Germencik (Aydın) Civarının Kinematiği ve LANDSAT ve ETM+Pan Görüntüleri ile Çizgisellik Analizi

Öz

Türkiye’nin ve dünyanın önemli genişleme alanlarının başında gelen Batı Anadolu, çoğunlukla D-B doğrultulu normal faylarla sınırlanan ve yaklaşık K-G doğrultulu genişleme ve buna bağlı olarak oluşan grabenlerle temsil edilmekte olup, bu grabenlerin başında Büyük Menderes Grabeni gelmektedir. Ege Denizi ile Denizli Grabeni arasında D-B yönünde yaklaşık 170 km uzanan Büyük Menderes Grabeni, çeşitli yapısal unsurlar göz önünde bulundurularak 6 segmente ayrılmıştır. Büyük Menderes Graben Sistemi’ne ait, İncirliova ve Umurlu Segmentleri ile yakın çevresinde, aletsel dönemde M>4.0 olan 30 adet deprem meydana gelmiştir. Bu bölgede 7 adet istasyondan, toplam 34 adet fay düzlemi üzerinde gerçekleştirilen kinematik analiz çalışmalarında, bölgede günümüzdeki açılma (genişleme) yönünün K25°D (σ3) olduğunu göstermektedir ve KKD-GGB yönünde bir genişleme rejiminin baskın olduğu sonucunu vermektedir. Bu sonuç, deprem odak mekanizma çözümleri ile temsil edilen genişleme yönleri ile uyumludur. Ayrıca, LANDSAT ve ETM+Pan görüntüleri üzerinde ayrı ayrı gerçekleştirilen çizgisellik analizi sonuçlarında, çizgiselliklerin genel doğrultularının yaklaşık D-B yönünde yoğunlaştığı bu durumun da sahadaki fayların genel doğrultuları ile uyumlu olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Batı Anadolu
• Çizgisellik Analizi
• Genişleme Yönü
• Kinematik Analiz
• Menderes Graben Sistemi

Kinematics of Germencik (Aydın) Surroundings and Lineament Analysis with LANDSAT and ETM+Pan Images

Öz

Western Anatolia, which is one of the most important expansion areas of Turkey and the world, is represented by the expansion in an approximately N-S direction and the resulting grabens, which are mostly limited by E-W directed normal faults, and the Büyük Menderes Graben is the leading one of these grabens. Büyük Menderes Graben, which extends approximately 170 km in the E-W direction between the Aegean Sea and Denizli Graben, is divided into 6 segments considering various structural elements. 30 earthquakes with M>4.0 occurred in the Incirliova and Umurlu Segments and their immediate surroundings of the Büyük Menderes Graben System during the instrumental period. Kinematic analysis studies carried out on a total of 34 fault planes from 7 stations in this region show that the current expansion direction in the region is N25°E (σ3) and that an expansion regime in the NNE-SSW direction is dominant. This result is consistent with the expansion directions represented by earthquake focal mechanism solutions. In addition, in the results of the lineament analysis performed separately on LANDSAT and ETM+Pan images, it was seen that the general directions of the lineaments were concentrated in the E-W direction, which was compatible with the general directions of the faults in the field.

Anahtar Kelimeler

• Western Anatolia
• Lineament Analysis
• Extension Direction
• Kinematic Analysis
• Menderes Graben System

Kaynakça

1. AFAD. (2025). Erişim: 01.12.2025. https://deprem.afad.gov.tr/home-page
2. Aktuğ, B., Nocquet, J. M., Cingöz, A., Parsons, A., Erkan, Y., England, P., Lenk, O., Gürdal, M. A., Kılıçoğlu, A., Akdeniz, H. ve Tekgül, A. (2009). Deformation of western Turkey from a combination of permanent and campaign GPS data: limits to block-like behaviour. Journal of Geophysical Research, vol. 114. doi:10.1029/2008jb006000
3. Altunel, E. (1999). Geological and geomorphological observations in relation to the 20 September 1899 Menderes earthquake, Western Turkey. Journal of the Geological Society,156, 241–246.
4. Ambraseys, N. N. ve Finkel, C. F. (1987). Seismicity of Turkey and neighbouring regions, 1899-1915. Ann Geophys 5B(6):701–726.
5. Angelier, J. ve Mechler, E. (1977). Sur methode graphique de recherche des contraintes principales également utilisable en tectonique et en sismologie: la methode diédre droit. Bulletin de la Société Geologique de France 19, 1309–1318. https://doi.org/10.2113/ gssgfbull. S7-XIX.6.1309
6. Büyüksaraç, A., Gündoğdu, E., Bektaş, Ö. ve Işık, E. (2024). Failure mechanism by wrench faulting in Central Anatolia. Engineering Failure Analysis, cilt.156.
7. Carey, E. (1979). Recherche des directions principales de contraintes associées au jeu d’une population de failles. Revue Geological Dynamic and Géography Physic 21, 57–66.
8. Carey-Gailhardis, E. ve Mercier, J. L. (1987). A numerical method for determining the state of stress using source mechanisms of earthquake populations. Earth and Planetary Science Letters 82, 165–179. https://doi.org/10.1016/0012-821X(87)90117-8

