21. YÜZYIL ÇAĞDAŞ SANATINDA EKOPSİKOLOJİ PERSPEKTİFİNDE İFADE BİÇİMLERİ

Öz

Bu çalışma, bir dünya görüşü olarak ekopsikoloji kavramını ve sanat uygulamalarında insan–doğa etkileşimini ele alarak, çağdaş sanatın ekolojik farkındalık üretme kapasitesini tartışmaktadır. Ekopsikoloji kuramı, insan ruh sağlığı ile ekolojik sistemler arasındaki etkileşime odaklanmakta ve bireyin doğayla yeniden kurduğu bağın iyileştirici bir potansiyel taşıdığı varsayılmaktadır. Kavramı teorik bağlamda ortaya koyan Theodore Roszak’ın yaklaşımı, bireysel iyilik hâli ile gezegenin ekolojik dengesi arasında bütüncül bir ilişki olduğunu ileri sürmekte; modern insanın doğadan uzaklaşmasının yabancılaşma deneyimini pekiştirerek hem içsel hem de kolektif bir kopuş yarattığını savunmaktadır. Bu çerçevede, ekopsikoloji kuramına dayalı sanat üretimlerinin, modern insan için doğaya yeniden bakmanın bir yolu olabileceği gibi aynı zamanda bireysel bilinç ile ekolojik bütünlük arasındaki bağı görünür kılan sadece estetik değil varoluşsal bir farkındalık süreci olarak da görünür kıldığı ifade edilmektedir. Sanatçı Richard Long’un üretimlerinin, yürümek, iz bırakmak ve doğayla etkileşim kurmak gibi eylemler aracılığıyla birey-doğa ilişkisinin bedensel ve düşünsel boyutlarını ortaya koyan bir isim olduğu ve yapıtlarında T. Roszak’ın teorisine dayalı yapıtlar ürettiği gözlemlenmiştir. Çalışmanın önemi, ekopsikolojiyi yalnızca psikoloji alanında değil, sanat disiplininde de işlevsel bir kavramsal araç olarak ele almasıdır. Ayrıca ekolojik krizin derinleştiği günümüz koşullarında, sanatın çevresel farkındalık yaratma potansiyelini teorik bir bakışla değerlendirmenin, sanat araştırmalarına ve ekopsikoloji literatürüne katkı sunabileceği varsayılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ekoloji
• Ekopsikoloji
• Richard Long

Forms of Expression in 21st-Century Contemporary Art from an Ecopsychological Perspective

Abstract

This study examines the concept of ecopsychology and its reflection in contemporary art practices by focusing on the interaction between humans and nature. Ecopsychology explores the relationship between mental health and ecological systems, suggesting that reconnecting with nature has restorative potential. The theoretical framework developed by Theodore Roszak emphasizes the holistic link between personal well-being and the planet’s ecological balance, arguing that modern society’s detachment from nature causes both individual and collective alienation. Within this context, art based on ecopsychological thought is interpreted not only as an aesthetic act but as a transformative process that reveals the unity between human consciousness and the natural environment. Richard Long’s works, which involve walking, leaving traces, and engaging directly with nature, exemplify this approach. The study highlights ecopsychology as a conceptual tool that broadens artistic research and demonstrates art’s potential to foster ecological awareness in response to today’s environmental crisis.

Keywords

• Ecology
• Ecopsycholgy
• Richard Long

Kaynakça

1. Abram, D. (2002). Önsöz. Fisher, A. (2002). Radical ecopsychology: Psychology in the service of life (s. ix-xi). New York Eyalet Üniversitesi Yayınları.
2. Adams, D. (1992). Joseph Beuys: Pioneer of a radical ecology. https://www.researchgate.net/publication/232244041_Joseph_Beuys_Pioneer_of_a_Radical_Ecology
3. Andrews, M. (1999). Landscape and western art. Oxford Üniversitesi Yayınları. https://books.google.com.tr/books?redir_esc=y&hl=tr&id=6TfydJri1NkC&q=richard+long#v=snippet&q=richard%20long&f=false
4. Art Editions. (t.y.). Walking and sleeping (R. Long, 2003) [Sanatçı kitabı]. https://arteditions.org/artworks/4/1588/WALKING--SLEEPING
5. Artists’ Books and Multiples. (2021, 16 Şubat). Richard Long: Walking and sleeping.https://artistsbooksandmultiples.blogspot.com/2021/02/richard-long-walking-and-sleeping.html
6. Bookchin, M. (1996). Ekolojik bir topluma doğru (A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
7. Cole, I. (2016, 1 Nisan). Ideas can last forever: A conversation with Richard Long. Sculpture Dergisi.https://sculpturemagazine.art/ideas-can-last-forever-a-conversation-with-richard-long/
8. Collins, S. D. (2015). Review of This changes everything: Capitalism vs. the climate by N. Klein. The Journal of Sociology & Social Welfare, 42(2), 157–159. https://scholarworks.wmich.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=3908&context=jssw

