CEM İBADETİNİN MÜZİKAL DRAMATURJİSİ İÇERİSİNDE DAVUT SULARİ’NİN REPERTUVARI

Öz

Zakirlik ve dedelik kimlikleri, Davut Sulari’nin eserlerinin cem ibadeti içerisinde işlevsel biçimde kullanılabilmesine hem inançsal hem de toplumsal bir meşruiyet kazandırmaktadır. Bu çalışma, Sulari’yi yalnızca ozan kimliğiyle değil, cem ibadetinin müzikal akışını bilen ve bu yapıya uygun repertuvar üreten bir figür olarak ele almayı amaçlamaktadır. Araştırma, nitel çözümleme yöntemine dayalı olarak yürütülmüş; metinsel içerik analizi, işlevsel müzik çözümlemesi ve ritüel bağlam incelemesi birlikte kullanılmıştır. Bu doğrultuda Sulari’nin repertuvarı; miraçlamalar, duvaz-ı imamlar, semah formuyla ilişkili eserler, mersiyeler ve velayet temelli deyişler başlıkları altında sınıflandırılmış, eserler metinsel temalar, melodik kuruluş ve cem ibadeti içindeki olası icra konumları açısından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Sulari repertuvarının cem ibadetinin niyazdan başlayarak miraçlama, duvaz-ı imam, semah ve yas merkezli bölümlere uzanan müzikal aşamalarını işlevsel biçimde karşılayabilecek bütünlüklü bir yapı sunduğunu ortaya koymaktadır. Analizler sonucunda miraçlamaların ibadetin inançsal zeminini kurduğu, duvaz-ı imamların Ehl-i beyt merkezli söylemi yapılandırdığı, semahların ritüelin bedensel ve ritmik katılım boyutunu mümkün kıldığı; mersiyeler ve velayet temelli deyişlerin ise kolektif yas, tarihsel hafıza ve inanç bilincini görünür kıldığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, Alevi müziğinde bireysel repertuvar üretiminin ritüel yeterlilik ve erkân bilgisiyle ilişkisini Davut Sulari örneği üzerinden somut biçimde ortaya koyarak alana analitik bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Cem İbadeti
• Cem Repertuarı
• Davut Sulari

Davut Sulari’s Repertoire in the Musical Dramaturgy of Cem Worship

Abstract

The identities of zakir and dedelik provide both religious and social legitimacy for the functional use of Davut Sulari’s works within the cem ritual. This study aims to approach Sulari not only as a poet but also as a figure who is deeply familiar with the musical flow of the cem ritual and who produces a repertoire aligned with its structural requirements. The research is based on qualitative analysis and employs textual content analysis, functional music analysis, and ritual context analysis in combination. Within this framework, Sulari’s repertoire is classified into mi‘rajlamas, duvaz-ı imam recitations, works related to the semah form, elegies, and velayet-based sayings. These works are analyzed comparatively in terms of textual themes, melodic structure, and their possible performance positions within the cem ritual. The findings indicate that Sulari’s repertoire constitutes a coherent structure capable of functionally accommodating the musical stages of the cem ritual, ranging from niyaz to mi‘rajlamas, duvaz-ı imam, semahs, and mourning-centered sections. The analysis demonstrates that mi‘rajlamas establish the religious and cosmological foundation of worship; duvaz-ı imam recitations structure the Ehlibeyt-centered discourse; semahs enable the bodily and rhythmic dimension of ritual participation; and elegies together with velayet-based sayings articulate collective mourning, historical memory, and religious consciousness. In this respect, the study makes an analytical contribution to the field by concretely demonstrating the relationship between individual repertoire production in Alevi music and ritual proficiency and knowledge of ritual practice, through the example of Davut Sulari.

Keywords

• Cem Repertoire
• Cem Worship
• Davut Sulari

Kaynakça

1. Alevi Vakfı. (2024). Alevilik inancında yedi ulu ozanlar. https://alievivakfi.com/alevilik-inancinda--yedi-ulu-ozan-lar/
2. Arvas, A. (2015). Gezgin bir “Alevî dedesi”: Âşık Davut Sularî. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, (74), 199–209.
3. Bektaş, H. (2021). Dört şiir dört farklı Sularî. Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, 14(33), 94–106.
4. Coşkun Elçi, A. (2011). Duvazlar/duvazimamlar üzerine müzikal bir çerçeve. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (57), xx–xx.
5. Çetin, A. (1999). The place of music in Quranic recitation. American Journal of Islam and Society, 16(1), 111–122.
6. Dedekargınoğlu, H. (2011). Alevilikteki tanım ve terimler. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (60), 379–394.
7. Duran, H., & Baş, E. (2018). Hacı Bektaş Veli’nin Velayetname’sinde ağaç ve orman kültü. IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu Bildiriler Kitabı (18–20 Ekim 2018, Ankara) içinde.
8. Harman, M. (2014). İnsan-ı kâmil yazı resimlerinin ikonografik ve sembolik anlamlarına dair bir çözümleme. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, (70), 97–119.

9. Kalenderoğlu, S., & Güray, C. (2019). Miraç kavramının Alevi sözlü kültürü açısından incelenmesi: Çubuk-Şabanözü örneği. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (92), 143–170.
10. Karadeniz, B. (2025). Davut Sulari: Yaşamı ve şiirleri. KaraMavi Yayınları.
11. Öz, M. (2006). Necef. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 32, ss. 486–487). TDV Yayınları.
12. Tekin, İ. (2013). Âşık Davut Sulari’nin sanatı ve eserlerinin müzikal analizi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Vaktidolu, A. A. A. (2007). İmam Cafer-i Sadık Buyruğu. Can Yayınları.
14. Yürür, G. K. (2015). Dersim Alevileri’nin yaratıcı bir deneyim alanı olarak ritüel: Zâhir ile bâtın’ın karşılaşması ve iyileşme. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, (76), 109–132.