MİMAR ALİ TALAT BEY’İN TEVKİFHÂNE PROJESİ: MİMARİ ANLATIM TEKNİKLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Öz

Bu çalışma, Mimar Ali Talat Bey’in 1916 yılında hazırladığı ancak uygulamaya geçirilememiş olan Tevkifhâne (Cezaevi) projesi üzerinden Osmanlı mimarlık pratiğinde dönemin mimari anlatım tekniklerini ve tasarım yaklaşımını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında proje paftaları (zemin kat, birinci kat, kesit ve cephe çizimleri) analiz edilerek yapının plan şeması, mekânsal organizasyonu, aks kurgusu, ölçülendirme sistemi ve detaylandırma stratejileri değerlendirilmiştir. Bu yöntem doğrultusunda gerçekleştirilen incelemeler, projenin simetrik ve sistematik bir aks düzenine sahip olduğunu; giriş, koridor, kapı–pencere ve duvar akslarının bütüncül ve hiyerarşik bir plan anlayışını ortaya koyduğunu göstermektedir. Bulgular ayrıca merdiven, ıslak hacim ve pencere yerleşimlerinin hem işlevsel hem de teknik gereklilikler doğrultusunda titizlikle çözümlendiğini; farklı ölçeklerde hazırlanan plan, kesit ve cephelerin ise dönemin mimari temsil anlayışını yansıtan önemli veriler sunduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, söz konusu projenin yalnızca mimari tasarımı bakımından değil, aynı zamanda Osmanlı’nın geç döneminde çizim teknikleri, ölçek kullanımı ve temsil yöntemlerinin anlaşılması açısından da özgün ve öğretici bir örnek teşkil ettiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ali Talat Bey
• Osmanlı mimarisi
• Tevkifhâne projesi

Architect Ali Talat Bey’s Detention Facility Project: A Study on Architectural Representation Methods

Abstract

This study aims to examine the architectural representation techniques and design approach of the late Ottoman period through the Detention House (Tevkifhâne) project prepared by Architect Ali Talat Bey in 1916 but never implemented. Within the scope of the research, the project drawings-including ground floor and first-floor plans, sections, and elevations-were analysed to evaluate the building’s plan scheme, spatial organization, axial layout, measurement system, and detailing strategies. The analyses reveal that the project is based on a symmetrical and systematic axial order, in which the entrance, corridor, door–window, and wall axes collectively emphasize a holistic and hierarchical planning approach. The findings also indicate that the staircases, wet areas, and window arrangements were designed with careful consideration of both functional and technical requirements, while the use of different scales in plans, sections, and elevations provides significant insight into the period’s architectural representation practices. Consequently, the study demonstrates that the Detention House project constitutes a distinctive and instructive example not only in terms of architectural design but also for understanding drawing methods, scale use, and representational techniques in the late Ottoman architectural tradition.

Keywords

• Architecture
• Ali Talat Bey
• Tevkifhâne project

Kaynakça

1. Arslan, M. (2015). Yapı Teknolojileri 2. (3. Baskı). Seçkin Yayınları.
2. Avcıoğlu, M. (2011). Yapı Teknolojisi 1. (1. Baskı). Birsen Yayınevi.
3. Çelebi, R. (2014). Yapı Bilgisi. (6. Baskı). İstanbul Kültür Üniversitesi Yayınları.
4. Çobanoğlu, A. V. (2018). Osmanlı Mimarisinde Plan ve Projeler. (1. Baskı). Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yayınları
5. Danış, İ. (1987). İnşaat Teknik Resmi. (2. Baskı). Milli Eğitim Gençlik ve Spor Bakanlığı Yayınları.
6. Ekinci, C. E. (2016). Yapı. (1. Baskı). Aydan Matbaacılık.
7. Erten, E. (2014). Mimarlıkta Yapı-Yapım. (Güncelleştirilmiş baskı). Birsen Yayınevi.
8. Kafalı, S. (2025). Birinci Ulusal Mimarlık Akımı ve Mimar Ali Talat Bey. [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Karabük Üniversitesi.

9. Neftçi, A. (2013). Ali Talat Bey. Vakıflar Genel Müdürlüğü İstanbul I. Bölge Müdürlüğü Restorasyon-Konservasyon-Arkeoloji ve Sanat Tarihi Yıllığı (6), 151-154.
10. Özcan, K. (2000). Yapı. (8. Baskı). Bilim Yayınları.
11. Şahinler, O. & Kızıl, F. (2016). Mimarlıkta Teknik Resim. (13. Baskı). Yem Yayınevi.
12. Yücel, E. (1980). Mimar Kemalettin ve Mimar Vedat Beylerin üslubunu sürdüren restoratör mimarlar. Birinci Milli Türkoloji Kongresi Tebliğleri, İstanbul, 467-469.