9. Demirci, A., Özden, S., Över, S. ve Gündoğdu, E. (2025) Late Cenozoic stress states in the Datça and Bozburun Peninsulas, SE Aegean, Turkey. Geologica Carpathica, 2025, vol. 76, no. 2
10. Doğru, M ve Yücel, M. A. (2017). LANDSAT 8 OLI Multispektral Verileri Kullanılarak Litolojik Harita Yapımı, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi 17, 172–184.
11. Duman, T. Y., Emre, Ö., Özalp, S. ve Elmacı, H. (2011). Türkiye Diri Fay Haritası Serisi, Aydın (NJ35-11) Paftası, Seri No: 7, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara-Türkiye
12. Emre, Ö., Duman, T.Y., Özalp, S., Elmacı, H., Olgun, Ş. ve Şaroğlu, F. (2013). Açıklamalı Türkiye Diri Fay Haritası. Ölçek 1:1.250.000, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Özel Yayın Serisi-30, Ankara Türkiye.
13. Emre, Ö., Duman, T. Y., Özalp, S., Şaroğlu, F., Olgun, Ş., Elmacı, H. ve Can, T. (2018). Active fault database of Turkey. Bulletin of Earthquake Engineering, 16(8), 3229-3275.
14. Gupta, R. P. (2003). Remote Sensing Geology, third ed., Springer-Verlag, Berlin, p. 655.
15. Gündoğdu, E., Karaca, Ö. ve Özden, S. (2015). Saha Gözlemleri ve ALOS-PALSAR Görüntüsü Kullanılarak Eskişehir Fayı ve Yakın Civarının Yapısal Analizi, Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi 31 (3), 110–114.
16. Gündogdu, E., Özden, S. ve Karaca, Ö. (2016). Simav Fayı ve Yakın Civarının Saha Verileri ile ALOS PALSAR ve LANDSAT Görüntülerinin Karşılaştırmalı Yapısal Analizi, Erciyes Üniversitesi, Fen Bilimleri Dergisi 32 (1), 60–71.
17. Gündoğdu, E., Özden, S. ve Bekler, T. (2020). Sındırgı Fayı ve Düvertepe Fay Zonu Yakın Civarının Kinematik ve Sismotektonik Özellikleri: Batı Anadolu (Türkiye). Journal of Advanced Research in Natural and Applied Sciences, 6(2), 378-395. https://doi.org/10.28979/jarnas.844958
18. Gündoğdu, E., Demirci, A. ve Özden, S. (2021). Late Cenozoic Stress State in Gulf of Güllük and Surroundings, SW Anatolia. Journal of Advanced Research in Natural and Applied Sciences, 7(4), 512-526. https://doi.org/10.28979/jarnas.927842
19. Işık, V., Tekeli, O. ve Seyitoğlu, G. (2004). The 40Ar/39Ar age of extensional ductile deformation and granitoid intrusions in the northern Menderes core complex: Implications for the initiation of extensional tectonics inwestern Turkey. Journal of Asian Earth Science 23, 555-566.
20. Jackson, J. (1994). Active tectonics of the Aegean region, Annual Review of Earth and Planetary Sciences, 22, 239–271.
21. Jackson, J. A., King, G. ve Vita-Finzi, C. (1992). The neotectonics of the Aegean: an alternative view, Earth and Planetary Science Letters, 61(1992), 303–318.
22. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü. (2025). Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Bölgesel Deprem- Tsunami İzleme ve Değerlendirme Merkezi. Erişim: 01.12.2025, http://www.koeri.boun.edu.tr/sismo/zeqdb/
23. Karaca, Ö., Karagüzel, R. ve Ertunç, A. (2003). Uzaktan Algılama Yöntemi Kullanılarak Fethiye ve Çevresinin Jeolojik Özelliklerinin Belirlenmesi, Cumhuriyet Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, Seri A. Yerbilimleri 20 (1), 52–61.
24. Karnieli, A., Meisels, A., Fisher, L. ve Arkın, Y. (1996). Automatic extraction and evaluation of geological linear features from digital remote sensing data using a Hough transform, Photogrammetric Engineering & Remote Sensing. 62 (5) 525–531.
25. Kazancı, N., Dündar, S., Alçiçek, M.C. ve Gürbüz, A. (2009). Quaternary deposits of the Büyük Menderes Graben in western Anatolia, Turkey; implications on a river capture and the longest Holocene estuary of the Aegean Sea. Marine Gelogy 264, 165-176.
26. Lister, G. S. ve Davis, G. A. (1989). The origin of metamorphic core complexes and detachment faults formed during Tertiary continental extension in the northern Colorado River region, U.S.A. Journal of Structural Geology, 11, 65–94.
27. Malavieille, J. (1993). Dağ kuşaklarında Geç orojenik uzantısı, havzası ve aralığı ve Geç Paleozoyik Variskan kemer Insights doi: 10,1029 / 93TC01129 Tektoniği 12. ISSN: 0278-7407.
