HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ
Öz
Hallâc-ı Mansur, dokunaklı ve duygulandırıcı sözleriyle dikkat çeken ve İslam tasavvufunda “ene’l Hakk” ifadesiyle pek çok mutasavvıfın fikrî ve ruhi dünyasını besleyen bir sufidir. Edebiyat ve tasavvuf tarihinde pek çok şahıs ondan etkilenmiş ve onu örnek almıştır. Tüm mahlûkatın manevî lisanını anlayan Hallâc, Mevlânâ Celaleddin-i Rûmî’yi derinden etkilemiş, benliğinden ve varlığından halas olan kişinin manevî âleme yükseleceğini ileri sürmüştür. Ayrıca Mevlânâ, Hallâc’ın “ene’l-Hakk” ifadesini Mesnevî’nin temeline alarak ikiliğin kalkması sonucu mutlak tevhidi anlatan “Bir’lenme” doktrinini işlemiştir. O, “Bir”lenme doktrini çerçevesinde, tek nurun farklı suretlerde kendini nasıl izhar ettiğini ve tek varlığın değişmeyerek her vaktin şahitliğini yapan kişilerin kisvesine büründüğünü Hallâc’ın tasavvuf anlayışını oluşturan “Nur-ı Muhammedi” kavramıyla açıklamıştır.
Hallâc’ın dinler birliği düşüncesi, her şeyin asıl kaynağı ve yaratılışın sebebi olarak görülen aşk ile Mesnevî’ye yansımıştır. Mevlânâ’ya göre şeriat dış kabuktur, asıl ve öz olan ise aşktır. Mevlânâ’nın tasavvuf anlayışının ana eksenini oluşturan aşk, Mesnevî’de varlığın sebebi ve hakikat olarak aktarılmıştır. Kul bu aşka, izafi varlığından kurtulup âlemi tek varlığın tecellisi olarak idrak ettiğinde ulaşabilmiştir. Benliğinden kurtulan kul, “Bir” e yükselmiş ve “ene’l-Hakk” diyebilmiştir. Nitekim bu mertebedeki kul, insan-ı kâmil olmuş ve tüm mevcudatın tezahürü olan “Hakikat-i Muhammediye” derecesine yükselip âleme ayna kesilmiştir.
Çalışmada, Hallâc-ı Mansur’un fikirlerinin Mesnevî’deki yansımaları ve Hallâc’ın Mevlânâ’nın tasavvuf anlayışını şekillendirmedeki rolü ortaya çıkartılmaya çalışılacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Ağırman, Ferhat-Bekalp, Bilal (2012). “Hallac-ı Mansur’da Tanrı-Varlık ve Benlik Problemi”. Felsefe Dünyası, 2012/1. S.55. s. 84-98.
- Câmî, Molla (2016). Nefahâtü’l-Üns Min Hadarâti’l-Kuds Evliya Menkıbeleri (Tercüme ve Şerh Mahmud Lâmiî Çelebi, Sadeleştiren Abdulkadir Akçiçek). İstanbul: Huzur Yayınevi.
- Cebecioğlu, Ethem (1989). Hacı Bayram Velî ve Tasavvuf Felsefesi. Doktora Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi.
- Çakmaklıoğlu, M. Mustafa (2005). “Hallâc’ın ‘Ene’l-Hakk’ Sözü Bağlamında Mevlânâ’nın Şatahât Yorumu”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, Y. 6. S. 15. s. 191-223.
- Gölpınarlı, Abdülbâki (2017). Mesnevî Tercemesi ve Şerhi I-II. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
- Gürer, Betül (2017). “Övgü ve Yergi Bağlamında Sûfîlerin Nazarında Hallâc-ı Mansûr”. ILTED, Erzurum. S.47. s. 171-197.
- Hücvirî (2016). Hakikat Bilgisi (Keşfu’l-Mahcûb). İstanbul: Dergâh Yayınları.
- Massignon, M. Louis (2006). İslam’ın Mistik Şehidi Hallâc-ı Mansûr’un Çilesi (İsmet Birkan). Ankara: Ardıç Yayınları.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
31 Temmuz 2021
Gönderilme Tarihi
20 Haziran 2021
Kabul Tarihi
21 Temmuz 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 7 Sayı: 3
APA
Tanyıldızı, E., & Azar, B. (2021). HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, 7(3), 712-723. https://doi.org/10.20322/littera.954933
AMA
1.Tanyıldızı E, Azar B. HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2021;7(3):712-723. doi:10.20322/littera.954933
Chicago
Tanyıldızı, Eda, ve Birol Azar. 2021. “HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 7 (3): 712-23. https://doi.org/10.20322/littera.954933.
EndNote
Tanyıldızı E, Azar B (01 Temmuz 2021) HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 7 3 712–723.
IEEE
[1]E. Tanyıldızı ve B. Azar, “HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”, Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 7, sy 3, ss. 712–723, Tem. 2021, doi: 10.20322/littera.954933.
ISNAD
Tanyıldızı, Eda - Azar, Birol. “HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature 7/3 (01 Temmuz 2021): 712-723. https://doi.org/10.20322/littera.954933.
JAMA
1.Tanyıldızı E, Azar B. HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 2021;7:712–723.
MLA
Tanyıldızı, Eda, ve Birol Azar. “HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ”. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature, c. 7, sy 3, Temmuz 2021, ss. 712-23, doi:10.20322/littera.954933.
Vancouver
1.Eda Tanyıldızı, Birol Azar. HALLÂC-I MANSUR’UN MESNEVÎ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ. Littera Turca Journal of Turkish Language and Literature. 01 Temmuz 2021;7(3):712-23. doi:10.20322/littera.954933
