Alıntı yaptığımız kişiler şairlerle sınırlı olsa da, örnekler, klasik edebiyatımızda yerleşmiş geleneği olan mektup yazma adabını temsil eder niteliktedir. Verilen dua metinleri, yazma eser kütüphanelerimizde kayıtlı çeşitli münşeat nüshalarından derlenmişlerdir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- KAYNAKÇAAbdülkerim.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Âşir Efendi. 321.’Âlî.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3290.Bozkurt, Nebi (2004). “Mektup”. İslâm Ansiklopedisi. C. 29. Ankara:Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 13-14.Çelebizade Âsım (1286). Münşeât. İstanbul.Durmuş, İsmail(2004).“Mektup(Arap Edebiyatı)”. C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 14-16.Haksever,Halil İbrahim(2006). “Eski Türk Edebiyatında Mektup”.Hece Dergisi Mektup Özel Sayısı(S. 114-115-116). Ankara: Hece Yay. 40-45.Haksever, Halil İbrahim(2011). “Ahmed-i Dâ’î’ninTeressülü”. Turkish Studies. Volume 6/1 Winter. 1265-1273.İbrahim Vehbî.Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.9584.Kânî.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Hacı Mahmud, 5363.Kurtuluş, Rıza (2004). “Mektup (Fars Edebiyatı)”. İslâm Ansiklopedisi. C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 16-17.Kütükoğlu,Mübahat(2004).“Mektup” (Osmanlı Bürokrasisinde). İslâm Ansiklopedisi.C. 29. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 18-21.Lâmiî Çelebi.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Kadızade, 434.Mekâtib-i Hulefâ.Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Revan.1959.Mesihî. Gül-i Sadberg.Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3351.Mustafa Âlî.Menşe’ü’l-inşâ. Bayezid Devlet Kütüphanesi. Veliyüddin Efendi. 1916.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Tarlan. 77.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Tarlan. 80.Münşeâtül-Mufassala li-Mülûkil-Osmâniyye. Topkapı Sarayı Kütüphanesi.Revan. 1939.Nabî. Münşeât. Topkapı Sarayı Kütüphanesi. Revan. 1053.Nef’î. Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.3637.Nergisî.Münşeât. Topkapı Sarayı Kütüphanesi.Revan. 1056.Nesîb.Münşeât (1261).İstanbul.Nevres.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Esad Efendi. 3891.Okçuzade Muhammed.Münşeât. Üniversite Kütüphanesi. Ty.1526.Osmanzade Tâib.Münşeât. Süleymaniye Kütüphanesi. Serez. 2771.Öngören, Reşat (2004). “Mektup(Tasavvuf)”.İslâm Ansiklopedisi.C. 29.Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay. 21-25.Râgıb Paşa.Münşeâtve Dîvân-ı Râgıb. Süleymaniye Kütüphanesi. Lala İsmail. 598.Râgıb Paşa.Münşe’ât (1837). Bulak.Veysî.Münşeât(1286). İstanbul.Veysî.Münşeât.Süleymaniye Kütüphanesi
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Halil İbrahim Haksever
*
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
26 Ocak 2019
Gönderilme Tarihi
23 Ekim 2018
Kabul Tarihi
1 Ocak 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 5 Sayı: 1