28. McClusky, S. et al. (25 authors) (2000). Global Positioning System constraints on plate kinematics and dynamics in the eastern Mediterranean and Caucasus. Journal of Geophysical Research, Solid Earth 105, 5695–5719. https://doi.org/10.1029/1999JB900351
29. Morelli, M ve Piana, F. (2006). Comparison between remote sensed lineaments and geological structures in intensively cultivated hills (Monferrato and Langhe domains, NW Italy), International Journal of Remote Sensing. 27, 4471–4493.
30. O’Leary, D. W., Freidman, J. D. ve Pohn, H. A. (1976). Lineament, linear, lineation: Some proposed new definitions for old terms, GSA Bulletin. 87, 463–1469.
31. Oliveira, C., Filho, A. ve Rossetti, D. F. (2012). Effectiveness of SRTM and ALOS-PALSAR data for identifying morphostructural lineaments in northeastern Brazil, International Journal of Remote Sensing, 33 (4), 1058–1077.
32. Över, S., Kavak, K. Ş., Bellier, O ve Özden, S. (2004). Is the Amik Basin (SE-Turkey) a Triple Junction Area? Analyses of SPOT XS Imagery and Seismicity, International Journal of Remote Sensing, 25 (19). 3857–3872.
33. Över, S., Özden, S., Ertan, E., Turhan, F., Coşkun, Z. ve Pınar, A. (2021). The 20 July 2017 Bodrum-Kos Earthquake (Mw 6.6) in southwestern Anatolia, Turkey. Earth Sciences Research Journal 25, 309– 321. https://doi.org/10.15446/esrj.v25n3.87080
34. Özden, S., Över, S., Kavak, K. Ş. ve İnal, S. S. (2008). Late Cenozoic stress states around the Bolu Basin along the North Anatolian Fault, NW Turkey. Journal of Geodynamics, 46, 48-62. https://doi.org/10.1016/j.jog.2008.04.004
35. Prost, G. L. (2014). Remote sensing for geoscientists: image analysis and integration, Boca Raton, CRC Press, Florida.
36. Rahnama, M. ve Gloaguen, R. (2014). TecLines: A MATLAB-Based Toolbox for Tectonic Lineament Analysis from Satellite Images and DEMs, Part 1: Line Segment Detection and Extraction, Remote Sensing (Basel) 6, 5938–5958.
37. Seyitoğlu, G. ve Işık, V. (2006). Batı Anadolu’nun Geç Tersiyer Jeolojik evrimi: Menderes masifinin yüzeyleme mekanizması ve ilişkili sedimanter havza oluşumu hakkında yeni bir tektonik model 59.Türkiye Jeoloji Kurultayı Bildiri Özleri, s. 18-20.
38. Seyitoğlu, G. ve Işık, V. (2015). Late Cenozoic Extensional Tectonics in Western Anatolia: Exhumation of The Menderes Core Complex and Formation of Related Basins. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 151(151), 47-106. https://doi.org/10.19111/bmre.49951
39. Shahzad, F., Gloaguen, R.ve Tecdem, A. (2011). Matlab based toolbox for tectonic geomorphology, part 1: Drainage network preprocessing and stream profile analysis, Comput. Geosci. 37, 250–260.
40. Sümer, Ö., İnci, U. ve Sözbilir, H. (2013). Tectonic evolution of the Söke Basin: extension-dominated transtensional basin formation in western part of the Büyük Menderes Graben, Western Anatolia, Turkey. Journal of Geodynamics, 65, 148-175.
41. Sümer, Ö., Sözbilir, H. ve Uzel, B. (2020). Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 63(3), 241-276. https://doi.org/10.25288/tjb.562552
42. Süzen, M. L. ve Toprak, V. (1998). Filtering of Satellite Images in Geological Lineament Analyses: An Application to A Fault Zone in Central Turkey, Int. J. Remote Sens. 196 (6),1101–1114.
43. Taymaz, T., Jackson, J. ve Mckenzie, D.P. (1991). Active tectonics of the North and Central Aegean Sea, Geophysical Journal International, 106, 433–490.
44. Yönlü, Ö., Altunel, E., Karabacak, V., Akyüz, S. ve Yalçıner, C. Ç. (2010). Offset archaeological relics in the western part of the Büyük Menderes Graben, (western Turkey) and their tectonic implications. In: Sintubin, M., Stewart, I.S., Niemi, T.M., Altunel, E. (Eds.), Ancient Earthquakes, vol. 471. The Geological Society of America, pp. 269–279 (Special Publications).
45. Zabcı, C. (2021). Çok bantlı Landsat 8-OLI ve Sentinel-2A MSI uydu görüntülerinin karşılaştırmalı jeoloji uygulaması: Örnek çalışma alanı olarak Doğu Anadolu Fayı boyunca Palu – Hazar Golü Bölgesi (Elazığ, Türkiye). Geomatik Dergisi 6(3) (2021) 238-246.