9. Costello, D. (2007). Rüzgâra yaslanmak: Richard Long’da poiesis. M. A. Peters (Ed.), Heidegger, eğitim ve modernite (s. 157–170). Rowman & Littlefield Yayınları. https://warwick.ac.uk/fac/soc/philosophy/people/costello/heidegger_ch_6.pdf
10. Çepel, N. (1995). Çevre koruma ve ekoloji terimleri sözlüğü. Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı Yayınları.
11. Danto, A. C. (1993). Foreword: Style and salvation in the art of Beuys. In C. Kuoni (Ed.), Joseph Beuys: The reader (s. xiv–xviii). New York, NY: Distributed Art Publishers.
12. Emeklier, B. (2024). Ekolojik krizin düşünsel kökeni: Ekolojik yabancılaşma içindeki modern insan. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19, 97–121. https://doi.org/10.32739/uskudarsbd.10.19.149
13. Fahy, S. (1993). Richard Long’s art and universal mental functioning [Yayımlanmamış lisans tezi]. Ulusal Sanat ve Tasarım Koleji.
14. Fisher, A. (2002). Radical ecopsychology: Psychology in the service of life. New York Eyalet Üniversitesi Yayınları.
15. Foster, J. B. (2001). Marx’ın ekolojisi: Materyalizm ve doğa (E. Özkaya, Çev.). EPOS Yayınları.
16. Gorz, A. (1980). Ecology as politics. South End Yayınları. (Orijinal eser 1975 ve 1977’de Écologie et politique adıyla yayımlanmıştır.) https://archive.org/details/gorz_ecology/page/n5/mode/2up
17. Greenway, R. (2009, 12 Nisan). Defining EP, Part 2. Ecopsychology.org. https://www.ecopsychology.org/gatherings/ecology-psychology-defining-ep/
18. Kagan, S. (2011). Art and sustainability: Connecting patterns for a culture of complexity. Transcript Verlag Yayınları.
19. Kara, D. (2012). Richard Long’un yapıtlarında doğaya karşı ambivalant eğilim [Yayımlanmamış sanatta yeterlik tezi]. Marmara Üniversitesi.
20. Kedik, A. S. (2010). Richard Long: Bir yürüyüşün ima ettikleri. Sanat Dergisi, 1(5), 107–118.
21. Leung, A. (2009). Heaven and earth: Richard Long at Tate Britain. Tate Etc., (16). Tate Britain Yayınları. https://www.tate.org.uk/tate-etc/issue-16-summer-2009/heaven-and-earth
22. Lippard, L. R. (1990). Mixed blessings: New art in a multicultural America. Pantheon Yayınları.
23. Lisson Gallery. (t.y.). Richard Long. https://www.lissongallery.com/artists/richard-long
24. Long, R., & Morgan, R. C. (2020, Nisan). “Every walk is a different idea, a different experience, and a different memory.” The Brooklyn Rail. https://brooklynrail.org/2020/04/art/RICHARD-LONG-with-Robert-C-Morgan/
25. National Galleries Scotland. (t.y.). River Avon mud fingerprints spiral (1996). https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/92609
26. National Galleries Scotland. (t.y.). Stone Line (1980). https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/315
27. Nicholas Alfrey. (2012). Ten miles on Exmoor: Art and environment. Tate Papers, (17). https://www.tate.org.uk/research/tate-papers/17/ten-miles-on-exmoor
28. Odum, E. P., & Barrett, G. W. (2008). Ekolojinin temel ilkeleri (K. Işık, Çev.). Palme Yayınları.
29. Özer, Y. (2023). Ekolojik dengenin korunmasında sanatın rolü [Yayımlanmamış sanatta yeterlik tezi]. Atatürk Üniversitesi.
30. Rênas, R. (t.y.). Kapitalizmin “doğal” krizi. Polen Ekoloji. https://www.polenekoloji.org/kapitalizmin-dogal-krizi/
31. Roszak, T. (1993). The voice of the earth: An exploration of ecopsychology. Touchstone Yayınları.
32. Shepard, P. (1998). Nature and madness. Georgia Üniversitesi Yayınları
33. Tacey, D. (2012). James Hillman and the reanimation of the world. Ecopsychology, 4(3), 175–180. https://doi.org/10.1089/eco.2012.0006
34. Tate. (t.y.). A line made by walking (1967). https://www.tate.org.uk/art/artworks/long-a-line-made-by-walking-p07149
35. The Art Story. (t.y.). Richard Long artist overview and analysis. https://www.theartstory.org/artist/long-richard/
36. Thornes, J. E. (2008). A rough guide to environmental art. Annual Review of Environment and Resources, 33, 391–411. https://accademiabelleartiverona.it/wp-content/uploads/2024/04/annurev.environ.31.042605.134920.pdf
37. U.S. House of Representatives. (2019). Recognizing the duty of the Federal Government to create a Green New Deal (H. Res. 109, 116th Congress). https://www.congress.gov/bill/116th-congress/house-resolution/109
38. Wallis, C. (Ed.). (2010). Richard Long. The Art Book, 17(1), 1–3. Tate Yayınları.
39. Wroe, N. (2003, 28 Haziran). Richard Long: A life on the move. The Guardian.https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/jun/28/art.artsfeatures1