CUMHURİYET DÖNEMİNDE SOSYO-KÜLTÜREL DEĞİŞİM VE DÖNÜŞÜMÜN GÖSTERGESİ OLARAK TİYATRO

Türk Tiyatrosu Tanzimat Tiyatrosu, Meşrutiyet Tiyatrosu ve Cumhuriyet Tiyatrosu olarak üç bölümde değerlendirilebilir. Bu dönemlerin ilki 1839-1908 tarihleri arasını, ikincisi 1908-1923, sonuncusu da 1923’den günümüze kadarki süreci imler. Toplumun düşünce yapısı ve yaşam biçimi, kültürü, batılılaşma anlayışı, sanat ve sanatsal türlere getirilen sansür ve denetim, özgürlükçü ortam, millileşme gibi kavramlar bu dönemlerin belirleyici etkenleri olmuş ve ait oldukları dönemin toplumsal, siyasal, yönetsel, sanatsal ve kültürel anlayışını yansıtmışlardır. Bu dönemler içinde Cumhuriyet Tiyatrosu, Atatürk ve onun ortaya koyduğu ilke ve uygulamalar ışığında gelişmiş ve yeni bir boyut kazanmıştır. Yalnızca bir devlet adamı değil, aynı zamanda gerçek bir sanat adamı olan Atatürk’ün sanat, sanatçı ve tiyatroya olan yaklaşımı ve desteği ile Türk Tiyatrosunun karşı karşıya olduğu engeller ortadan kaldırılmış ve tiyatronun bir kamu hizmeti olduğu bilinci oluşturularak çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmada önemli bir ölçüt olduğu ortaya konulmuştur. Atatürk’ün tiyatroya kazandırdığı önemli yeniliklerden birisi de Türk kadının sahnede yer alması ve sesini duyurabilmesine olanak sağlamasıdır. Türkiye’nin ilk dramaturgu olarak kabul edilen Atatürk’ün tiyatro anlayışı üç temel esasa dayanır. İlki halkı eğitmek, ikincisi kültür düzeyini yükseltmek, sonuncusu ise milli tiyatronun gelişimini sağlamaktır. Atatürk döneminde tiyatronun öncelikli amacı eğitimdir. Tiyatronun bir memleketin kültür seviyesinin aynası olduğuna inanan Atatürk bu sanat dalını devlet eliyle destekleyerek kamu hizmeti kapsamında ele alınmasını sağlamıştır. Bu kapsamda Atatürk döneminde belediyelerin tiyatro binası yaptırma ve topluluk bulundurması, Türk Güzel Sanatlar Birliği’nin kurulması, halkevlerinin tiyatro kollarının çalışmaları, tiyatro meslek okulunun açılması, yeni kurumlar ve tiyatro topluluklarının kurulmasına ek olarak devlet tiyatrosu ve konservatuarının etkinlikleriyle Türk Tiyatrosu gelişmiş ve Atatürk’ün önderliğinde günümüzdeki konumunun temelleri atılmıştır.